ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਹਾਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
ਤਦ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਰਥੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ; ਰਾਮ ਲਈ ਹੀ ਸੋਗ ਕਰਦਾ, ਦੁੱਖ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ; ਨਵੇਂ ਫੜੇ ਗਏ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਹਾਉਕੇ ਭਰਦਾ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਬਿਮਾਰ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ।
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿਬੜੇ, ਅਸਤ-ਵਿਅਸਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਦੀਨ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ! ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇਗਾ? ਬਹੁਤ ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਉਹ ਕੀ ਖਾਏਗਾ?
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ! ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪਲੰਘ ਦੇ ਯੋਗ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੌਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ, ਰਥ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਸੁੰਨਸਾਨ ਬਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ?
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਵਸੇ ਉਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ?
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ! ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਤਪਸਵਣੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਚਲੇ ਗਏ?
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
ਹੇ ਸੂਤ! ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਮੇਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਬੋਲ ਕਹੇ? ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੀ ਆਖਿਆ? ਹੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ! ਬਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਕੀ ਆਖਿਆ?
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
ਹੇ ਸੂਤ! ਰਾਮ ਦੇ ਬੈਠਣ, ਸੌਣ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸ। ਇਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਯਯਾਤੀ ਜੀਵਿਆ ਸੀ।
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"ਮਹਾਰਾਜ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ।" ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"ਸੂਤ, ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਗਿਆਨੀ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਯੋਗ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਦਨਾ ਕਰੋ।"
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"ਸੂਤ, ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖੀਂ — ਸਭ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ, ਯੋਗਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਣਾਮ।"
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਆਖੀਂ; ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖੀਂ; ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖੀਂ।"
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"ਦੇਵੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਤ ਰਹੋ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਗਨੀਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੋ; ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਦੇਵ (ਰਾਜਾ) ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ।"
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰ। ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਆਰਿਆ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਕਰ।
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
ਕੁਮਾਰ ਭਰਤ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਧਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖ।
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛ। ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਾਓ ਕਰ।
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਕੁਲ ਦੇ ਅਨੰਦ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਆਖੀਂ: ਯੁਵਰਾਜ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕ। ਯੁਵਰਾਜ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀ।
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਦੇਖਣ-ਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਤਰਸਦੀ ਹੈ।
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗੇ।
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਕਿਸ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਇਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ?"
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਜੋ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਹਾਂ।
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰਵਥਾ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਈਂ (ਰਾਜੇ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਘਵ ਹੀ ਭਰਾ, ਸੁਆਮੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਇਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ?
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇਂਗਾ?
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾਨਕੀ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਭਰਦੀ, ਤਪਸਵਿਨੀ, ਭੂਤ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾਧੇ ਮਨ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ।
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀ ਬਿਪਤਾ ਨਾ ਦੇਖੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਉਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਿਹਾ।
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ, ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਏ।
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਅੱਥਰੂ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਉਹ ਖੜ੍ਹੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਰਾਜ-ਰਥ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ।