వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.54.1
ते तु तस्मिन् महा वृक्षौषित्वा रजनीम् शिवाम् ।
विमले अभ्युदिते सूर्ये तस्मात् देशात् प्रतस्थिरे ॥ २.५४.१ ॥
వారు ఆ గొప్ప వృక్షసమూహం కింద శుభకరమైన రాత్రి గడిపి, నిర్మలమైన సూర్యుడు ఉదయించగా ఆ ప్రదేశం నుండి బయలుదేరారు.
2.54.2
यत्र भागीरथी गन्गा यमुनाम् अभिवर्तते ।
जग्मुस् तम् देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम् ॥ २.५४.२ ॥
భాగీరథి గంగ యమునవైపు ప్రవహించే ఆ ప్రదేశాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని, వారు అత్యంత విశాలమైన అడవిలోకి ప్రవేశించి వెళ్లారు.
2.54.3
ते भूमिम् आगान् विविधान् देशामः च अपि मनो रमान् ।
अदृष्ट पूर्वान् पश्यन्तः तत्र तत्र यशस्विनः ॥ २.५४.३ ॥
ఆ యశస్వులు ఇంతకుముందెన్నడూ చూడని, మనసును ఆకట్టుకునే వివిధ ప్రదేశాలకు చేరుకొని, అక్కడక్కడ వాటిని చూస్తూ వెళ్లారు.
2.54.4
यथा क्षेमेण गच्चन् स पश्यमः च विविधान् द्रुमान् ।
निवृत्त मात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥ २.५४.४ ॥
ఈ విధంగా క్షేమంగా నడుస్తూ, వివిధ వృక్షాలను చూస్తూ, పగలు ముగియబోయే సమయంలో రాముడు సౌమిత్రితో ఇలా అన్నాడు.
2.54.5
प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम् ।
अग्नेर् भगवतः केतुम् मन्ये सम्निहितः मुनिः ॥ २.५४.५ ॥
సౌమిత్రీ, ప్రయాగ చుట్టూ చూడు, ఎత్తుగా లేస్తున్న పొగను చూడు; సమీపంలో ఒక ముని ఉన్నాడని నేననుకుంటాను, ఇది పవిత్ర అగ్ని యొక్క ధ్వజం.
2.54.6
नूनम् प्राप्ताः स्म सम्भेदम् गन्गा यमुनयोः वयम् ।
तथा हि श्रूयते शम्ब्दो वारिणा वारि घट्टितः ॥ २.५४.६ ॥
నిశ్చయంగా మనం గంగా యమునల సంగమానికి చేరుకున్నాం; నీటితో నీరు ఢీకొనే శబ్దం వినిపిస్తోంది.
2.54.7
दारूणि परिभिन्नानि वनजैः उपजीविभिः ।
भरद्वाज आश्रमे च एते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥ २.५४.७ ॥
అడవిలో జీవించే వారి చేత చీల్చబడిన కట్టెలు కనిపిస్తున్నాయి; భరద్వాజుని ఆశ్రమంలో ఇవిగో వివిధ రకాల వృక్షాలు కనిపిస్తున్నాయి.
2.54.8
धन्विनौ तौ सुखम् गत्वा लम्बमाने दिवा करे ।
गन्गा यमुनयोह् सम्धौ प्रापतुर् निलयम् मुनेः ॥ २.५४.८ ॥
ఆ ఇద్దరు ధనుర్ధారులు సుఖంగా ప్రయాణించి, సూర్యుడు అస్తమిస్తున్న వేళ గంగా యమునల సంగమం వద్ద ముని నివాసానికి చేరుకున్నారు.
2.54.9
रामः तु आश्रमम् आसाद्य त्रासयन् मृग पक्षिणः ।
गत्वा मुहूर्तम् अध्वानम् भरद्वाजम् उपागमत् ॥ २.५४.९ ॥
రాముడు ఆశ్రమానికి చేరి, మృగాలను పక్షులను భయపెడుతూ, కొంతసేపు దారిలో నడిచి భరద్వాజుని సమీపించాడు.
