ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.55.1
उषित्वा रजनीम् तत्र राजपुत्रावरिम्दमौ ।
महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तम् गिरिम् प्रति ॥ २.५५.१ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ।
2.55.2
तेषाम् चैव स्वस्त्ययनम् महर्षिः स चकार ह ।
प्रस्थिताम्श्चैव तान् प्रेक्ष्यपिता पुत्रानिवान्वगात् ॥ २.५५.२ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਵਸਤਿਅਯਨ ਕੀਤਾ; ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ।
2.55.3
ततः प्रचक्रमे वक्तुम् वचनम् स महामुनिः ।
भर्द्वाजो महातेजा रामम् सत्यपराक्रमम् ॥ २.५५.३ ॥
ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
2.55.4
गङ्गायमुनयोः सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ ।
कालिन्दीमनुगच्छेताम् नदीम् पश्चान्मुखाश्रिताम् ॥ २.५५.४ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੇ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰੋ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਉਸ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਓ।
2.55.5
अथासाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतसमापगाम् ।
तस्यास्तीर्थम् प्रचरितम् पुराणम् प्रेक्ष्य राघवौ ॥ २.५५.५ ॥
ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਵਗਦੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਘਾਟ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵੋ,
2.55.6
तत्र यूयम् प्लवम् कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम् ।
ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तम् हरितच्छदम् ॥ २.५५.६ ॥
ਉੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਬੇੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅੰਸ਼ੁਮਤੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੋ।
2.55.7
विवृद्धम् बहुभिर्वऋक्षैह् श्यामम् सिद्धोपसेवितम् ।
तस्मै सीताञ्जलिम् कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषः शिवाः ॥ २.५५.७ ॥
ਰਿੱਛਾਂ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸ਼ਿਆਮਲ, ਸਿੱਧ ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਿਰਛ ਅੱਗੇ ਸੀਤਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਅਸੀਸਾਂ ਮੰਗੇ।
2.55.8
समासाद्य तु तम् वृक्षम् वसेद्वातिक्रमेत वा ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा नीलम् द्रक्ष्यथ काननम् ॥ २.५५.८ ॥
ਉਸ ਬਿਰਛ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਠਹਿਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਇਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਨੀਲਾ ਜੰਗਲ ਦਿਸੇਗਾ।
2.55.9
पलाशबदरीमिश्रम् रम्यम् वम्शैश्च यामुनैः ।
स पन्थाश्चित्रकूटस्य गतः सुबहुशो मया ॥ २.५५.९ ॥
ਢਾਕ ਤੇ ਬੇਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਯਮੁਨਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਉਹ ਰਸਤਾ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਰਸਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਿਆ ਹਾਂ।
2.55.11
रम्ये मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विपर्जितः ।
अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः ।
उपावृत्ते मुनौ तस्मिन् रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ २.५५.११ ॥
ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕੋਮਲ, ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ 'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਮੁਨੀ ਮੁੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.55.13
कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते ।
सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीम् जग्मतुर्नदीम् ।
अथा साद्य तु कालिन्दीम् शीघ्रस्रोतोवहाम् नदीम् ॥ २.५५.१३ ॥
ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਨੀ ਸਾਡੇ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਗਏ। ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—
2.55.14
तौ काष्ठसम्घातमथो चक्रतुस्तु महाप्लवम् ॥ २.५५.१४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਗੱਠਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬੇੜਾ ਬਣਾਇਆ।
2.55.15
शुष्कैर्वम्शैः समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम् ।
ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान् ॥ २.५५.१५ ॥
ਸੁੱਕੇ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ਼ੀਰ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਵੇਤਸ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਮਣ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ।
2.55.16
चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीतायाः सुखमासनम् ।
तत्र श्रियमिवाचिन्त्याम् रामो दाशरथिः प्रियाम् ॥ २.५५.१६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੱਟ ਕੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਆਸਣ ਬਣਾਇਆ; ਉੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਮਾਨੋ ਅਚਿੰਤ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਂਗ (ਬਿਠਾਇਆ)।
2.55.18
प्लवे कठिनकाजम् च रामश्चक्रे सहायुधैः ।
आरोप्य प्रथमम् सीताम् सम्घाटम् प्रतिगृह्य तौ ॥ २.५५.१८ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬੇੜੇ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤ ਲੱਕੜੀ (ਬੰਨ੍ਹੀ); ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
