വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
മോഹത്തിൽനിന്ന് ഉണർന്ന് രാജാവ് വീണ്ടും ബോധം വീണ്ടെടുത്തപ്പോൾ, രാമന്റെ വൃത്താന്തം അറിയാൻ ആ സാരഥിയെ വിളിച്ചു.
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, സാരഥി കൈകൂപ്പി സമീപത്തു വന്നു നിന്നു; രാമനെക്കുറിച്ചുതന്നെ ശോകിച്ചുകൊണ്ട്, ദുഃഖവും ശോകവും നിറഞ്ഞവനായി.
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
അവൻ വൃദ്ധനും അത്യന്തം വ്യസനിതനുമായിരുന്നു; പുതുതായി മുതല പിടികൂടിയ ആനയെപ്പോലെയും, നെടുവീർപ്പിട്ട് ചിന്താമഗ്നനായ രോഗിയായ ആനയെപ്പോലെയും ആയിരുന്നു.
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
എന്നാൽ രാജാവ്, പൊടിപുരണ്ടും അസ്തവ്യസ്തമായ അവയവങ്ങളോടും കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടും ദീനനായി അടുത്തുവന്ന സാരഥിയെ കണ്ട്, അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു.
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
ഹേ സാരഥീ! ആ ധർമ്മാത്മാവായ രാഘവൻ വൃക്ഷമൂലത്തിൽ അഭയം തേടി എവിടെ വസിക്കും? അത്യന്തസുഖത്തിൽ വളർന്ന അവൻ എന്തു ഭക്ഷിക്കും?
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
ഹേ സുമന്ത്രാ! ദുഃഖത്തിന് അർഹനല്ലാത്തവൻ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു; ശയ്യയ്ക്ക് യോഗ്യനായ ഭൂപാലപുത്രൻ അനാഥനെപ്പോലെ നിലത്ത് എങ്ങനെ കിടക്കും?
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
ആരു പോകുമ്പോൾ കാലാൾപ്പടയും രഥങ്ങളും ആനകളും അവനെ പിന്തുടർന്നുവോ, ആ രാമൻ ആളൊഴിഞ്ഞ കാട്ടിൽ അഭയം തേടി എങ്ങനെ വസിക്കും?
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
ക്രൂരമൃഗങ്ങളും മാനുകളും സഞ്ചരിക്കുന്നതും കരിനാഗങ്ങൾ പാർക്കുന്നതുമായ ആ കാട്ടിൽ വൈദേഹിയോടൊപ്പം ആ രണ്ടു കുമാരന്മാർ എങ്ങനെ എത്തിച്ചേർന്നു?
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
സുമന്ത്രാ! സുകുമാരിയും തപസ്വിനിയുമായ സീതയോടൊപ്പം ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരും രഥത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി കാൽനടയായി എങ്ങനെ പോയി?
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
സൂതാ! നീ സഫലകാമനായി; മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് പോകുന്ന അശ്വിനീദേവന്മാരെപ്പോലെ കാട്ടിന്റെ അതിരിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന എന്റെ ആ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ നീ കണ്ടുവല്ലോ.
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
രാമൻ എന്തു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു? ലക്ഷ്മണൻ എന്തു പറഞ്ഞു? സുമന്ത്രാ! കാട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ മൈഥിലി എന്തു പറഞ്ഞു?
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
സൂതാ! രാമന്റെ ഇരിപ്പും ഉറക്കവും ഭക്ഷണവും പറയൂ. ഇതുകൊണ്ടു ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കും, സാധുക്കളുടെ ഇടയിൽ യയാതി ജീവിച്ചതുപോലെ.
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
കണ്ണീരാൽ ഇടറിയ വാക്കുകളോടെ അവൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"മഹാരാജാവേ, ധർമ്മം പാലിച്ചുകൊണ്ട് രാഘവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു." കൈകൂപ്പി ശിരസ്സ് നമിച്ചു.
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"സൂതാ, എന്റെ വാക്കിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ, ശിരസ്സാൽ വന്ദിക്കേണ്ട ആത്മജ്ഞനായ പിതാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദിക്കുക."
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"സൂതാ, എന്റെ വാക്കിനാൽ അന്തഃപുരത്തിൽ എല്ലാവരോടും പറയുക — എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമം, യോഗ്യതയ്ക്കൊത്ത വന്ദനം."
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"എന്റെ മാതാവ് കൗസല്യയ്ക്ക് ക്ഷേമവും വന്ദനവും പറയുക; ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കാനും പറയുക; ഈ വാക്കും പറയുക."
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"ദേവീ, ധർമ്മത്തിൽ നിത്യയായിരിക്കുക, കാലോചിതമായി അഗ്നിഗൃഹത്തിൽ മുഴുകുക; ദൈവംപോലെ ദേവന്റെ (രാജാവിന്റെ) പാദങ്ങളെ പരിപാലിക്കുക."