2.54.10
ततः तु आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शन कान्क्षिणौ ।
सीतया अनुगतौ वीरौ दूरात् एव अवतस्थतुः ॥ २.५४.१० ॥
ఆ తర్వాత ఆశ్రమానికి చేరి, ముని దర్శనాన్ని కోరుతూ, సీతతో వెంట నడిచిన ఆ ఇద్దరు వీరులు దూరం నుండే నిలిచారు.
2.54.11
स प्रविश्य महात्मानमृषिम् शिष्यगणैर्वऋतम् ।
सम्शितव्रतमेकाग्रम् तपसा लब्धचक्षुषम् ॥ २.५४.११ ॥
ఆయన మహాత్ముడైన ఋషి వద్దకు ప్రవేశించాడు; ఆ ఋషి శిష్యగణాలతో చుట్టుముట్టబడి, కఠిన వ్రతం కలవాడై, ఏకాగ్రంగా, తపస్సుతో దివ్యదృష్టిని పొందినవాడు.
2.54.12
हुत अग्नि होत्रम् दृष्ट्वा एव महा भागम् कृत अन्जलिः ।
रामः सौमित्रिणा सार्धम् सीतया च अभ्यवादयत् ॥ २.५४.१२ ॥
అగ్నిహోత్రం జరుగుతుండగా ఆ మహాభాగుడిని చూసి, అంజలి ఘటించిన రాముడు సౌమిత్రితో, సీతతో కలిసి ఆయనకు నమస్కరించాడు.
2.54.13
न्यवेदयत च आत्मानम् तस्मै लक्ष्मण पूर्वजः ।
पुत्रौ दशरथस्य आवाम् भगवन् राम लक्ष्मणौ ॥ २.५४.१३ ॥
అన్నయ్య అయిన రాముడు ఆయనకు తనను తాను పరిచయం చేసుకున్నాడు: "భగవాన్! మేమిద్దరం దశరథుని కుమారులం, రాముడు మరియు లక్ష్మణుడు."
2.54.14
भार्या मम इयम् वैदेही कल्याणी जनक आत्मजा ।
माम् च अनुयाता विजनम् तपो वनम् अनिन्दिता ॥ २.५४.१४ ॥
"ఇది నా భార్య వైదేహి, కల్యాణి, జనకుని కుమార్తె; ఈ నిర్జన తపోవనంలో నన్ను అనుసరించి వచ్చింది, నిర్దోషి."
2.54.15
पित्रा प्रव्राज्यमानम् माम् सौमित्रिर् अनुजः प्रियः ।
अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढ व्रतः ॥ २.५४.१५ ॥
"తండ్రి వనవాసానికి పంపినప్పుడు, నా ప్రియ తమ్ముడు సౌమిత్రి, దృఢవ్రతుడు, ఇదిగో ఈ అడవికి నన్ను అనుసరించి వచ్చాడు."
2.54.16
पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेष्यामः तपो वनम् ।
धर्मम् एव आचरिष्यामः तत्र मूल फल अशनाः ॥ २.५४.१६ ॥
"తండ్రి ఆజ్ఞతో, భగవాన్, మేము తపోవనంలో ప్రవేశిస్తాము; అక్కడ దుంపలు, పండ్లు తింటూ ధర్మాన్నే ఆచరిస్తాము."
2.54.17
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज पुत्रस्य धीमतः ।
उपानयत धर्म आत्मा गाम् अर्घ्यम् उदकम् ततः ॥ २.५४.१७ ॥
ఆ ధీమంతుడైన రాజకుమారుని మాటలు విని, ధర్మాత్ముడైన ఆ మునీంద్రుడు అప్పుడు ఆవును, అర్ఘ్యాన్ని, నీటిని తెచ్చాడు.
