والمیکی رامائن · سرگ 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
بے ہوشی سے ہوش میں آ کر جب راجا دوبارہ لوٹے تو رام کا حال جاننے کے لیے انھوں نے اس سارتھی کو بلایا۔
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
تب اے مہاراج، سارتھی ہاتھ جوڑ کر حاضر ہوا؛ رام ہی کے لیے سوگ کرتا ہوا، دکھ اور غم سے بھرا ہوا۔
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
وہ بوڑھا اور نہایت بے قرار تھا؛ نئے سرے سے مگرمچھ کے پکڑے ہوئے ہاتھی کی طرح، ٹھنڈی آہیں بھرتا، فکر میں ڈوبا ہوا، بیمار ہاتھی کی مانند۔
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
مگر راجا نے گرد میں اٹے ہوئے، بکھرے ہوئے اعضا والے، آنسوؤں سے بھرے چہرے والے، دین سارتھی کو قریب آتے دیکھ کر نہایت بے قراری سے کہا۔
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
اے سارتھی! وہ دھرماتما رگھو نسل کا راجکمار درخت کی جڑ کی پناہ لے کر کہاں رہے گا؟ جو بے حد آرام میں پلا، وہ کیا کھائے گا؟
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
اے سمنترا! جو دکھ کے لائق نہیں، وہ دکھ جھیل رہا ہے؛ بستر کے لائق بادشاہ کا بیٹا یتیم کی طرح زمین پر کیسے سوتا ہوگا؟
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
جس کے جاتے وقت پیادہ فوج، رتھ اور ہاتھی اس کے پیچھے چلتے تھے، وہ رام سنسان جنگل کا سہارا لے کر کیسے رہے گا؟
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
درندوں اور ہرنوں سے بھرے، کالے سانپوں سے آباد اس جنگل میں وید ہی کے ساتھ وہ دونوں شہزادے کیسے پہنچے؟
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
اے سمنترا! سکماری اور تپسوینی سیتا کے ساتھ وہ دونوں شہزادے رتھ سے اتر کر پیدل کیسے چلے گئے؟
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
اے سارتھی! تو واقعی کامیاب ہوا، کیونکہ تو نے میرے ان دونوں بیٹوں کو دیکھا جو جنگل کی حد میں داخل ہو رہے تھے، جیسے مندر پہاڑ کی طرف جاتے ہوئے اشونی کمار۔
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
رام نے کیا کلام کہا؟ لکشمن نے کیا کہا؟ اے سمنترا! جنگل پہنچ کر مَیتھلی نے کیا کہا؟
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
اے سارتھی! رام کے بیٹھنے، سونے اور کھانے کا حال بیان کر۔ اسی سے میں جیوں گا، جیسے نیک لوگوں میں یہاتی جیا تھا۔
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
آنسوؤں سے رندھی ہوئی آواز میں اس نے بادشاہ سے کہا۔
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"اے مہاراج، دھرم کی پاسداری کرتے ہوئے راگھو نے مجھ سے کہا۔" ہاتھ جوڑ کر اور سر جھکا کر اس نے پرنام کیا۔
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"اے سوت، میرے کہنے پر ان کے قدموں میں، جو آتم گیانی اور سر سے قابلِ تعظیم مہاتما والد ہیں، سلام عرض کرنا۔"
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"اے سوت، میرے کہنے پر اندرونِ محل میں سب سے کہنا — سب کی خیریت، اور جو جس کے لائق ہو وہ سلام۔"
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"میری ماں کوشلیا کو خیریت اور سلام کہنا؛ احتیاط برتنے کو بھی کہنا؛ یہ بات بھی کہنا۔"
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"اے دیوی، دھرم میں ہمیشہ قائم رہو، وقت پر آتش گاہ میں مشغول رہو؛ دیوتا کی طرح دیو (بادشاہ) کے قدموں کی خدمت کرو۔"
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