2.55.19
ततः प्रतेरतुर्य त्तौ वीरौ दशरथात्मजौ ।
कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत ॥ २.५५.१९ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਰ ਲੰਘੇ; ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
2.55.20
स्वस्ति देवि तरामि त्वाम् पार्येन्मे पतिर्वतम् ।
यक्ष्ये त्वाम् गोनहस्रेण सुराघटशतेन च ॥ २.५५.२० ॥
ਸ੍ਵਸਤਿ ਹੋਵੇ, ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਵਰਤ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲਗਾਵੇ। ਲੱਖਾਂ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਘੜੇ ਸੁਰਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।
2.55.21
स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
कालिन्दीमथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः ॥ २.५५.२१ ॥
ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਸ੍ਵਸਤਿ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
2.55.22
तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणम् वरवर्णिनी ।
ततः प्लवेनाम्शुमतीम् शीघ्रगामूर्मिमालिनीम् ॥ २.५५.२२ ॥
ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਫਿਰ ਬੇੜੀ ਰਾਹੀਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਅੰਸ਼ੁਮਤੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ।
2.55.23
तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः सम्तेरुर्यमुनाम् नदीम् ।
ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात् ॥ २.५५.२३ ॥
ਕੰਢੇ ਉੱਗੇ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ। ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇੜੀ ਛੱਡ ਕੇ ਯਮੁਨਾ ਬਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ।
2.55.24
श्यामम् न्यग्रोधमासेदुः शीतलम् हरितच्छदम् ।
न्य्ग्रोधम् तमुपागम्य वैदेहि वाक्यमब्रवीत् ॥ २.५५.२४ ॥
ਉਹ ਸ਼ਿਆਮਲ, ਠੰਢੇ, ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬੋਹੜ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਬੋਹੜ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.55.25
नमस्तेऽन्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्वतम् ।
कौसल्याम् चैव पश्येयम् सुमित्राम् च यशस्विनीम् ॥ २.५५.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਂਬਿਰਛ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।
2.55.26
अवलोक्य ततः सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ॥ २.५५.२६ ॥
ਤਦ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ।
2.55.27
दयिताम् च विधेयम् च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो भरतानुज ॥ २.५५.२७ ॥
ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ।"
2.55.28
पृष्ठतोऽहम् गमिष्यामि सायुधो द्विपदाम् वर ।
यद्यत्फलम् प्रार्थयते पुष्पम् वा जनकात्मजा ॥ २.५५.२८ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸ਼ਸਤਰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਾਂਗਾ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜੋ ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਮੰਗੇਗੀ,
2.55.29
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः ।
गच्चतोस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा ॥ २.५५.२९ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜੋ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਨ ਰਮੇ ਉਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
2.55.30
मातङ्गयोर्मद्यगता शुभा नागवधूरिव ।
एकैकम् पादपम् गुल्मम् लताम् वा पुष्पशालिनीम् ॥ २.५५.३० ॥
ਦੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਦੀ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਨਾਗਵਧੂ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਹਰ ਰੁੱਖ, ਝਾੜੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਵੇਲ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਸੀ।
2.55.31
अदृष्टपूर्वाम् पश्यन्ती रामम् पप्रच्छ साऽबला ।
रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् ॥ २.५५.३१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਕੋਮਲ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
2.55.32
सीतावचनसम्रब्द अनयामास लक्स्मणः ।
विचित्रवालुकजलाम् हससारसनादिताम् ॥ २.५५.३२ ॥
ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੇਤਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਅਨੋਖਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
2.55.33
रेमे जनकराजस्य तदा प्रेक्ष्य सुता नदीम् ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मनौ ॥ २.५५.३३ ॥
ਤਦ ਜਨਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੋਹ ਤੁਰ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
2.55.34
बहून्मेध्यान् मृगान् हत्वा चेरतुर्यमुनावने ।
विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते ।
शुभे वने वानरवारणायुते ।
समम् नदीवप्रमुपेत्य सम्मतम् ।
निवासमाजग्मु रदीनदर्शनाः ॥ २.५५.३४ ॥
ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਬਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵਿਚਰੇ। ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਬਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਮਨਭਾਉਂਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਏ।