వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.53.1
स तम् वृक्षम् समासाद्य सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
रामः रमयताम् श्रेष्ठैति ह उवाच लक्ष्मणम् ॥ २.५३.१ ॥
ఆ వృక్షాన్ని చేరి పశ్చిమ సంధ్యావందనం ముగించిన తరువాత, అందరినీ ఆనందింపజేసే రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
2.53.2
अद्य इयम् प्रथमा रात्रिर् याता जन पदात् बहिः ।
या सुमन्त्रेण रहिता ताम् न उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥ २.५३.२ ॥
ఈ రోజు మన దేశానికి వెలుపల గడుపుతున్న మొదటి రాత్రి ఇది; సుమంత్రుడు లేని రాత్రి. దాని కోసం నువ్వు దుఃఖపడకూడదు.
2.53.3
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु ।
योग क्षेमः हि सीताया वर्तते लक्ष्मण आवयोह् ॥ २.५३.३ ॥
ఈ రోజు నుండి రాత్రుల్లో మనిద్దరం బద్ధకం లేకుండా మేల్కొని ఉండాలి; లక్ష్మణా, సీత యొక్క రక్షణ, క్షేమం మన ఇద్దరిపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి.
2.53.4
रात्रिम् कथम्चित् एव इमाम् सौमित्रे वर्तयामहे ।
उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥ २.५३.४ ॥
సుమిత్రా పుత్రా, ఈ రాత్రిని ఏదోలా గడుపుతున్నాం; మనమే సంపాదించిన వాటిని నేలపై పరచి పడుకుంటున్నాం.
2.53.5
स तु सम्विश्य मेदिन्याम् महा अर्ह शयन उचितः ।
इमाः सौमित्रये रामः व्याजहार कथाः शुभाः ॥ २.५३.५ ॥
గొప్ప శయ్యకు తగినవాడూ దానికి అలవాటుపడినవాడూ అయిన అతడు నేలపై పడుకుని, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో ఈ శుభవచనాలు పలికాడు.
2.53.6
ध्रुवम् अद्य महा राजो दुह्खम् स्वपिति लक्ष्मण ।
कृत कामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुम् अर्हति ॥ २.५३.६ ॥
లక్ష్మణా, నిశ్చయంగా ఈ రోజు మహారాజు దుఃఖంతో నిద్రిస్తున్నాడు; కోరిక నెరవేరిన కైకేయి సంతుష్టురాలై ఉండటానికి అర్హురాలు.
2.53.7
सा हि देवी महा राजम् कैकेयी राज्य कारणात् ।
अपि न च्यावयेत् प्राणान् दृष्ट्वा भरतम् आगतम् ॥ २.५३.७ ॥
ఆ దేవి కైకేయి రాజ్యం కోసం, వచ్చిన భరతుడిని చూసి, మహారాజు ప్రాణాలను కూడా పోగొట్టవచ్చు.
2.53.8
अनाथः चैव वृद्धः च मया चैव विनाकृतः ।
किम् करिष्यति काम आत्मा कैकेय्या वशम् आगतः ॥ २.५३.८ ॥
రక్షకుడు లేనివాడు, వృద్ధుడు, నాచేత కూడా విడిచిపెట్టబడినవాడు, కైకేయి వశమైన కామపరుడు ఏమి చేస్తాడు?
2.53.9
इदम् व्यसनम् आलोक्य राज्ञः च मति विभ्रमम् ।
कामएव अर्ध धर्माभ्याम् गरीयान् इति मे मतिः ॥ २.५३.९ ॥
ఈ విపత్తును, రాజు మనోభ్రమను చూసి, అర్థ ధర్మాల కంటే కామమే బరువైనది అని నా అభిప్రాయం.
2.53.10
को हि अविद्वान् अपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् ।
चन्द अनुवर्तिनम् पुत्रम् तातः माम् इव लक्ष्मण ॥ २.५३.१० ॥
అజ్ఞాని అయిన మనిషి కూడా స్త్రీ కోసం, తండ్రి నన్ను విడిచినట్లు, చంద్రుని వంటి కుమారుడిని విడిచిపెడతాడా?
2.53.11
सुखी बत सभार्यः च भरतः केकयी सुतः ।
मुदितान् कोसलान् एको यो भोक्ष्यति अधिराजवत् ॥ २.५३.११ ॥
కైకేయి కుమారుడు భరతుడు భార్యతో కలిసి నిజంగా సుఖిస్తాడు; ఆనందించే కోసలవాసులను ఒంటరిగా అధిరాజులా అనుభవిస్తాడు.
2.53.12
स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखम् एकम् भविष्यति ।
ताते च वयसा अतीते मयि च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.५३.१२ ॥
అతడే రాజ్యమంతటికీ ఏకైక ముఖం అవుతాడు; తండ్రి వయసు పైబడినప్పుడు, నేను అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు.
