વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.55.1
उषित्वा रजनीम् तत्र राजपुत्रावरिम्दमौ ।
महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तम् गिरिम् प्रति ॥ २.५५.१ ॥
ત્યાં રાત વિતાવીને શત્રુદમન એ બે રાજકુમારો મહર્ષિને પ્રણામ કરીને તે પર્વત તરફ ચાલ્યા.
2.55.2
तेषाम् चैव स्वस्त्ययनम् महर्षिः स चकार ह ।
प्रस्थिताम्श्चैव तान् प्रेक्ष्यपिता पुत्रानिवान्वगात् ॥ २.५५.२ ॥
મહર્ષિએ તેમના કલ્યાણ માટે સ્વસ્ત્યયન કર્યું; પ્રસ્થાન કરતા તેમને જોઈને, પિતા પુત્રોની પાછળ જાય તેમ તેઓ તેમની પાછળ ગયા.
2.55.3
ततः प्रचक्रमे वक्तुम् वचनम् स महामुनिः ।
भर्द्वाजो महातेजा रामम् सत्यपराक्रमम् ॥ २.५५.३ ॥
ત્યારે એ મહામુનિ, મહાતેજસ્વી ભરદ્વાજ સત્યપરાક્રમી રામને વચનો કહેવા લાગ્યા.
2.55.4
गङ्गायमुनयोः सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ ।
कालिन्दीमनुगच्छेताम् नदीम् पश्चान्मुखाश्रिताम् ॥ २.५५.४ ॥
મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા હે બંને વીરો, ગંગા અને યમુનાના સંગમ પર પહોંચીને પશ્ચિમ તરફ વહેતી તે યમુના નદીને અનુસરો.
2.55.5
अथासाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतसमापगाम् ।
तस्यास्तीर्थम् प्रचरितम् पुराणम् प्रेक्ष्य राघवौ ॥ २.५५.५ ॥
પછી ઝડપથી વહેતી કાલિંદી નદી પાસે પહોંચીને, તેના પ્રાચીન અને વારંવાર વપરાતા તીર્થઘાટને જોઈને, હે રાઘવો,
2.55.6
तत्र यूयम् प्लवम् कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम् ।
ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तम् हरितच्छदम् ॥ २.५५.६ ॥
ત્યાં તમે બંને તરાપો બનાવીને અંશુમતી નદી પાર કરો; પછી લીલાં પાંદડાંવાળા એક વિશાળ વડના વૃક્ષ પાસે પહોંચો.
2.55.7
विवृद्धम् बहुभिर्वऋक्षैह् श्यामम् सिद्धोपसेवितम् ।
तस्मै सीताञ्जलिम् कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषः शिवाः ॥ २.५५.७ ॥
રીંછ અને વાનરોથી ભરેલા, શ્યામ, સિદ્ધ મુનિઓ સેવેલા તે વિશાળ વૃક્ષને સીતાએ અંજલિ જોડીને શુભ આશીર્વાદ માગવા.
2.55.8
समासाद्य तु तम् वृक्षम् वसेद्वातिक्रमेत वा ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा नीलम् द्रक्ष्यथ काननम् ॥ २.५५.८ ॥
તે વૃક્ષ પાસે પહોંચીને રોકાઈ શકાય અથવા આગળ વધી શકાય. પછી એક ક્રોશ જઈને નીલ વર્ણનું વન જોશો.
2.55.9
पलाशबदरीमिश्रम् रम्यम् वम्शैश्च यामुनैः ।
स पन्थाश्चित्रकूटस्य गतः सुबहुशो मया ॥ २.५५.९ ॥
પલાશ અને બોરડીના ઝાડોથી ભળેલો, યમુના પ્રદેશના વાંસોથી રમણીય એ માર્ગ ચિત્રકૂટનો છે; હું તેના પર ઘણી વાર ગયો છું.
2.55.11
रम्ये मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विपर्जितः ।
अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः ।
उपावृत्ते मुनौ तस्मिन् रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ २.५५.११ ॥
રમણીય અને કોમળ, વનાગ્નિથી મુક્ત એ સ્થળે મુનિને પ્રણામ કરીને 'એમ જ થાઓ' કહી રામે તેમને પાછા મોકલ્યા. તે મુનિ પાછા ફર્યા પછી રામે લક્ષ્મણને કહ્યું.
