वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.55.1
उषित्वा रजनीम् तत्र राजपुत्रावरिम्दमौ ।
महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तम् गिरिम् प्रति ॥ २.५५.१ ॥
तेथे रात्र काढून शत्रूंचे दमन करणारे ते दोन राजपुत्र महर्षींना अभिवादन करून त्या पर्वताकडे निघाले.
2.55.2
तेषाम् चैव स्वस्त्ययनम् महर्षिः स चकार ह ।
प्रस्थिताम्श्चैव तान् प्रेक्ष्यपिता पुत्रानिवान्वगात् ॥ २.५५.२ ॥
महर्षींनी त्यांच्यासाठी स्वस्त्ययन केले; निघालेल्या त्यांना पाहून, जसा पिता पुत्रांच्या मागे जातो तसे ते त्यांच्या मागे गेले.
2.55.3
ततः प्रचक्रमे वक्तुम् वचनम् स महामुनिः ।
भर्द्वाजो महातेजा रामम् सत्यपराक्रमम् ॥ २.५५.३ ॥
तेव्हा ते महामुनी, महातेजस्वी भरद्वाज सत्यपराक्रमी रामाशी बोलू लागले.
2.55.4
गङ्गायमुनयोः सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ ।
कालिन्दीमनुगच्छेताम् नदीम् पश्चान्मुखाश्रिताम् ॥ २.५५.४ ॥
मानवांमधील श्रेष्ठ असलेल्या हे दोघे वीरा, गंगा आणि यमुनेच्या संगमावर पोहोचून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या त्या यमुना नदीच्या मागे जा.
2.55.5
अथासाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतसमापगाम् ।
तस्यास्तीर्थम् प्रचरितम् पुराणम् प्रेक्ष्य राघवौ ॥ २.५५.५ ॥
मग वेगाने वाहणाऱ्या कालिंदी नदीजवळ पोहोचून, तिचा प्राचीन आणि नेहमी वापरला जाणारा घाट पाहून, हे राघवांनो,
2.55.6
तत्र यूयम् प्लवम् कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम् ।
ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तम् हरितच्छदम् ॥ २.५५.६ ॥
तेथे तुम्ही दोघांनी तराफा बनवून अंशुमती नदी पार करा; मग हिरव्या पानांच्या एका मोठ्या वडाच्या झाडाजवळ पोहोचा.
2.55.7
विवृद्धम् बहुभिर्वऋक्षैह् श्यामम् सिद्धोपसेवितम् ।
तस्मै सीताञ्जलिम् कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषः शिवाः ॥ २.५५.७ ॥
अस्वलं आणि वानरांनी भरलेल्या, श्यामल, सिद्ध मुनींनी सेवलेल्या त्या विशाल वृक्षाला सीतेने हात जोडून मंगल आशीर्वाद मागावेत.
2.55.8
समासाद्य तु तम् वृक्षम् वसेद्वातिक्रमेत वा ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा नीलम् द्रक्ष्यथ काननम् ॥ २.५५.८ ॥
त्या वृक्षाजवळ पोहोचून राहावे किंवा पुढे जावे. मग एक क्रोश अंतर गेल्यावर नीळ्या रंगाचे रान दिसेल.
2.55.9
पलाशबदरीमिश्रम् रम्यम् वम्शैश्च यामुनैः ।
स पन्थाश्चित्रकूटस्य गतः सुबहुशो मया ॥ २.५५.९ ॥
पळस आणि बोरांच्या झाडांनी मिसळलेला, यमुना प्रदेशातील बांबूंनी सुंदर असा तो मार्ग चित्रकूटाचा आहे; त्या मार्गाने मी अनेक वेळा गेलो आहे.
2.55.11
रम्ये मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विपर्जितः ।
अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः ।
उपावृत्ते मुनौ तस्मिन् रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ २.५५.११ ॥
रमणीय आणि मृदू अशा त्या स्थानी, वणव्यापासून दूर असलेल्या, मुनींना नमस्कार करून 'तसेच होवो' म्हणत रामाने त्यांना परत पाठवले. ते मुनी परतल्यावर राम लक्ष्मणाला म्हणाला.