2.53.13
अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते ।
एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥ २.५३.१३ ॥
అర్థధర్మాలను విడిచి కామాన్ని అనుసరించేవాడు, రాజు దశరథుడిలాగా త్వరలోనే ఇటువంటి ఆపదలో పడతాడు.
2.53.14
मन्ये दशरथ अन्ताय मम प्रव्राजनाय च ।
कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥ २.५३.१४ ॥
సౌమ్యుడా! దశరథుని మరణానికి, నా ప్రవాసానికి, భరతుని రాజ్యానికి కైకేయి వచ్చింది అని నేను భావిస్తున్నాను.
2.53.15
अपि इदानीम् न कैकेयी सौभाग्य मद मोहिता ।
कौसल्याम् च सुमित्राम् च सम्प्रबाधेत मत् कृते ॥ २.५३.१५ ॥
ఇప్పుడు కైకేయి సౌభాగ్య గర్వంతో మోహితురాలై, నా కారణంగా కౌసల్యను, సుమిత్రను బాధించదా?
2.53.16
मा स्म मत् कारणात् देवी सुमित्रा दुह्खम् आवसेत् ।
अयोध्याम् इतएव त्वम् काले प्रविश लक्ष्मण ॥ २.५३.१६ ॥
నా కారణంగా దేవి సుమిత్ర దుఃఖంలో ఉండకూడదు. లక్ష్మణా! నీవు ఇక్కడినుండే తగిన సమయంలో అయోధ్యలో ప్రవేశించు.
2.53.17
अहम् एको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् ।
अनाथाया हि नाथः त्वम् कौसल्याया भविष्यसि ॥ २.५३.१७ ॥
నేను సీతతో కలిసి ఒంటరిగా దండకారణ్యానికి వెళ్తాను. ఆశ్రయం లేని కౌసల్యకు నువ్వే నాథుడవు అవుతావు.
2.53.18
क्षुद्र कर्मा हि कैकेयी द्वेषात् अन्याय्यम् आचरेत् ।
परिदद्या हि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥ २.५३.१८ ॥
ధర్మజ్ఞుడా! కైకేయి నీచ కర్మలు చేసేది; ద్వేషంతో అన్యాయం చేస్తుంది, నా తల్లిని భరతునికి అప్పగించేస్తుంది.
2.53.19
नूनम् जाति अन्तरे कस्मिम्स् स्त्रियः पुत्रैः वियोजिताः ।
जनन्या मम सौमित्रे तत् अपि एतत् उपस्थितम् ॥ २.५३.१९ ॥
నిశ్చయంగా ఏ పూర్వజన్మలోనో స్త్రీలు తమ కుమారులను వియోగింపజేసి ఉంటారు; అందుకే, ఓ సౌమిత్రీ, నా తల్లికీ ఇది సంభవించింది.
2.53.20
मया हि चिर पुष्टेन दुह्ख सम्वर्धितेन च ।
विप्रायुज्यत कौसल्या फल काले धिग् अस्तु माम् ॥ २.५३.२० ॥
చిరకాలం పెంచబడి, దుఃఖంలో పెరిగిన నా వల్ల, ఫలం అనుభవించవలసిన సమయంలోనే కౌసల్య వియోగం పొందింది; నన్ను ధిక్కరించు గాక!
2.53.21
मा स्म सीमन्तिनी काचिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् ।
सौमित्रे यो अहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥ २.५३.२१ ॥
ఓ సౌమిత్రీ, ఏ స్త్రీయూ నా వంటి కుమారుని కనకుండు గాక; నేను నా తల్లికి అంతులేని శోకాన్ని కలిగిస్తున్నాను.
2.53.22
मन्ये प्रीति विशिष्टा सा मत्तः लक्ष्मण सारिका ।
यस्याः तत् श्रूयते वाक्यम् शुक पादम् अरेर् दश ॥ २.५३.२२ ॥
ఓ లక్ష్మణా, ఆమె నాకంటే మిక్కిలి ప్రియమైనది అని నేను భావిస్తున్నాను; ఆ సారికపు మాటలు వినబడుతున్నాయి — చిలుక పాదంలా.
2.53.23
शोचन्त्याः च अल्प भाग्याया न किम्चित् उपकुर्वता ।
पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिम् दम ॥ २.५३.२३ ॥
దుఃఖిస్తున్న, అల్ప భాగ్యురాలైన తల్లికి నాలాంటి కుమారుడు ఏ ఉపకారమూ చేయలేదు; శత్రుదమనా, కుమారుడు లేనట్లున్న ఆమెకు నేను ఏమి చేయగలను?
2.53.24
अल्प भाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया ।
शेते परम दुह्ख आर्ता पतिता शोक सागरे ॥ २.५३.२४ ॥
నా అల్ప భాగ్యురాలైన తల్లి కౌసల్య నాకు దూరమై, అత్యంత దుఃఖంతో పీడింపబడి, శోక సముద్రంలో పడి పరుండి ఉంది.