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
അഭിമാനവും മാനവും ഉപേക്ഷിച്ച് മാതാക്കളോട് പെരുമാറുക. രാജാവിനെയും ആര്യയായ കൈകേയിയെയും അമ്മയെപ്പോലെ സേവിക്കുക.
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
കുമാരനായ ഭരതനോട് രാജാവിനു യോജിച്ചവിധം പെരുമാറണം. രാജാക്കന്മാർ സമ്പത്തിനെയാണ് മുഖ്യമായി കാണുന്നത്; അതിനാൽ രാജധർമ്മം ഓർക്കുക.
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
ഭരതനോട് എന്റെ നാമത്തിൽ ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചതായി പറയുക. എല്ലാ മാതാക്കളോടും ന്യായമായി പെരുമാറുക.
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
മഹാബാഹുവും ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന് ആനന്ദമായവനുമായ ഭരതനോട് ഇതും പറയണം: യുവരാജാവായി, സിംഹാസനസ്ഥനായ പിതാവിനെ പരിപാലിക്കുക.
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
രാജാവ് വാർദ്ധക്യം പ്രാപിച്ചവനാണ്; അദ്ദേഹത്തെ തടയരുത്. യുവരാജാവായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ചു ജീവിക്കുക.
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്ണീർ പൊഴിച്ചുകൊണ്ട് എന്നോടു പറഞ്ഞു: എന്റെ മാതാവിനെപ്പോലെ നിന്റെ മാതാവും കാണപ്പെടേണ്ടവളാണ്; അവൾ പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവളാണ്.
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
താമരപ്പൂപോലെ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള രാമൻ വളരെയേറെ കണ്ണീർ പൊഴിച്ചു.
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
അത്യന്തം കോപിച്ച ലക്ഷ്മണൻ ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഏത് അപരാധത്താൽ ഈ രാജകുമാരൻ നാടുകടത്തപ്പെട്ടു?"
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
രാജാവ് കൈകേയിയുടെ കല്പന തിടുക്കത്തിൽ അനുസരിച്ച്, ഉചിതമോ അനുചിതമോ ആയതെന്തെങ്കിലും ചെയ്തു; അതിനാലാണ് ഞങ്ങൾ പീഡിതരായത്.
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
രാമനെ ലോഭം കൊണ്ടോ വരദാനത്തിന്റെ പേരിലോ നാടുകടത്തിയതാണെങ്കിൽ, അത് പൂർണ്ണമായും ദുഷ്കർമ്മമാണ്.
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
ഇതെല്ലാം യജമാനന്റെ (രാജാവിന്റെ) ഇഷ്ടപ്രകാരം ചെയ്തതാണ്; എന്നാൽ രാമനെ ത്യജിക്കാനുള്ള കാരണം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
ആലോചിക്കാതെ, ബുദ്ധിയുടെ ലാഘവത്താൽ ആരംഭിച്ച ഈ ധർമ്മവിരുദ്ധ പ്രവൃത്തി രാഘവന്റെ നാടുകടത്തൽ മൂലം ജനങ്ങളിൽ വിലാപമുണ്ടാക്കും.
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
മഹാരാജാവിൽ പിതൃത്വം ഞാൻ കാണുന്നില്ല. എനിക്ക് രാഘവനാണ് സഹോദരൻ, നാഥൻ, ബന്ധു, പിതാവ്.
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
ലോകത്തിന് മുഴുവൻ പ്രിയനും ലോകഹിതത്തിൽ തത്പരനുമായവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ ലോകം നിന്നോട് എങ്ങനെ അനുരാഗം പുലർത്തും?
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
സർവപ്രജകൾക്കും സന്തോഷം നൽകുന്ന ധാർമികനായ രാമനെ പ്രവാസത്തിലയച്ച്, ഈ ലോകം മുഴുവനോട് വിരോധിച്ച് നീ എങ്ങനെ രാജാവാകും?
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
എന്നാൽ ജാനകി, മഹാരാജാവേ, ദീർഘമായി നെടുവീർപ്പിട്ട തപസ്വിനി, ഭൂതബാധിതമെന്നപോലെ മനസ്സുള്ളവളായി നിന്നു.
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
മുമ്പൊരിക്കലും ഇത്തരം ദുരിതം കാണാത്ത യശസ്വിനിയായ രാജപുത്രി, ആ ദുഃഖത്താൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് എന്നോട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
ഭർത്താവിനെ നോക്കിക്കൊണ്ട്, വാടിയ മുഖത്തോടെ, ഞാൻ പോകുന്നത് കണ്ട് അവൾ പെട്ടെന്ന് കണ്ണീർ ചൊരിഞ്ഞു.
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
അതുപോലെ രാമൻ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ കൈകൂപ്പി നിന്നു; ലക്ഷ്മണന്റെ ഭുജത്താൽ താങ്ങപ്പെട്ട് അവൻ നിന്നുതന്നെ നിന്നു. അതുപോലെ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന തപസ്വിനിയായ സീത രാജരഥത്തെയും എന്നെയും നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.