2.55.13
कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते ।
सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीम् जग्मतुर्नदीम् ।
अथा साद्य तु कालिन्दीम् शीघ्रस्रोतोवहाम् नदीम् ॥ २.५५.१३ ॥
हे सुमित्रापुत्रा, मुनी आमच्यावर कृपा करत आहेत म्हणून आपण पुण्यवान आहोत. सीतेला पुढे ठेवून ते कालिंदी नदीकडे गेले. वेगाने वाहणाऱ्या कालिंदी नदीजवळ पोहोचून—
2.55.14
तौ काष्ठसम्घातमथो चक्रतुस्तु महाप्लवम् ॥ २.५५.१४ ॥
त्या दोघांनी लाकडांचा जुडगा बांधून एक मोठा तराफा तयार केला.
2.55.15
शुष्कैर्वम्शैः समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम् ।
ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान् ॥ २.५५.१५ ॥
वाळलेल्या बांबूंनी पसरलेले आणि उशीर गवताने झाकलेले; मग वेताच्या फांद्यांनी व जांभळाच्या फांद्यांनी वीर लक्ष्मणाने.
2.55.16
चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीतायाः सुखमासनम् ।
तत्र श्रियमिवाचिन्त्याम् रामो दाशरथिः प्रियाम् ॥ २.५५.१६ ॥
लक्ष्मणाने तोडून सीतेसाठी सुखासन केले; तेथे दशरथपुत्र रामाने प्रिय पत्नीला, जणू अचिंत्य शोभेप्रमाणे (बसवले).
2.55.18
प्लवे कठिनकाजम् च रामश्चक्रे सहायुधैः ।
आरोप्य प्रथमम् सीताम् सम्घाटम् प्रतिगृह्य तौ ॥ २.५५.१८ ॥
रामाने शस्त्रांसह तराफ्यावर कठीण लाकूड (बांधले); प्रथम सीतेला चढवून, त्या दोघांनी बांधलेली रचना धरली.
2.55.19
ततः प्रतेरतुर्य त्तौ वीरौ दशरथात्मजौ ।
कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत ॥ २.५५.१९ ॥
नंतर ते दोघे वीर दशरथपुत्र पार झाले; कालिंदीच्या मध्यभागी पोहोचल्यावर सीतेने या नदीला नमस्कार केला.
2.55.20
स्वस्ति देवि तरामि त्वाम् पार्येन्मे पतिर्वतम् ।
यक्ष्ये त्वाम् गोनहस्रेण सुराघटशतेन च ॥ २.५५.२० ॥
स्वस्ती असो, देवी! मी तुला ओलांडते; माझ्या पतीचे व्रत मला पलीकडे पोहोचव. लाखो गायींनी आणि शंभर घागरी सुराने मी तुझे पूजन करीन.
2.55.21
स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
कालिन्दीमथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः ॥ २.५५.२१ ॥
राम परत इक्ष्वाकुंनी रक्षिलेल्या नगरीत आल्यावर स्वस्ती असो. मग सीतेने हात जोडून कालिंदीची प्रार्थना केली.
2.55.22
तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणम् वरवर्णिनी ।
ततः प्लवेनाम्शुमतीम् शीघ्रगामूर्मिमालिनीम् ॥ २.५५.२२ ॥
सुंदर वर्णाची सीता दक्षिण तीरावर पोहोचली. नंतर नावेने वेगाने वाहणारी, लाटांची माला घातलेली अंशुमती नदी ओलांडली.
2.55.23
तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः सम्तेरुर्यमुनाम् नदीम् ।
ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात् ॥ २.५५.२३ ॥
काठावर वाढलेल्या अनेक झाडांमधून त्यांनी यमुना नदी ओलांडली. नदी ओलांडल्यावर नाव सोडून यमुनेच्या वनातून पुढे प्रयाण केले.
