ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.54.1
ते तु तस्मिन् महा वृक्षौषित्वा रजनीम् शिवाम् ।
विमले अभ्युदिते सूर्ये तस्मात् देशात् प्रतस्थिरे ॥ २.५४.१ ॥
ସେମାନେ ସେହି ମହାବୃକ୍ଷ ସମୂହ ତଳେ ଶୁଭ ରାତ୍ରି ଅତିବାହିତ କରି, ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବା ପରେ ସେ ସ୍ଥାନରୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
2.54.2
यत्र भागीरथी गन्गा यमुनाम् अभिवर्तते ।
जग्मुस् तम् देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम् ॥ २.५४.२ ॥
ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ଯେଉଁଠି ଯମୁନା ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେମାନେ ଅତି ବିଶାଳ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଚାଲିଗଲେ।
2.54.3
ते भूमिम् आगान् विविधान् देशामः च अपि मनो रमान् ।
अदृष्ट पूर्वान् पश्यन्तः तत्र तत्र यशस्विनः ॥ २.५४.३ ॥
ସେହି ଯଶସ୍ୱୀମାନେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ନ ଦେଖିଥିବା, ମନୋହର ବିବିଧ ଦେଶରେ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଦେଖି ଆଗକୁ ଗଲେ।
2.54.4
यथा क्षेमेण गच्चन् स पश्यमः च विविधान् द्रुमान् ।
निवृत्त मात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥ २.५४.४ ॥
ଏହିପରି ନିରାପଦରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ବିବିଧ ବୃକ୍ଷ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଦିନ ସମାପ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ରାମ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.54.5
प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम् ।
अग्नेर् भगवतः केतुम् मन्ये सम्निहितः मुनिः ॥ २.५४.५ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପ୍ରୟାଗ ଚାରିପାଖେ ଦେଖ, ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ଦେଖ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ନିକଟରେ କୌଣସି ମୁନି ଅଛନ୍ତି, ଏହା ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ପତାକା।
2.54.6
नूनम् प्राप्ताः स्म सम्भेदम् गन्गा यमुनयोः वयम् ।
तथा हि श्रूयते शम्ब्दो वारिणा वारि घट्टितः ॥ २.५४.६ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମରେ ପହଞ୍ଚିଛୁ; କାରଣ ଜଳ ଜଳରେ ଆଘାତ କରିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
2.54.7
दारूणि परिभिन्नानि वनजैः उपजीविभिः ।
भरद्वाज आश्रमे च एते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥ २.५४.७ ॥
ବଣରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିରାଯାଇଥିବା କାଠ, ଏବଂ ଭରଦ୍ବାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ବିବିଧ ଗଛ ଦେଖାଯାଉଛି।
2.54.8
धन्विनौ तौ सुखम् गत्वा लम्बमाने दिवा करे ।
गन्गा यमुनयोह् सम्धौ प्रापतुर् निलयम् मुनेः ॥ २.५४.८ ॥
ସେହି ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧର ସୁଖରେ ଚାଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଢଳୁଥିବା ବେଳେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମରେ ମୁନିଙ୍କ ନିବାସରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
2.54.9
रामः तु आश्रमम् आसाद्य त्रासयन् मृग पक्षिणः ।
गत्वा मुहूर्तम् अध्वानम् भरद्वाजम् उपागमत् ॥ २.५४.९ ॥
ରାମ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଖାଇ, କିଛି ସମୟ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭରଦ୍ବାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
2.54.10
ततः तु आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शन कान्क्षिणौ ।
सीतया अनुगतौ वीरौ दूरात् एव अवतस्थतुः ॥ २.५४.१० ॥
ତା'ପରେ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି, ମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ, ସୀତାଙ୍କ ସହ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସେହି ଦୁଇ ବୀର ଦୂରରୁ ହିଁ ଠିଆ ହେଲେ।