2.54.18
नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् ।
तेभ्यो ददौ तप्ततपा वासम् चैवाभ्यकल्पयत् ॥ २.५४.१८ ॥
అనేక రకాల ఆహార రుచులను, అడవి దుంపలు పండ్లను వారికి ఇచ్చాడు; తపస్సుతో పునీతుడైన ఆ మునీంద్రుడు వారికి నివాసాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేశాడు.
2.54.19
मृग पक्षिभिर् आसीनो मुनिभिः च समन्ततः ।
रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेन आह तम् मुनिः ॥ २.५४.१९ ॥
జింకలు, పక్షులు చుట్టుముట్టగా, మునులతో చుట్టూ ఆసీనుడైన ఆ ముని, వచ్చిన రాముని స్వాగత వచనాలతో సత్కరించి ఇలా పలికాడు.
2.54.20
प्रतिगृह्य च ताम् अर्चाम् उपविष्टम् स राघवम् ।
भरद्वाजो अब्रवीद् वाक्यम् धर्म युक्तम् इदम् तदा ॥ २.५४.२० ॥
ఆ సత్కారాన్ని స్వీకరించి, కూర్చున్న రాఘవునితో అప్పుడు భరద్వాజుడు ధర్మానికి అనుగుణమైన ఈ మాటలు పలికాడు.
2.54.21
चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इह आगतम् ।
श्रुतम् तव मया च इदम् विवासनम् अकारणम् ॥ २.५४.२१ ॥
ఓ కాకుత్స్థా, చాలా కాలం తర్వాత నిజంగా నువ్వు ఇక్కడికి వచ్చినట్లు చూస్తున్నాను. నీ ఈ బహిష్కరణ అకారణమని నేను విన్నాను.
2.54.22
अवकाशो विविक्तः अयम् महा नद्योह् समागमे ।
पुण्यः च रमणीयः च वसतु इह भगान् सुखम् ॥ २.५४.२२ ॥
రెండు మహా నదుల సంగమం వద్ద ఉన్న ఈ ఏకాంత ప్రదేశం పవిత్రమైనది, రమణీయమైనది. పూజ్యుడా, నువ్వు ఇక్కడ సుఖంగా నివసించు.
2.54.23
एवम् उक्तः तु वचनम् भरद्वाजेन राघवः ।
प्रत्युवाच शुभम् वाक्यम् रामः सर्व हिते रतः ॥ २.५४.२३ ॥
భరద్వాజుడు ఈ విధంగా పలకగా, సర్వుల హితంలో నిమగ్నుడైన రాఘవ రాముడు శుభకరమైన మాటలతో సమాధానమిచ్చాడు.
2.54.24
भगवन्न् इत आसन्नः पौर जानपदो जनः ।
सुदर्शमिह माम् प्रेक्ष्य मन्येऽह मिममाश्रमम् ॥ २.५४.२४ ॥
భగవాన్, ఇక్కడికి దగ్గరలోనే పట్టణ, గ్రామీణ ప్రజలు ఉన్నారు. ఇక్కడ నన్ను చూసి వారికి సులభంగా దర్శనం కలుగుతుంది; ఈ ఆశ్రమం గురించి నేను అలా భావిస్తున్నాను.
2.54.25
आगमिष्यति वैदेहीम् माम् च अपि प्रेक्षको जनः ।
अनेन कारणेन अहम् इह वासम् न रोचये ॥ २.५४.२५ ॥
వైదేహిని, నన్ను చూడటానికి కూడా ప్రజలు వస్తారు. ఈ కారణంగా ఇక్కడ నివసించడం నాకు ఇష్టం లేదు.
2.54.26
एक अन्ते पश्य भगवन्न् आश्रम स्थानम् उत्तमम् ।
रमते यत्र वैदेही सुख अर्हा जनक आत्मजा ॥ २.५४.२६ ॥
భగవంతుడా, ఒక ప్రక్కన ఉన్న ఈ ఉత్తమ ఆశ్రమ స్థలాన్ని చూడండి. సుఖానికి అర్హురాలైన జనకుని కుమార్తె వైదేహి ఇక్కడ ఆనందంగా ఉంటుంది.
