รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
เมื่อพระราชาฟื้นจากความสลบ ได้สติกลับคืนมา พระองค์จึงเรียกสารถีให้มาเพื่อจะทราบว่าเหตุใดจึงเกิดขึ้นกับพระราม
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
ครั้งนั้น ข้าแต่มหาราช สารถีก็เข้ามาเฝ้า ประนมมือ โศกเศร้าถึงพระรามเพียงผู้เดียว เต็มไปด้วยความทุกข์และความระทมใจ
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
พระองค์ชราและทรงทุกข์อย่างยิ่ง ดุจช้างที่เพิ่งถูกจระเข้คาบไว้ ทรงถอนพระทัยหนักหน่วงและครุ่นคิด ดุจช้างที่ไม่สบาย
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
แต่พระราชาทอดพระเนตรเห็นสารถีเข้ามาใกล้ ร่างกายเปรอะด้วยฝุ่น อวัยวะเปลี่ยนไปจากเดิม หน้าเปียกน้ำตา ดูน่าสงสาร จึงตรัสด้วยความเจ็บปวดอย่างยิ่ง
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
บัดนี้พระรามผู้มีธรรมในใจจะประทับอยู่ที่ใดหนอ เมื่อต้องอาศัยอยู่ใต้โคนต้นไม้ ข้าแต่สารถี พระราฆวะผู้เคยสุขสบายยิ่งนักจะทรงรับประทานอะไรเล่า
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
ข้าแต่สุมันตระ ผู้ที่ไม่ควรได้รับทุกข์กลับต้องทุกข์ ราชโอรสผู้ควรแก่การนอนบนที่สูง ไฉนจึงต้องนอนลงบนพื้นดินเหมือนคนไร้ที่พึ่ง
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
พระองค์ที่ทหารราบ รถศึก และช้างเคยติดตามเมื่อเสด็จไป บัดนี้พระรามจะประทับอยู่อย่างไรในป่าอันเปลี่ยวร้าง ที่พระองค์ได้ไปพึ่งพิงอยู่
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
ในป่าที่สัตว์ร้ายและฝูงกวางเดินเพ่นพ่าน และงูดำอาศัยอยู่ ราชกุมารทั้งสองพร้อมด้วยไวเทหีมาถึงที่นั่นได้อย่างไร
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
ข้าแต่สุมันตระ ราชโอรสทั้งสองพร้อมด้วยสีดาผู้บอบบางและดุจนักพรต ลงจากรถแล้วเสด็จไปด้วยพระบาทได้อย่างไร
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
ข้าแต่สารถี ท่านได้สำเร็จความประสงค์แล้วแน่นอน เพราะท่านได้เห็นบุตรทั้งสองของเราเข้าไปที่ชายป่า ดุจพระอัศวินเสด็จสู่เขามันทระ
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
พระรามตรัสคำใดบ้าง พระลักษมณ์ตรัสอะไร ข้าแต่สุมันตระ เมื่อถึงป่าแล้ว ไมถิลีตรัสว่าอย่างไร
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
ข้าแต่สารถี จงเล่าถึงการประทับนั่ง การบรรทม และการเสวยของพระราม ด้วยสิ่งนี้เท่านั้นเราจะมีชีวิตอยู่ได้ ดุจพระยยาติในหมู่ผู้ประพฤติดี
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
เขากล่าวกับพระราชาด้วยเสียงที่สะอื้นด้วยน้ำตา
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"ข้าแต่มหาราช พระรามผู้รักษาธรรมนั่นเองได้ตรัสกับหม่อมฉัน" พระองค์ประนมมือ ก้มศีรษะลงกราบ
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"สารถี ตามคำของเรา จงก้มศีรษะลงแทบพระบาทของพระบิดาของเรา ผู้รู้จักตนเอง มีจิตใจยิ่งใหญ่ ควรแก่การก้มกราบ"
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"สารถี ตามคำของเรา จงบอกทุกคนในอันตะปุระว่า ขอให้ทุกคนมีสุขภาพดี และให้แสดงความเคารพต่อแต่ละคนตามที่สมควร"
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"ขอให้บอกมารดาของเรา พระนางเกาศัลยา ถึงความสุขสวัสดีและการถวายความเคารพ และบอกให้ระวังความประมาท พร้อมทั้งกล่าวถ้อยคำนี้ด้วย"
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"ข้าแต่พระมเหสี จงมั่นคงในธรรม และอุทิศตนต่อหอบูชาไฟตามกาลอันควร และดุจดังเทพเจ้า จงดูแลพระบาทของพระราชา"
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
จงละความถือตัวและความเย่อหยิ่ง ประพฤติต่อพระมารดาทั้งหลายให้ดี จงดูแลพระราชาและพระนางไกเกยีผู้สูงศักดิ์ ดุจดังพระมารดา