2.54.11
स प्रविश्य महात्मानमृषिम् शिष्यगणैर्वऋतम् ।
सम्शितव्रतमेकाग्रम् तपसा लब्धचक्षुषम् ॥ २.५४.११ ॥
ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଯେ ଶିଷ୍ୟଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲେ, କଠୋର ବ୍ରତଧାରୀ, ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଥିଲେ।
2.54.12
हुत अग्नि होत्रम् दृष्ट्वा एव महा भागम् कृत अन्जलिः ।
रामः सौमित्रिणा सार्धम् सीतया च अभ्यवादयत् ॥ २.५४.१२ ॥
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେହି ମହାଭାଗଙ୍କୁ ଦେଖି, କର ଯୋଡ଼ି ରାମ ସୌମିତ୍ରି ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
2.54.13
न्यवेदयत च आत्मानम् तस्मै लक्ष्मण पूर्वजः ।
पुत्रौ दशरथस्य आवाम् भगवन् राम लक्ष्मणौ ॥ २.५४.१३ ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ: "ହେ ଭଗବନ୍! ଆମେ ଦୁହେଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।"
2.54.14
भार्या मम इयम् वैदेही कल्याणी जनक आत्मजा ।
माम् च अनुयाता विजनम् तपो वनम् अनिन्दिता ॥ २.५४.१४ ॥
"ଏ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବୈଦେହୀ, କଲ୍ୟାଣୀ, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା; ଏହି ନିର୍ଜନ ତପୋବନରେ ମୋ ପଛେ ଆସିଛନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।"
2.54.15
पित्रा प्रव्राज्यमानम् माम् सौमित्रिर् अनुजः प्रियः ।
अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढ व्रतः ॥ २.५४.१५ ॥
"ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନବାସକୁ ପଠାଯାଇଥିବା ମୋ ପଛେ, ମୋ ପ୍ରିୟ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ସୌମିତ୍ରି, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ, ଏହି ବନକୁ ଆସିଲେ।"
2.54.16
पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेष्यामः तपो वनम् ।
धर्मम् एव आचरिष्यामः तत्र मूल फल अशनाः ॥ २.५४.१६ ॥
"ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ଭଗବନ୍, ଆମେ ତପୋବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବୁ; ସେଠାରେ କନ୍ଦମୂଳ ଫଳ ଖାଇ କେବଳ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବୁ।"
2.54.17
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज पुत्रस्य धीमतः ।
उपानयत धर्म आत्मा गाम् अर्घ्यम् उदकम् ततः ॥ २.५४.१७ ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଧର୍ମାତ୍ମା (ମୁନି) ତା'ପରେ ଗାଈ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଜଳ ଆଣିଲେ।
2.54.18
नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् ।
तेभ्यो ददौ तप्ततपा वासम् चैवाभ्यकल्पयत् ॥ २.५४.१८ ॥
ନାନା ପ୍ରକାର ଅନ୍ନରସ ଓ ବନର କନ୍ଦମୂଳ ଫଳ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ତପ୍ତ ସେ ମୁନି ସେମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କଲେ।
2.54.19
मृग पक्षिभिर् आसीनो मुनिभिः च समन्ततः ।
रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेन आह तम् मुनिः ॥ २.५४.१९ ॥
ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସେହି ମୁନି ଆଗତ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ ବାକ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.54.20
प्रतिगृह्य च ताम् अर्चाम् उपविष्टम् स राघवम् ।
भरद्वाजो अब्रवीद् वाक्यम् धर्म युक्तम् इदम् तदा ॥ २.५४.२० ॥
ସେହି ସତ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରି ବସିଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଭରଦ୍ୱାଜ ଧର୍ମାନୁକୂଳ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.54.21
चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इह आगतम् ।
