ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
ମୂର୍ଚ୍ଛାରୁ ପୁନଃ ଚେତନା ଫେରିଲେ ରାଜା ରାମଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣିବା ପାଇଁ ସେହି ସାରଥିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
ସେତେବେଳେ, ହେ ମହାରାଜ, ସାରଥି କରଯୋଡ଼ି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ଶୋକ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ-ଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ।
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
ସେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ଥିଲା; ନୂଆ ଭାବେ କୁମ୍ଭୀରରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ହାତୀ ପରି, ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ, ଅସୁସ୍ଥ ହାତୀ ପରି ଥିଲା।
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
କିନ୍ତୁ ରାଜା, ଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ଲୁହଭରା ମୁଖ ଓ ଦୀନ ସାରଥିକୁ ନିକଟକୁ ଆସିବାର ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ।
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
ହେ ସାରଥି! ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘବ ବୃକ୍ଷମୂଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କେଉଁଠି ରହିବେ? ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ପାଳିତ ସେ କ'ଣ ଖାଇବେ?
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର! ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ ସେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି; ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ର ଅନାଥ ପରି ଭୂମିରେ କେମିତି ଶୋଉଛି?
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
ଯାହାର ଯିବା ସମୟରେ ପଦାତିକ, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ତାହାର ପଛେ ଚାଲୁଥିଲେ, ସେ ରାମ ନିର୍ଜନ ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କେମିତି ରହିବେ?
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଓ ହରିଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କଳା ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ସେହି ବନରେ ବୈଦେହୀ ସହିତ ସେ ଦୁଇ କୁମାର କିପରି ପହଞ୍ଚିଲେ?
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର! ସୁକୁମାରୀ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା ସହିତ ସେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇ ପାଦରେ କିପରି ଗଲେ?
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
ହେ ସୂତ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କୃତାର୍ଥ ହୋଇଛ, କାରଣ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଯାଉଥିବା ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପରି ବନର ସୀମାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ମୋ ସେହି ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ।
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
ରାମ କି ବାକ୍ୟ କହିଲେ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ'ଣ କହିଲେ? ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର! ବନରେ ପହଞ୍ଚି ମୈଥିଳୀ କ'ଣ କହିଲେ?
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
ହେ ସୂତ! ରାମଙ୍କ ବସିବା, ଶୋଇବା ଓ ଭୋଜନ ବିଷୟ କୁହ। ଏହାରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି, ଯେପରି ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଯାତି ବଞ୍ଚିଥିଲେ।
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
ଅଶ୍ରୁରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"ମହାରାଜ, ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ରାଘବ ମୋତେ କହିଲେ।" ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"ସୂତ, ମୋ କଥାରେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞ, ମସ୍ତକରେ ବନ୍ଦନୀୟ ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ବନ୍ଦନା କର।"
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"ସୂତ, ମୋ କଥାରେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୁହ — ସମସ୍ତଙ୍କର କୁଶଳ, ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ଅଭିବାଦନ।"
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"ମୋ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କୁଶଳ ଓ ଅଭିବାଦନ କୁହ; ସାବଧାନ ରହିବାକୁ କୁହ; ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ କୁହ।"
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"ଦେବୀ, ଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ରୁହ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ନିରତ ରୁହ; ଦେବତା ପରି ଦେବଙ୍କ (ରାଜାଙ୍କ) ପାଦକୁ ସେବା କର।"
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
ଅଭିମାନ ଓ ମାନ ତ୍ୟାଗ କରି ମାତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଚରଣ କର। ରାଜା ଓ ଆର୍ଯ୍ୟା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ମାତା ଭଳି ସେବା କର।
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
କୁମାର ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ରାଜା ଭଳି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜାମାନେ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରଧାନ ମାନନ୍ତି; ତେଣୁ ରାଜଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କର।
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
ମୋ ତରଫରୁ ଭରତଙ୍କୁ କୁଶଳ ପଚାର। ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଆଚରଣ କର।
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
ମହାବାହୁ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଭରତଙ୍କୁ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିବ: ଯୁବରାଜ ହୋଇ ସିଂହାସନାରୂଢ଼ ପିତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
ରାଜା ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ରୋକ ନାହିଁ। ଯୁବରାଜ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କର।
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
ସେ ପୁଣି ପୁଣି ଲୁହ ଝରାଇ ମୋତେ କହିଲେ: ମୋ ମାତାଙ୍କ ଭଳି ତୁମ ମାତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ; ସେ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଆକୁଳ ରହନ୍ତି।
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
ପଦ୍ମ ପରି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା ରାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଶ୍ରୁ ବହାଇଲେ।
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "କେଉଁ ଅପରାଧରୁ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରାଗଲା?"
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ତ୍ୱରାରେ ବଶ ହୋଇ ଯୋଗ୍ୟ କି ଅଯୋଗ୍ୟ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛୁ।
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ଲୋଭ ଯୋଗୁଁ କିମ୍ବା ବରଦାନ ନିମିତ୍ତ ନିର୍ବାସିତ କରାଯାଇଥାଏ, ତେବେ ତାହା ସର୍ବଥା ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଛି।
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁ (ରାଜା)ଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘଟିଛି; କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପରିତ୍ୟାଗର କାରଣ ମୁଁ ଦେଖି ପାରୁନାହିଁ।
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
ବିଚାର ନ କରି, ବୁଦ୍ଧିର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ରାଘବଙ୍କ ନିର୍ବାସନରେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାହାକାର ସୃଷ୍ଟି କରିବ।
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
ମହାରାଜଙ୍କଠାରେ ମୁଁ ପିତୃତ୍ୱ ଦେଖେ ନାହିଁ। ମୋ ପାଇଁ ରାଘବ ହିଁ ଭାଇ, ପ୍ରଭୁ, ବନ୍ଧୁ ଓ ପିତା।
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
ସର୍ବଲୋକପ୍ରିୟ ଓ ସର୍ବଲୋକହିତରେ ରତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି କର୍ମରେ ସର୍ବଲୋକ ତୁମ ପ୍ରତି କିପରି ଅନୁରକ୍ତ ରହିବ?
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
ସର୍ବପ୍ରଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦଦାତା ଧାର୍ମିକ ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରି, ଏହି ସର୍ବଲୋକର ବିରୋଧ କରି ତୁମେ କିପରି ରାଜା ହେବ?
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
କିନ୍ତୁ ହେ ମହାରାଜ, ଜାନକୀ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ବିନୀ ଭୂତାବିଷ୍ଟ ମନ ପରି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ।
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଏପରି ବିପଦ ଦେଖି ନ ଥିବା ଯଶସ୍ବିନୀ ରାଜକୁମାରୀ, ସେହି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ମୋତେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ଶୁଖିଲା ମୁହଁରେ, ମୋତେ ଯିବାର ଦେଖି ସେ ହଠାତ୍ ଲୁହ ଢାଳିଲେ।
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
ସେହିପରି ରାମ, ଲୁହ ଭରା ମୁଖରେ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଠିଆ ହେଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାହୁରେ ଧରା ପଡ଼ି ସେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ। ସେହିପରି କାନ୍ଦୁଥିବା ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା ରାଜରଥ ଏବଂ ମୋତେ ଦେଖୁଥିଲେ।