వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
మూర్ఛ నుండి తేరుకొని రాజు మళ్లీ స్పృహలోకి వచ్చినప్పుడు, రాముని వృత్తాంతం తెలుసుకోవడానికి ఆ సారథిని పిలిచాడు.
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
అప్పుడు ఓ మహారాజా, సారథి చేతులు జోడించి సమీపించాడు; రాముని కోసమే శోకిస్తూ, దుఃఖశోకాలతో నిండి ఉన్నాడు.
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
అతడు వృద్ధుడు, అత్యంత వ్యథితుడు; కొత్తగా మొసలి పట్టుకున్న ఏనుగులాగా, నిట్టూర్పులు విడుస్తూ చింతలో మునిగిన, అస్వస్థుడైన ఏనుగులాగా ఉన్నాడు.
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
కానీ రాజు, ధూళితో కప్పబడి, అస్తవ్యస్త అవయవాలతో, కన్నీటితో నిండిన ముఖంతో, దీనుడై సమీపించిన సారథిని చూసి, అత్యంత ఆర్తితో ఇలా అన్నాడు.
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
ఓ సారథీ! ఆ ధర్మాత్ముడు రాఘవుడు వృక్షమూలాన్ని ఆశ్రయించి ఎక్కడ నివసిస్తాడు? అత్యంత సుఖంలో పెరిగిన అతడు ఏమి తింటాడు?
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
ఓ సుమంత్రా! దుఃఖానికి అర్హుడు కానివాడు దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు; పడకకు తగినవాడైన భూపాలుని కుమారుడు అనాథలా నేలపై ఎలా పడుకుంటాడు?
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
ఎవరు వెళ్ళునప్పుడు కాల్బలము, రథములు, ఏనుగులు అతనిని అనుసరించెనో, ఆ రాముడు నిర్జనమైన అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించి ఎలా ఉంటాడు?
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
క్రూర మృగాలు, జింకలు తిరుగాడే, నల్లని పాములు నివసించే ఆ అరణ్యానికి వైదేహితో కలిసి ఆ ఇద్దరు కుమారులు ఎలా చేరుకున్నారు?
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
ఓ సుమంత్రా! సుకుమారి, తపస్విని అయిన సీతతో ఆ ఇద్దరు రాకుమారులు రథం దిగి కాలినడకన ఎలా వెళ్ళారు?
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
ఓ సూతా! నీవు నిజంగా కృతార్థుడవు; ఎందుకంటే మందర పర్వతాన్ని చేరే అశ్వినీ దేవతల వలె అరణ్య సరిహద్దులో ప్రవేశిస్తున్న నా ఆ ఇద్దరు కుమారులను నీవు చూశావు.
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
రాముడు ఏ మాటలు పలికాడు? లక్ష్మణుడు ఏమన్నాడు? ఓ సుమంత్రా! అరణ్యాన్ని చేరాక మైథిలి ఏమన్నది?
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
ఓ సూతా! రాముని కూర్చోవడం, నిద్రించడం, భోజనం గురించి చెప్పుము. దీనితోనే నేను జీవిస్తాను, సాధువుల మధ్య యయాతి జీవించినట్లు.
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
కన్నీటితో గద్గదమైన స్వరంతో అతడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"మహారాజా, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ రాఘవుడు నాతో ఇలా అన్నాడు." చేతులు జోడించి, తల వంచి నమస్కరించాడు.
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"సూతా, నా మాటగా ఆయన పాదాలకు, శిరసా వందనీయుడైన ఆత్మజ్ఞాని తండ్రికి నమస్కరించు."
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"సూతా, నా మాటగా అంతఃపురంలో అందరితో చెప్పు — అందరికీ ఆరోగ్యం, తగిన విధంగా అభివాదం."
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"నా తల్లి కౌసల్యకు కుశలం, అభివాదం చెప్పు; అప్రమత్తంగా ఉండమని కూడా చెప్పు; ఈ మాటలు కూడా చెప్పు."
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"దేవీ, ధర్మంలో నిత్యంగా ఉండు, సమయానికి అగ్నిగృహంలో నిమగ్నమై ఉండు; దేవుని వలె దేవుని (రాజు) పాదాలను సేవించు."
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
అభిమానాన్ని, గౌరవాన్ని విడిచిపెట్టి తల్లులపట్ల ప్రవర్తించు. రాజును, ఆర్యురాలైన కైకేయిని అమ్మగా భావించి సేవించు.
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
కుమారుడైన భరతునితో రాజుకు తగినట్లు వ్యవహరించాలి. రాజులు సంపదనే ప్రధానంగా భావిస్తారు; కాబట్టి రాజధర్మాన్ని స్మరించు.
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
భరతునికి నా తరఫున క్షేమం చెప్పు. అందరు తల్లులపట్ల న్యాయంగా ప్రవర్తించు.
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
మహాబాహువు, ఇక్ష్వాకు వంశానికి ఆనందం కలిగించేవాడవైన నీతో ఇదీ చెప్పాలి: యౌవరాజ్యంలో ఉంటూ రాజ్యసింహాసనంపై ఉన్న తండ్రిని రక్షించు, సేవించు.
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
రాజు వయసు మీరినవాడు; ఆయనను అడ్డగించకు. యువరాజ్యంలో ఉండి ఆయన ఆజ్ఞల ప్రకారమే జీవించు.
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
అతడు మళ్లీ మళ్లీ కన్నీరు కారుస్తూ నాతో ఇలా అన్నాడు: నా తల్లి వలె నీ తల్లి కూడా చూడదగినది; ఆమె కుమారుని కోసం తపించేది.
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
కమలాల వంటి ఎర్రని కన్నులు గల రాముడు మిక్కిలిగా కన్నీరు కార్చెను.
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
మిక్కిలి కోపించిన లక్ష్మణుడు నిట్టూర్చుతూ ఇట్లనెను: "ఏ అపరాధం వలన ఈ రాజకుమారుడు వెలివేయబడ్డాడు?"
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
రాజు కైకేయి ఆజ్ఞను తొందరపడి అనుసరించి, తగినదో తగనిదో ఏదో చేశాడు; దానివల్లనే మేము బాధింపబడ్డాము.
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
రాముడు లోభం వల్లనో, వరదానం కోసమో వెలివేయబడ్డాడంటే, అది పూర్తిగా దుష్కార్యమే.
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
ఇదంతా ప్రభువు (రాజు) కోరిక ప్రకారమే జరిగింది; కాని రాముని పరిత్యాగానికి కారణమేమిటో నేను గ్రహించలేకున్నాను.
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
విచారించకుండా, బుద్ధి చాంచల్యంతో ఆరంభించిన ఈ ధర్మవిరుద్ధ కార్యం రాఘవుని వెలివేత వలన ప్రజల రోదనను కలిగిస్తుంది.
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
మహారాజులో తండ్రి భావాన్ని నేను చూడలేను. నాకు రాఘవుడే సోదరుడు, ప్రభువు, బంధువు, తండ్రి.
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
సర్వలోకానికి ప్రియుడైనవాడిని, లోకహితంలో నిరతుడైనవాడిని విడిచిపెట్టి, ఈ చర్యతో లోకం నీపై ఎలా అనురక్తి చూపుతుంది?
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
సర్వ ప్రజలకు ఆనందం కలిగించే ధార్మికుడైన రాముడిని బహిష్కరించి, ఈ సర్వలోకానికి విరుద్ధంగా నిలిచి, నీవు ఎలా రాజువు అవుతావు?
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
కాని జానకి, ఓ మహారాజా, నిట్టూర్పులు విడుస్తున్న తపస్విని, భూతముచే పీడింపబడిన మనస్సుతో ఉన్నట్లు నిలిచి ఉంది.
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
ఇంతకు ముందెన్నడూ ఇటువంటి కష్టాన్ని చూడని యశస్విని రాజపుత్రి, ఆ దుఃఖంతో ఏడుస్తూ నాతో ఏమీ మాట్లాడలేదు.
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
భర్తను చూస్తూ, ఎండిన ముఖంతో, నేను వెళ్లిపోవడం చూసి ఆమె ఒక్కసారిగా కన్నీరు కార్చింది.
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
అలాగే రాముడు కన్నీటితో ముఖం కలిగి, చేతులు జోడించి నిలిచాడు; లక్ష్మణుని బాహువుతో ఆధారపడి అతడు నిలిచే ఉన్నాడు. అలాగే ఏడుస్తున్న తపస్విని సీత రాజరథాన్ని, నన్ను చూస్తూ ఉంది.