2.53.25
एको हि अहम् अयोध्याम् च पृथिवीम् च अपि लक्ष्मण ।
तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥ २.५३.२५ ॥
లక్ష్మణా, కోపంతో నేనొక్కడినే బాణాలతో అయోధ్యనూ భూమినీ జయించగలను; నిశ్చయంగా నా పరాక్రమం అకారణం కాదు.
2.53.26
अधर्म भय भीतः च पर लोकस्य च अनघ ।
तेन लक्ष्मण न अद्य अहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥ २.५३.२६ ॥
పాపరహితుడా లక్ష్మణా, అధర్మ భయంతోనూ పరలోక భయంతోనూ భీతుడనై, నేను ఈరోజు నన్ను అభిషేకించుకోను.
2.53.27
एतत् अन्यच् च करुणम् विलप्य विजने बहु ।
अश्रु पूर्ण मुखो रामः निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥ २.५३.२७ ॥
ఇది, ఇంకా అనేక కరుణాజనకమైన విలాపాలను నిర్జనంలో చేసి, కన్నీటితో నిండిన ముఖంతో రాముడు రాత్రివేళ మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
2.53.28
विलप्य उपरतम् रामम् गत अर्चिषम् इव अनलम् ।
समुद्रम् इव निर्वेगम् आश्वासयत लक्ष्मणः ॥ २.५३.२८ ॥
విలపించి శాంతించిన, ఆరిపోయిన అగ్నివంటి రాముడిని, సముద్రంవలె నిశ్చలుడైన లక్ష్మణుడు ఓదార్చాడు.
2.53.29
ध्रुवम् अद्य पुरी रामायोध्या युधिनाम् वर ।
निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गत चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.५३.२९ ॥
యోధులలో శ్రేష్ఠుడా, నువ్వు వెళ్ళిపోతే నేడు రామాయోధ్యా నగరం చంద్రుడు లేని రాత్రిలా కాంతిహీనమవుతుంది.
2.53.30
न एतत् औपयिकम् राम यद् इदम् परितप्यसे ।
विषादयसि सीताम् च माम् चैव पुरुष ऋषभ ॥ २.५३.३० ॥
రామా, నువ్వు ఇలా దుఃఖించడం తగినది కాదు; పురుషోత్తమా, నువ్వు సీతనూ నన్నూ బాధపెడుతున్నావు.
2.53.31
न च सीता त्वया हीना न च अहम् अपि राघव ।
मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्याव् इव उद्धृतौ ॥ २.५३.३१ ॥
రాఘవా, నీవు లేకుండా సీత గాని, నేను గాని ఒక్క క్షణమైనా బ్రతకలేము; నీటి నుండి తీసిన రెండు చేపల్లా మనం ఉంటాము.
2.53.32
न हि तातम् न शत्रुघ्नम् न सुमित्राम् परम् तप ।
द्रष्टुम् इच्चेयम् अद्य अहम् स्वर्गम् वा अपि त्वया विना ॥ २.५३.३२ ॥
పరంతపా, నీవు లేకుండా ఈ రోజు నేను తండ్రిని గాని, శత్రుఘ్నుని గాని, సుమిత్రను గాని చూడాలనుకోను; స్వర్గాన్ని కూడా కోరను.
2.53.33
ततस्तत्र सुखासीने नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् ।
न्यग्रोधे सुकृताम् शय्याम् भेजाते धर्मवत्सलौ ॥ २.५३.३३ ॥
అక్కడ సుఖంగా కూర్చున్న ఆమెను దూరంగా లేకుండా చూసి, ధర్మప్రియులైన ఇద్దరు మర్రిచెట్టు కింద బాగా అమర్చిన పాన్పును చేరుకున్నారు.
2.53.34
स लक्ष्मणस्य उत्तम पुष्कलम् वचो ।
निशम्य च एवम् वन वासम् आदरात् ।
समाः समस्ता विदधे परम् तपः ।
प्रपद्य धर्मम् सुचिराय राघवः ॥ २.५३.३४ ॥
లక్ష్మణుని ఉత్తమమైన, సమృద్ధమైన మాటలు విని, రాఘవుడు గౌరవంతో వనవాసాన్ని స్వీకరించి, ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి, ఎన్నో సంవత్సరాలు పరమ తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించాడు.
2.53.35
ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा ।
महाबलौ राघववम्शवर्धनौ ।
न तौ भयम् सम्भ्रममभ्युपेयतु ।
र्यथैव सिम्हौ गिरिसानुगोचरौ ॥ २.५३.३५ ॥
అప్పుడు ఆ నిర్జనమైన అడవిలో, రాఘవ వంశాన్ని వర్ధిల్లజేసే మహాబలులైన ఇద్దరు, పర్వత వాలులలో తిరిగే రెండు సింహాల్లా భయాన్ని గాని కలవరాన్ని గాని పొందలేదు.