غرور اور عزت کو چھوڑ کر ماؤں کے ساتھ برتاؤ کرو۔ بادشاہ اور آریہ کیکئی کی ماں کی طرح خدمت کرو۔
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
کمار بھرت کے ساتھ بادشاہ کے شایانِ شان برتاؤ کرنا چاہیے۔ بادشاہ دولت کو مقدم رکھتے ہیں، اس لیے راج دھرم کو یاد رکھو۔
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
میری طرف سے بھرت کو خیریت کا پیغام دینا۔ تمام ماؤں کے ساتھ انصاف کے مطابق برتاؤ کرنا۔
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
مہا باہو، اکشواکو خاندان کے فرحت بخش بھرت سے یہ بھی کہنا: یوراج رہ کر تخت پر بیٹھے باپ کی حفاظت اور خدمت کرو۔
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
بادشاہ عمر رسیدہ ہو چکے ہیں؛ انہیں مت روکنا۔ یوراج رہ کر انہی کے حکم کے مطابق زندگی گزارو۔
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
اس نے بار بار آنسو بہاتے ہوئے مجھ سے کہا: جس طرح میری ماں ہے، اسی طرح تمہاری ماں بھی دیکھنے کے لائق ہے؛ وہ بیٹے کی آرزو مند ہے۔
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
کنول کی مانند سرخ آنکھوں والے رام بہت زیادہ آنسو بہانے لگے۔
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
شدید غضب میں آئے لکشمن لمبی سانس لے کر بولے: "کس جرم کی وجہ سے اس شہزادے کو جلاوطن کیا گیا؟"
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
بادشاہ نے کیکئی کے حکم کو جلد بازی میں مان کر جو بھی درست یا غلط کیا، اسی سے ہم تکلیف میں مبتلا ہوئے ہیں۔
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
اگر رام کو لالچ کی وجہ سے یا کسی وردان کے سبب جلاوطن کیا گیا ہے تو یہ سراسر بُرا کام ہوا ہے۔
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
یہ سب کچھ مالک (بادشاہ) کی خواہش کے مطابق ہوا ہے، مگر رام کو ترک کرنے کی کوئی وجہ مجھے نظر نہیں آتی۔
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
بغیر سوچے سمجھے، عقل کی کم مائیگی سے شروع کیا گیا یہ دھرم کے خلاف کام راگھو کی جلاوطنی سے لوگوں میں شور و پکار پیدا کرے گا۔
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
مہاراج میں مجھے باپ کا جذبہ نظر نہیں آتا۔ میرے لیے راگھو ہی بھائی، آقا، رشتہ دار اور باپ ہیں۔
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
جو سب لوگوں کا پیارا ہے اور سب کی بھلائی میں لگا رہتا ہے، اُسے چھوڑ کر، اس کام سے ساری دنیا تجھ سے کیسے محبت کرے گی؟
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
سب رعایا کو خوشی دینے والے دھرمی رام کو جلاوطن کرکے، اس ساری دنیا کی مخالفت کرکے تُو بادشاہ کیسے بنے گا؟
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
مگر اے مہاراج، جانکی لمبی آہیں بھرتی، تپسوینی، بھوت سے متاثر دل کی طرح کھڑی رہی۔
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
جس یشسوی راجکماری نے پہلے کبھی ایسی مصیبت نہ دیکھی تھی، وہ اُس دکھ سے روتی رہی اور مجھ سے کچھ بھی نہ بولی۔
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
شوہر کی طرف دیکھتی، سوکھے چہرے کے ساتھ، مجھے جاتا دیکھ کر اس نے اچانک آنسو بہائے۔
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
اسی طرح رام، آنسوؤں بھرے چہرے کے ساتھ، ہاتھ جوڑے کھڑے رہے؛ لکشمن کے بازو کے سہارے وہ کھڑے ہی رہے۔ اسی طرح روتی ہوئی تپسوینی سیتا شاہی رتھ اور مجھے دیکھتی رہیں۔