2.54.27
एतत् श्रुत्वा शुभम् वाक्यम् भरद्वाजो महा मुनिः ।
राघवस्य ततः वाक्यम् अर्थ ग्राहकम् अब्रवीत् ॥ २.५४.२७ ॥
రాఘవుని ఈ శుభవాక్యాన్ని విని మహాముని భరద్వాజుడు అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.
2.54.28
दश क्रोशैतः तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि ।
महर्षि सेवितः पुण्यः सर्वतः सुख दर्शनः ॥ २.५४.२८ ॥
నాయనా, ఇక్కడినుండి పది క్రోసుల దూరంలో ఆ పర్వతం ఉంది, అందులో నీవు నివసిస్తావు. మహర్షులు సేవించిన, పవిత్రమైన, అన్ని వైపులా సుఖకరంగా కనిపించే ప్రదేశం అది.
2.54.29
गो लान्गूल अनुचरितः वानर ऋष्क निषेवितः ।
चित्र कूटैति ख्यातः गन्ध मादन सम्निभः ॥ २.५४.२९ ॥
ఆ పర్వతంపై లంగూరులు తిరుగుతాయి; వానరులు, ఋక్షులు సేవిస్తారు. చిత్రకూటమనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన అది గంధమాదనంతో సమానమైనది.
2.54.30
यावता चित्र कूटस्य नरः शृन्गाणि अवेक्षते ।
कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः ॥ २.५४.३० ॥
చిత్రకూటపు శిఖరాలను మనిషి ఎంతవరకు చూస్తాడో అంతవరకు అతడు శుభకార్యాలపై మనసు ఉంచుతాడు; పాపంలో మనసు పెట్టడు.
2.54.31
ऋषयः तत्र बहवो विहृत्य शरदाम् शतम् ।
तपसा दिवम् आरूधाः कपाल शिरसा सह ॥ २.५४.३१ ॥
అక్కడ అనేకమంది ఋషులు నూరు శరదృతువులు గడిపి, తపస్సు వలన కపాల-శిరస్సులతో కలిసి స్వర్గానికి ఆరోహించారు.
2.54.32
प्रविविक्तम् अहम् मन्ये तम् वासम् भवतः सुखम् ।
इह वा वन वासाय वस राम मया सह ॥ २.५४.३२ ॥
మీ ఈ నివాసం ఏకాంతమైనది, సుఖకరమైనది అని నేను భావిస్తున్నాను. ఓ రామా, వనవాసం కోసం ఇక్కడే నాతో కలిసి ఉండు.
2.54.33
स रामम् सर्व कामैः तम् भरद्वाजः प्रिय अतिथिम् ।
सभार्यम् सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥ २.५४.३३ ॥
ధర్మాన్ని ఎరిగిన భరద్వాజుడు, భార్య, సోదరునితో కూడిన ప్రియ అతిథి రాముడిని అన్ని కోరికలు తీర్చి స్వీకరించాడు.
2.54.34
तस्य प्रयागे रामस्य तम् महर्षिम् उपेयुषः ।
प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः ॥ २.५४.३४ ॥
ప్రయాగలో రాముడు ఆ మహర్షిని చేరిన తరువాత పుణ్యమైన రాత్రి వచ్చింది; వారు అద్భుతమైన కథలు చెప్పుకుంటూ ఉన్నారు.
2.54.35
सीतातृतीय काकुत्स्थह् परिश्रान्तः सुखोचितः ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये ताम् रात्रि मवस्त्सुखम् ॥ २.५४.३५ ॥
సీతతో మూడవవాడుగా, అలసిపోయిన, సుఖానికి అలవాటుపడిన కాకుత్స్థుడు రాముడు, భరద్వాజుని రమణీయ ఆశ్రమంలో ఆ రాత్రి సుఖంగా గడిపాడు.