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
ต่อเจ้าชายภรตะ ท่านควรประพฤติดุจพระราชา เพราะพระราชาทั้งหลายถือทรัพย์สมบัติเป็นสิ่งสำคัญที่สุด ดังนั้นจงระลึกถึงหน้าที่ของพระราชาไว้เสมอ
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
จงบอกภรตด้วยว่าข้าพเจ้าถามไถ่ความสุขของท่าน และด้วยถ้อยคำของข้าพเจ้า จงประพฤติต่อมารดาทั้งปวงให้ถูกต้องตามธรรม
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
และจงบอกภรตผู้มีแขนทรงพลัง ผู้เป็นความยินดีของราชวงศ์อิกษวากุด้วยว่า ขณะที่ท่านดำรงตำแหน่งรัชทายาท จงปกป้องและดูแลบิดาผู้ประทับบนราชบัลลังก์
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
พระราชาทรงชราแล้ว อย่าได้กักขังหรือขัดขวางพระองค์ จงดำรงชีวิตในฐานะรัชทายาท ปฏิบัติตามเพียงพระบัญชาของพระองค์
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
พระองค์ทรงน้ำพระเนตรหลั่งไหลซ้ำแล้วซ้ำอีก ตรัสกับข้าพเจ้าว่า มารดาของเจ้าเป็นดุจมารดาของเรา ต้องได้รับความเคารพ เพราะนางโหยหาบุตรชาย
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
พระรามผู้มีพระเนตรแดงดุจดอกบัว ทรงหลั่งน้ำพระเนตรอย่างมากมาย
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
ส่วนพระลักษมณ์ทรงกริ้วยิ่งนัก ถอนพระทัยใหญ่ ตรัสถ้อยคำนี้ว่า โอ้ ราชกุมารนี้ถูกเนรเทศเพราะความผิดอันใดกัน
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
แท้จริงแล้ว พระราชาทรงคล้อยตามพระบัญชาของไกเกยีโดยรีบร้อน ทรงกระทำสิ่งที่ควรและไม่ควร และเพราะเหตุนั้นพวกเราจึงได้รับความทุกข์ยาก
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
หากพระรามถูกเนรเทศเพราะความโลภเป็นเหตุ หรือเพราะเหตุแห่งพรที่ได้ให้ไว้ กรรมนี้ก็เป็นความชั่วร้ายโดยสิ้นเชิง
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
การทั้งหมดนี้ได้กระทำไปตามพระประสงค์ของผู้เป็นใหญ่ แต่ข้าพเจ้ามองไม่เห็นเหตุผลในการทอดทิ้งพระราม
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
การกระทำนี้เริ่มขึ้นโดยไม่ไตร่ตรอง และขัดต่อธรรมเพราะความเบาแห่งปัญญา จะก่อให้เกิดเสียงโวยวายในหมู่ประชาชนเพราะการเนรเทศพระราฆวะ
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
ส่วนพระมหากษัตริย์ ข้าพเจ้าไม่เห็นความเป็นบิดาในพระองค์ สำหรับข้าพเจ้า พระราฆวะคือพี่ชาย เจ้านาย ญาติ และบิดาของข้าพเจ้า
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
เมื่อละทิ้งผู้เป็นที่รักของโลกทั้งปวง ผู้ยินดีในประโยชน์สุขของโลกทั้งปวง โลกทั้งปวงจะยังผูกพันต่อท่านด้วยการกระทำนี้ได้อย่างไร
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
เมื่อเนรเทศพระรามผู้ทรงธรรม ผู้เป็นความยินดีของประชาชนทั้งปวง และขัดแย้งกับโลกทั้งมวล ท่านจะเป็นพระราชาได้อย่างไร
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
ส่วนพระชานกี โอ้มหาราชา ทรงถอนพระทัยลึก ผู้ทรงบำเพ็ญตบะยืนนิ่งราวกับจิตถูกภูตสิง และยังคงนิ่งอยู่
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
พระราชธิดาผู้มีชื่อเสียง ผู้ไม่เคยพบความทุกข์เช่นนี้มาก่อน ทรงร่ำไห้ด้วยความเศร้าโศกนั้น และไม่ตรัสอะไรกับข้าพเจ้าเลย
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
ทรงมองดูพระสวามีด้วยพระพักตร์ที่แห้งผาก เมื่อทรงเห็นข้าพเจ้ากำลังจากไป พระนางก็ทรงหลั่งน้ำพระเนตรออกมาทันที
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
พระรามก็เช่นกัน ทรงมีน้ำพระเนตรบนพระพักตร์ ประนมพระหัตถ์ ยืนอยู่ มีพระลักษมณ์ประคองด้วยพระพาหา ส่วนพระสีดาผู้ทรงบำเพ็ญตบะ ก็ทรงร่ำไห้เช่นกัน ทรงมองดูรถของพระราชาและมองดูข้าพเจ้าอยู่เช่นนั้น