Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
Cuando el rey, recobrado de su desmayo, volvió en sí, llamó al auriga para saber lo ocurrido a Rāma.
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
Entonces, oh gran rey, el auriga se presentó con las manos juntas, lamentando solo a Rāma y lleno de pena y dolor.
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
Era anciano y estaba profundamente afligido, como un elefante recién atrapado por un cocodrilo, suspirando hondamente y sumido en sus pensamientos, como un elefante enfermo.
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
Pero el rey, al ver acercarse al auriga cubierto de polvo, con los miembros desordenados y el rostro lleno de lágrimas, abatido, habló con gran angustia.
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
¿Dónde morará Rāma, el de alma justa, al refugiarse al pie de un árbol? ¿Qué comerá Rāghava, que fue criado en la mayor comodidad?
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
¡Oh Sumantra! Quien no merece el sufrimiento lo sufre; el hijo del rey, digno de un lecho, ¿cómo yace en el suelo como un desamparado?
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
Aquel a quien, al marchar, seguían soldados de a pie, carros y elefantes: ¿cómo habitará Rāma en el bosque desierto, habiéndose refugiado en él?
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
¿Cómo habrán llegado esos dos príncipes, junto con Vaidehī, a aquel bosque recorrido por fieras y ciervos y habitado por serpientes negras?
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
¡Oh Sumantra! Con la delicada y asceta Sītā, ¿cómo bajaron los dos príncipes del carro y siguieron a pie?
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
¡Oh auriga! En verdad has tenido éxito en tu misión, pues viste a mis dos hijos entrar en el borde del bosque, como los Aśvin hacia el monte Mandara.
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
¿Qué palabras dijo Rāma? ¿Qué dijo Lakṣmaṇa? ¡Oh Sumantra! Al llegar al bosque, ¿qué dijo Maithilī?
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
¡Oh auriga! Cuéntame cómo se sentaba, dormía y comía Rāma. Solo con esto viviré, como Yayāti vivió entre los justos.
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
Habló al rey con una voz quebrada por las lágrimas.
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"Gran rey, sosteniendo el dharma, Rāghava me habló." Juntando las palmas e inclinando la cabeza, se postró en reverencia.
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"Sūta, por mi palabra, inclina la cabeza a los pies de mi padre, el de alma conocida, el gran alma digno de reverencia."
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"Sūta, por mi palabra, di a todos en el palacio interior: salud para todos, y saludos según corresponda a cada uno."
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"Dile a mi madre Kausalyā mi bienestar y saludo; dile también que sea prudente; y di también estas palabras."
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"Oh reina, permanece firme en el dharma, dedicada a tiempo al altar del fuego; y, como a un dios, cuida los pies del dios (el rey)."
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
Abandonando el orgullo y la vanidad, compórtate con las madres. Sirve al rey y a la noble dama Kaikeyī como a una madre.
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
Hacia el príncipe Bharata debe tu conducta ser la de un rey, pues los reyes tienen la riqueza como primera preocupación; recuerda, por tanto, el deber de los reyes.
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
Dile a Bharata mis saludos y pregunta por su bienestar. Con todas las madres, compórtate con justicia.
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
Dile también a Bharata, el de poderosos brazos, delicia de la estirpe de Ikṣvāku: mientras seas príncipe heredero, protege y sirve a tu padre, que está en el trono.
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
El rey está entrado en años; no le impidas ni le cierres el paso. Vive como príncipe heredero, cumpliendo solo sus órdenes.
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
Una y otra vez, derramando lágrimas, me dijo: «Tu madre, como la mía, debe ser respetada, pues anhela a su hijo».
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
Rāma, de ojos rojos como loto, derramó lágrimas abundantemente.
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
Lakṣmaṇa, muy enfurecido y suspirando profundamente, habló: "¿Por qué ofensa ha sido desterrado este príncipe?"
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
Ciertamente el rey, cediendo precipitadamente a la orden de Kaikeyī, hizo lo apropiado o lo inapropiado, y por ello nos hemos visto afligidos.
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
Si Rāma ha sido desterrado por codicia o por causa de un don, entonces esto es enteramente un mal acto.
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
Todo esto se ha hecho según el deseo del señor; pero no percibo razón alguna para el abandono de Rāma.
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
Esta acción, emprendida sin reflexión y contraria al dharma por ligereza de juicio, provocará clamor entre el pueblo por el destierro de Rāghava.
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
En cuanto al gran rey, no percibo en él la condición de padre. Para mí, Rāghava es hermano, señor, pariente y padre.
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
Habiendo abandonado a aquel que es querido por todo el mundo y dedicado al bien de todo el mundo, ¿cómo, con este acto, todo el mundo te mostrará afecto?
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
Habiendo desterrado a Rāma, el justo deleite de todos los súbditos, y oponiéndote a todo este mundo, ¿cómo llegarás a ser rey?
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
Pero Jānakī, oh gran rey, suspirando profundamente, la asceta permaneció de pie como si su mente hubiera sido golpeada por un espíritu, y allí se quedó.
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
La renombrada princesa, que nunca antes había visto tal desdicha, lloró por aquel dolor y no me dijo nada.
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
Mirando a su esposo con el rostro marchito, al verme partir, de pronto derramó lágrimas.
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
Del mismo modo Rāma permanecía de pie, con lágrimas en el rostro y las manos juntas en saludo, sostenido por el brazo de Lakṣmaṇa. Igualmente Sītā, la austera, llorando, miraba el carro del rey y también a mí.