2.55.13
कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते ।
सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीम् जग्मतुर्नदीम् ।
अथा साद्य तु कालिन्दीम् शीघ्रस्रोतोवहाम् नदीम् ॥ २.५५.१३ ॥
હે સુમિત્રાપુત્ર, મુનિ આપણા પર કૃપા કરે છે, તેથી આપણે પુણ્યવાન છીએ. સીતાને આગળ રાખીને તેઓ કાલિન્દી નદી તરફ ગયા. ઝડપથી વહેતી કાલિન્દી નદી પાસે પહોંચીને—
2.55.14
तौ काष्ठसम्घातमथो चक्रतुस्तु महाप्लवम् ॥ २.५५.१४ ॥
બંનેએ લાકડાંનો ઢગલો બાંધીને એક મોટો તરાપો બનાવ્યો.
2.55.15
शुष्कैर्वम्शैः समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम् ।
ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान् ॥ २.५५.१५ ॥
સૂકા વાંસથી પાથરેલું અને ઉશીર ઘાસથી ઢંકાયેલું; પછી વેતસની ડાળીઓ અને જાંબુની ડાળીઓથી વીર લક્ષ્મણે.
2.55.16
चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीतायाः सुखमासनम् ।
तत्र श्रियमिवाचिन्त्याम् रामो दाशरथिः प्रियाम् ॥ २.५५.१६ ॥
લક્ષ્મણે કાપીને સીતા માટે સુખદ આસન બનાવ્યું; ત્યાં દશરથપુત્ર રામે પ્રિયાને, જાણે અચિંત્ય શોભા હોય તેમ (બેસાડી).
2.55.18
प्लवे कठिनकाजम् च रामश्चक्रे सहायुधैः ।
आरोप्य प्रथमम् सीताम् सम्घाटम् प्रतिगृह्य तौ ॥ २.५५.१८ ॥
રામે શસ્ત્રો સહિત તરાપા પર કઠણ લાકડું (બાંધ્યું); પહેલાં સીતાને ચઢાવીને, તે બંનેએ બાંધેલું માળખું પકડ્યું.
2.55.19
ततः प्रतेरतुर्य त्तौ वीरौ दशरथात्मजौ ।
कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत ॥ २.५५.१९ ॥
પછી તે બંને વીર દશરથપુત્રો પાર થયા; કાલિંદીના મધ્યમાં પહોંચીને સીતાએ આ નદીને વંદન કર્યું.
2.55.20
स्वस्ति देवि तरामि त्वाम् पार्येन्मे पतिर्वतम् ।
यक्ष्ये त्वाम् गोनहस्रेण सुराघटशतेन च ॥ २.५५.२० ॥
સ્વસ્તિ થાઓ, દેવી! હું તને પાર કરું છું; મારા પતિનું વ્રત મને પાર પહોંચાડો. લાખો ગાયો અને સો ઘડા સુરા વડે હું તમારી પૂજા કરીશ.
2.55.21
स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
कालिन्दीमथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः ॥ २.५५.२१ ॥
રામ પાછા ફરીને ઇક્ષ્વાકુઓ દ્વારા રક્ષિત નગરીએ પહોંચે ત્યારે સ્વસ્તિ થાઓ. પછી સીતાએ હાથ જોડીને કાલિંદીની પ્રાર્થના કરી.
2.55.22
तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणम् वरवर्णिनी ।
ततः प्लवेनाम्शुमतीम् शीघ्रगामूर्मिमालिनीम् ॥ २.५५.२२ ॥
સુંદર વર્ણવાળી સીતા દક્ષિણ કિનારે પહોંચી. પછી હોડી વડે ઝડપથી વહેતી, મોજાંની માળા ધરાવતી અંશુમતી નદી પાર કરી.
2.55.23
तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः सम्तेरुर्यमुनाम् नदीम् ।
ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात् ॥ २.५५.२३ ॥
કિનારે ઊગેલાં અનેક વૃક્ષો વચ્ચેથી તેમણે યમુના નદી પાર કરી. નદી ઓળંગ્યા પછી હોડી છોડી યમુના વનમાંથી પ્રયાણ કર્યું.
2.55.24
श्यामम् न्यग्रोधमासेदुः शीतलम् हरितच्छदम् ।
न्य्ग्रोधम् तमुपागम्य वैदेहि वाक्यमब्रवीत् ॥ २.५५.२४ ॥
તેઓ શ્યામ, શીતળ, લીલાં પાંદડાંવાળા એક વડ પાસે પહોંચ્યા. તે વડ પાસે આવીને વૈદેહી આ વચન બોલી.
2.55.25
नमस्तेऽन्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्वतम् ।
कौसल्याम् चैव पश्येयम् सुमित्राम् च यशस्विनीम् ॥ २.५५.२५ ॥
હે મહાવૃક્ષ, તને નમસ્કાર. મારા પતિનું વ્રત પૂર્ણ થાઓ; અને યશસ્વિની કૌસલ્યા તથા સુમિત્રાને હું જોઉં.
2.55.26
अवलोक्य ततः सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ॥ २.५५.२६ ॥
ત્યારે નિર્દોષ સીતાને પ્રાર્થના કરતી જોઈને.
2.55.27
दयिताम् च विधेयम् च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो भरतानुज ॥ २.५५.२७ ॥
પ્રિય અને આજ્ઞાંકિત સીતાને જોઈને રામે લક્ષ્મણને કહ્યું: "હે ભરતના અનુજ, સીતાને લઈને તું આગળ ચાલ."
2.55.28
पृष्ठतोऽहम् गमिष्यामि सायुधो द्विपदाम् वर ।
यद्यत्फलम् प्रार्थयते पुष्पम् वा जनकात्मजा ॥ २.५५.२८ ॥
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, હું શસ્ત્ર લઈને પાછળ આવીશ. જનકપુત્રી જે જે ફળ કે ફૂલ માગશે,
2.55.29
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः ।
गच्चतोस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा ॥ २.५५.२९ ॥
વૈદેહીને જે આપવું જોઈએ, જેમાં તેનું મન રમે તે આપવું. તે બંને ચાલતા હતા ત્યારે તેમની વચ્ચે જનકપુત્રી હતી.
2.55.30
मातङ्गयोर्मद्यगता शुभा नागवधूरिव ।
एकैकम् पादपम् गुल्मम् लताम् वा पुष्पशालिनीम् ॥ २.५५.३० ॥
બે હાથીઓની વચ્ચે ચાલતી તે શુભ નાગવધૂ જેવી હતી; દરેક વૃક્ષ, ઝાડી અને ફૂલોથી ભરેલી વેલ તે જોતી હતી.
2.55.31
अदृष्टपूर्वाम् पश्यन्ती रामम् पप्रच्छ साऽबला ।
रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् ॥ २.५५.३१ ॥
પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલાં, અનેક પ્રકારનાં સુંદર, ફૂલોથી ભરેલાં વૃક્ષો જોઈને તે કોમળ સ્ત્રીએ રામને પૂછ્યું.
2.55.32
सीतावचनसम्रब्द अनयामास लक्स्मणः ।
विचित्रवालुकजलाम् हससारसनादिताम् ॥ २.५५.३२ ॥
સીતાના વચન સાંભળી ઉત્સાહિત લક્ષ્મણ તેમને વિચિત્ર રેતીવાળા કિનારા અને જળવાળી, હંસ અને સારસના અવાજથી ગૂંજતી નદી પાસે લઈ ગયા.
2.55.33
रेमे जनकराजस्य तदा प्रेक्ष्य सुता नदीम् ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मनौ ॥ २.५५.३३ ॥
ત્યારે જનકરાજની પુત્રી નદી જોઈને આનંદિત થઈ. પછી એક ક્રોશ ચાલીને રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓ ત્યાં પહોંચ્યા.
2.55.34
बहून्मेध्यान् मृगान् हत्वा चेरतुर्यमुनावने ।
विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते ।
शुभे वने वानरवारणायुते ।
समम् नदीवप्रमुपेत्य सम्मतम् ।
निवासमाजग्मु रदीनदर्शनाः ॥ २.५५.३४ ॥
યમુનાના વનમાં અનેક પવિત્ર મૃગોનો વધ કરીને તેઓ વિહર્યા. મોરના ટોળાંના ટહુકારથી ગુંજતા, વાનરો અને હાથીઓથી ભરેલા તે સુંદર વનમાં ફરીને, નદીકિનારાની સમતલ અને મનગમતી જગ્યાએ પહોંચી તેઓ પોતાના નિવાસે પાછા ફર્યા.