2.55.24
श्यामम् न्यग्रोधमासेदुः शीतलम् हरितच्छदम् ।
न्य्ग्रोधम् तमुपागम्य वैदेहि वाक्यमब्रवीत् ॥ २.५५.२४ ॥
ते श्यामल, शीतल, हिरव्या पानांच्या एका वडाजवळ पोहोचले. त्या वडाजवळ येऊन वैदेही हे वचन बोलली.
2.55.25
नमस्तेऽन्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्वतम् ।
कौसल्याम् चैव पश्येयम् सुमित्राम् च यशस्विनीम् ॥ २.५५.२५ ॥
हे महावृक्षा, तुला नमस्कार असो. माझ्या पतीचे व्रत पूर्ण होवो; आणि यशस्विनी कौसल्या व सुमित्रा यांना मला पाहता येवो.
2.55.26
अवलोक्य ततः सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ॥ २.५५.२६ ॥
तेव्हा निर्दोष सीता प्रार्थना करत असलेली पाहून.
2.55.27
दयिताम् च विधेयम् च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो भरतानुज ॥ २.५५.२७ ॥
प्रिय आणि आज्ञाधारक सीतेकडे पाहून राम लक्ष्मणाला म्हणाला: "हे भरतानुजा, सीतेला घेऊन तू पुढे चाल."
2.55.28
पृष्ठतोऽहम् गमिष्यामि सायुधो द्विपदाम् वर ।
यद्यत्फलम् प्रार्थयते पुष्पम् वा जनकात्मजा ॥ २.५५.२८ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, मी शस्त्र घेऊन मागून येईन. जनकाची कन्या जे जे फळ किंवा फूल मागेल,
2.55.29
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः ।
गच्चतोस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा ॥ २.५५.२९ ॥
वैदेहीला जे द्यावे, ज्यात तिचे मन रमेल ते द्यावे. ते दोघे चालत असताना त्यांच्या मध्ये जनकाची कन्या होती.
2.55.30
मातङ्गयोर्मद्यगता शुभा नागवधूरिव ।
एकैकम् पादपम् गुल्मम् लताम् वा पुष्पशालिनीम् ॥ २.५५.३० ॥
दोन हत्तींच्या मधून चालणारी ती शुभ नागवधूसारखी होती; प्रत्येक वृक्ष, झुडूप आणि फुलांनी भरलेली वेल ती पाहत होती.
2.55.31
अदृष्टपूर्वाम् पश्यन्ती रामम् पप्रच्छ साऽबला ।
रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् ॥ २.५५.३१ ॥
पूर्वी कधी न पाहिलेले, अनेक प्रकारचे सुंदर, फुलांनी भरलेले वृक्ष पाहून ती कोमल स्त्री रामाला विचारू लागली.
2.55.32
सीतावचनसम्रब्द अनयामास लक्स्मणः ।
विचित्रवालुकजलाम् हससारसनादिताम् ॥ २.५५.३२ ॥
सीतेचे बोल ऐकून उत्साहित झालेला लक्ष्मण त्यांना विचित्र वाळूचा किनारा व पाणी असलेल्या, हंस व सारसांच्या नादाने गजबजलेल्या नदीकडे घेऊन गेला.
2.55.33
रेमे जनकराजस्य तदा प्रेक्ष्य सुता नदीम् ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मनौ ॥ २.५५.३३ ॥
तेव्हा जनकराजाची कन्या नदी पाहून आनंदली. मग एक क्रोश चालून राम आणि लक्ष्मण हे दोघे भाऊ तेथे पोहोचले.
2.55.34
बहून्मेध्यान् मृगान् हत्वा चेरतुर्यमुनावने ।
विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते ।
शुभे वने वानरवारणायुते ।
समम् नदीवप्रमुपेत्य सम्मतम् ।
निवासमाजग्मु रदीनदर्शनाः ॥ २.५५.३४ ॥
यमुनेच्या वनात अनेक पवित्र मृगांना मारून ते विहरले. मोरांच्या थव्यांच्या केकांनी दुमदुमणाऱ्या, वानर व हत्तींनी भरलेल्या त्या सुंदर वनात फिरून, नदीकाठच्या सपाट व मनोहर जागी पोहोचून ते आपल्या निवासाकडे परत आले.