श्रुतम् तव मया च इदम् विवासनम् अकारणम् ॥ २.५४.२१ ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ବହୁ ଦିନ ପରେ ପ୍ରକୃତରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖୁଛି। ଏବଂ ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ତୁମର ଏହି ନିର୍ବାସନ ଅକାରଣେ ଘଟିଛି।
2.54.22
अवकाशो विविक्तः अयम् महा नद्योह् समागमे ।
पुण्यः च रमणीयः च वसतु इह भगान् सुखम् ॥ २.५४.२२ ॥
ଦୁଇ ମହାନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ଓ ରମଣୀୟ। ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ବାସ କରନ୍ତୁ।
2.54.23
एवम् उक्तः तु वचनम् भरद्वाजेन राघवः ।
प्रत्युवाच शुभम् वाक्यम् रामः सर्व हिते रतः ॥ २.५४.२३ ॥
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତରେ ରତ ରାଘବ ରାମ ଶୁଭ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.54.24
भगवन्न् इत आसन्नः पौर जानपदो जनः ।
सुदर्शमिह माम् प्रेक्ष्य मन्येऽह मिममाश्रमम् ॥ २.५४.२४ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଏଠାରୁ ନିକଟରେ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି ସେମାନେ ସହଜରେ ଦର୍ଶନ ପାଇବେ, ଏହି ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏହା ଭାବୁଛି।
2.54.25
आगमिष्यति वैदेहीम् माम् च अपि प्रेक्षको जनः ।
अनेन कारणेन अहम् इह वासम् न रोचये ॥ २.५४.२५ ॥
ବୈଦେହୀ ଏବଂ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଲୋକମାନେ ଆସିବେ। ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ରହିବା ମୋର ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
2.54.26
एक अन्ते पश्य भगवन्न् आश्रम स्थानम् उत्तमम् ।
रमते यत्र वैदेही सुख अर्हा जनक आत्मजा ॥ २.५४.२६ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାନ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟା ଜନକତନୟା ବୈଦେହୀ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ।
2.54.27
एतत् श्रुत्वा शुभम् वाक्यम् भरद्वाजो महा मुनिः ।
राघवस्य ततः वाक्यम् अर्थ ग्राहकम् अब्रवीत् ॥ २.५४.२७ ॥
ରାଘବଙ୍କର ଏହି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.54.28
दश क्रोशैतः तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि ।
महर्षि सेवितः पुण्यः सर्वतः सुख दर्शनः ॥ २.५४.२८ ॥
ବତ୍ସ, ଏଠାରୁ ଦଶ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ସେହି ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବାସ କରିବ। ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ପବିତ୍ର, ସବୁ ଦିଗରୁ ସୁଖଦ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପର୍ବତ।
2.54.29
गो लान्गूल अनुचरितः वानर ऋष्क निषेवितः ।
चित्र कूटैति ख्यातः गन्ध मादन सम्निभः ॥ २.५४.२९ ॥
ସେହି ପର୍ବତରେ ଲାଙ୍ଗୁଳ ବାନର ବୁଲନ୍ତି; ବାନର ଓ ଋକ୍ଷମାନେ ସେବା କରନ୍ତି। ଚିତ୍ରକୂଟ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ସଦୃଶ।
2.54.30
यावता चित्र कूटस्य नरः शृन्गाणि अवेक्षते ।
कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः ॥ २.५४.३० ॥
ଚିତ୍ରକୂଟର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷ ଯେତେ ଦୂରରୁ ଦେଖେ, ସେତିକି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଏ; ପାପରେ ତାହାର ମନ ଯାଏ ନାହିଁ।
2.54.31
ऋषयः तत्र बहवो विहृत्य शरदाम् शतम् ।
तपसा दिवम् आरूधाः कपाल शिरसा सह ॥ २.५४.३१ ॥
ସେଠାରେ ଅନେକ ଋଷି ଶହେ ଶରତ ଋତୁ ବିତାଇ, ତପସ୍ୟା ବଳରେ କପାଳ-ଶିର ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆରୂଢ ହେଲେ।
2.54.32
प्रविविक्तम् अहम् मन्ये तम् वासम् भवतः सुखम् ।
इह वा वन वासाय वस राम मया सह ॥ २.५४.३२ ॥
ମୁଁ ଭାବୁଛି ଆପଣଙ୍କର ଏହି ବାସ ଏକାନ୍ତ ଓ ସୁଖକର। ହେ ରାମ, ବନବାସ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମୋ ସହିତ ରୁହନ୍ତୁ।
2.54.33
स रामम् सर्व कामैः तम् भरद्वाजः प्रिय अतिथिम् ।