2.54.36
प्रभातायाम् रजन्याम् तु भरद्वाजम् उपागमत् ।
उवाच नर शार्दूलो मुनिम् ज्वलित तेजसम् ॥ २.५४.३६ ॥
రాత్రి తెల్లవారగా, నరశ్రేష్ఠుడైన రాముడు భరద్వాజుని వద్దకు వెళ్లి, ప్రకాశించే తేజస్సు గల ముని తో మాట్లాడాడు.
2.54.37
शर्वरीम् भवनन्न् अद्य सत्य शील तव आश्रमे ।
उषिताः स्म इह वसतिम् अनुजानातु नो भवान् ॥ २.५४.३७ ॥
సత్యశీలా, ఈ రాత్రి మేము మీ ఆశ్రమంలో నివసించాము. ఇక్కడ నుండి వెళ్ళడానికి మాకు అనుమతి ఇవ్వండి.
2.54.38
रात्र्याम् तु तस्याम् व्युष्टायाम् भरद्वाजो अब्रवीद् इदम् ।
मधु मूल फल उपेतम् चित्र कूटम् व्रज इति ह ॥ २.५४.३८ ॥
ఆ రాత్రి గడిచి వేకువ అయ్యాక భరద్వాజుడు ఇలా అన్నాడు: "తేనె, వేళ్ళు, పండ్లతో నిండిన చిత్రకూటానికి వెళ్ళండి."
2.54.39
वासमौपयिकम् मन्ये तव राम महाबल ।
नानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितह् ॥ २.५४.३९ ॥
మహాబలుడా రామా, అది నీకు నివసించడానికి తగిన స్థలమని నేను భావిస్తున్నాను. అది అనేక వృక్ష సమూహాలతో కూడినది; కిన్నరులు, నాగులు సేవించేది.
2.54.40
मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः ।
गम्यताम् भवता शैलश्चित्रकूटः स विश्रुतः ॥ २.५४.४० ॥
నెమళ్ళ కూతలతో ప్రతిధ్వనించేది, గజరాజులు సేవించేది, నీవు వెళ్ళవలసిన ఆ ప్రసిద్ధ చిత్రకూట పర్వతం.
2.54.41
पुण्यश्च रमणीयश्च बहुमूलफलायुतः ।
तत्र कुन्जर यूथानि मृग यूथानि च अभितः ॥ २.५४.४१ ॥
అది పవిత్రమైనది, రమణీయమైనది, అనేక వేళ్ళు పండ్లతో నిండినది. అక్కడ చుట్టూ ఏనుగుల గుంపులు, జింకల గుంపులు ఉంటాయి.
2.54.42
विचरन्ति वन अन्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव ।
सरित्प्रस्रवणप्रस्थान् दरीकन्धरनिर्घरान् ॥ २.५४.४२ ॥
రాఘవా, అవి అడవి అంచులలో సంచరిస్తాయి; నీవు వాటిని చూస్తావు. నదులు, నీటి ఊటలతో కూడిన పీఠభూములు, గుహలు, లోయలు, జలపాతాలు.
2.54.43
चरतः सीतया सार्धम् नन्दिष्यति मनस्तव ।
प्रहृष्ट कोयष्टिक कोकिल स्वनैः ।
र्विनादितम् तम् वसुधा धरम् शिवम् ।
मृगैः च मत्तैः बहुभिः च कुन्जरैः ।
सुरम्यम् आसाद्य समावस आश्रमम् ॥ २.५४.४३ ॥
సీతతో సంచరిస్తూ నీ మనసు ఆనందిస్తుంది. కోకిలల, నక్కల ఆనంద ధ్వనులతో మారుమోగే, భూమిని ధరించే ఆ శుభకరమైన పర్వతంపై, మదించిన అనేక మృగాలు, ఏనుగుల మధ్య, అత్యంత రమణీయమైన ఈ ఆశ్రమానికి చేరి నివసించు.