सभार्यम् सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥ २.५४.३३ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରଦ୍ୱାଜ, ପତ୍ନୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ଆସିଥିବା ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଗ୍ରହଣ କଲେ।
2.54.34
तस्य प्रयागे रामस्य तम् महर्षिम् उपेयुषः ।
प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः ॥ २.५४.३४ ॥
ପ୍ରୟାଗରେ ରାମ ସେହି ମହର୍ଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ପବିତ୍ର ରାତ୍ରି ଆସିଲା; ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହୁଥିଲେ।
2.54.35
सीतातृतीय काकुत्स्थह् परिश्रान्तः सुखोचितः ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये ताम् रात्रि मवस्त्सुखम् ॥ २.५४.३५ ॥
ସୀତା ସହିତ ତୃତୀୟ ଭାବେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ସୁଖ ଅଭ୍ୟସ୍ତ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ସେହି ରାତ୍ରି ସୁଖରେ ରହିଲେ।
2.54.36
प्रभातायाम् रजन्याम् तु भरद्वाजम् उपागमत् ।
उवाच नर शार्दूलो मुनिम् ज्वलित तेजसम् ॥ २.५४.३६ ॥
ରାତ୍ରି ବିତିବା ପରେ ପ୍ରଭାତରେ ନରଶାର୍ଦୂଳ ରାମ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦୀପ୍ତ ତେଜ ଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.54.37
शर्वरीम् भवनन्न् अद्य सत्य शील तव आश्रमे ।
उषिताः स्म इह वसतिम् अनुजानातु नो भवान् ॥ २.५४.३७ ॥
ହେ ସତ୍ୟଶୀଳ, ଆଜି ରାତି ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲୁ। ଏବେ ଏଠାରୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
2.54.38
रात्र्याम् तु तस्याम् व्युष्टायाम् भरद्वाजो अब्रवीद् इदम् ।
मधु मूल फल उपेतम् चित्र कूटम् व्रज इति ह ॥ २.५४.३८ ॥
ସେ ରାତି ପାହିଲା ପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, "ମହୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ।"
2.54.39
वासमौपयिकम् मन्ये तव राम महाबल ।
नानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितह् ॥ २.५४.३९ ॥
ହେ ମହାବଳ ରାମ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେଇଠି ତୁମ ବାସ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ। ସେ ଅନେକ ବୃକ୍ଷସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
2.54.40
मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः ।
गम्यताम् भवता शैलश्चित्रकूटः स विश्रुतः ॥ २.५४.४० ॥
ମୟୂରର କୂଜନରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ, ଗଜରାଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ସେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ।
2.54.41
पुण्यश्च रमणीयश्च बहुमूलफलायुतः ।
तत्र कुन्जर यूथानि मृग यूथानि च अभितः ॥ २.५४.४१ ॥
ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ରମଣୀୟ, ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ହାତୀ ଦଳ ଓ ହରିଣ ଦଳ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
2.54.42
विचरन्ति वन अन्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव ।
सरित्प्रस्रवणप्रस्थान् दरीकन्धरनिर्घरान् ॥ २.५४.४२ ॥
ହେ ରାଘବ, ସେମାନେ ବନର ସୀମାରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବ। ନଦୀ ଓ ଝରଣାର ଉଚ୍ଚଭୂମି, ଗୁମ୍ଫା, ଉପତ୍ୟକା ଓ ଝରଣା।
2.54.43
चरतः सीतया सार्धम् नन्दिष्यति मनस्तव ।
प्रहृष्ट कोयष्टिक कोकिल स्वनैः ।
र्विनादितम् तम् वसुधा धरम् शिवम् ।
मृगैः च मत्तैः बहुभिः च कुन्जरैः ।
सुरम्यम् आसाद्य समावस आश्रमम् ॥ २.५४.४३ ॥
ସୀତା ସହିତ ବିଚରଣ କଲାବେଳେ ତୁମ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ। କୋକିଳ ଓ ଶୃଗାଳର ହର୍ଷଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହି ମଙ୍ଗଳମୟ ପର୍ବତରେ, ମଦମତ୍ତ ବହୁ ମୃଗ ଓ ହସ୍ତୀ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଅତି ରମଣୀୟ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି ବାସ କର।