ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
प्रत्याश्वस्तः यदा राजा मोहात् प्रत्यागतः पुनः ।
थाजुहाव तम् सूतम् राम वृत्त अन्त कारणात् ॥ २.५८.१ ॥
ಮೂರ್ಛೆಯಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ರಾಮನ ವೃತ್ತಾಂತ ತಿಳಿಯಲು ಆ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕರೆದನು.
2.58.2
तदा सूतो महाराज कृताञ्जलिरुपस्थितः।
राममेव अनुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥ २.५८.२ ॥
ಆಗ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರಥಿ ಕೈಮುಗಿದು ಬಂದು ನಿಂತನು; ರಾಮನಿಗಾಗಿಯೇ ಶೋಕಿಸುತ್ತ, ದುಃಖ-ಶೋಕಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು.
2.58.3
वृद्धम् परम सम्तप्तम् नव ग्रहम् इव द्विपम् ।
विनिःश्वसन्तम् ध्यायन्तम् अस्वस्थम् इव कुन्जरम् ॥ २.५८.३ ॥
ಅವನು ವೃದ್ಧನು, ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಥಿತನಾಗಿದ್ದನು; ಹೊಸದಾಗಿ ಮೊಸಳೆ ಹಿಡಿದ ಆನೆಯಂತೆ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ, ಅಸ್ವಸ್ಥ ಆನೆಯಂತೆ ಇದ್ದನು.
2.58.4
राजा तु रजसा सूतम् ध्वस्त अङ्गम् समुपस्थितम् ।
अश्रु पूर्ण मुखम् दीनम् उवाच परम आर्तवत् ॥ २.५८.४ ॥
ಆದರೆ ರಾಜನು, ಧೂಳಿನಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಅಂಗಗಳಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದಿಂದ, ದೀನನಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಆರ್ತನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
2.58.5
क्व नु वत्स्यति धर्म आत्मा वृक्ष मूलम् उपाश्रितः ।
सो अत्यन्त सुखितः सूत किम् अशिष्यति राघवः ॥ २.५८.५ ॥
ಓ ಸಾರಥಿ! ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಘವನು ಮರದ ಬುಡವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು? ಅತ್ಯಂತ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವನು ಏನನ್ನು ತಿನ್ನುವನು?
2.58.6
दुःखस्यानुचितो दुःखम् सुमन्त्र शयनोचितः ।
भूमि पाल आत्मजो भूमौ शेते कथम् अनाथवत् ॥ २.५८.६ ॥
ಓ ಸುಮಂತ್ರ! ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲದವನು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ ಭೂಪಾಲನ ಪುತ್ರ ಅನಾಥನಂತೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಮಲಗುವನು?
2.58.7
यम् यान्तम् अनुयान्ति स्म पदाति रथ कुञ्जराः ।
स वत्स्यति कथम् रामः विजनम् वनम् आश्रितः ॥ २.५८.७ ॥
ಯಾರು ಹೋಗುವಾಗ ಕಾಲಾಳುಗಳು, ರಥಗಳು, ಆನೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದವೋ, ಆ ರಾಮನು ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಹೇಗೆ ವಾಸಿಸುವನು?
2.58.8
व्यालैः मृगैः आचरितम् कृष्ण सर्प निषेवितम् ।
कथम् कुमारौ वैदेह्या सार्धम् वनम् उपस्थितौ ॥ २.५८.८ ॥
ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು ತಿರುಗಾಡುವ, ಕಪ್ಪು ಹಾವುಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ವೈದೇಹಿಯೊಡನೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ಕುಮಾರರು ಹೇಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು?
2.58.9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।
राज पुत्रौ कथम् पादैः अवरुह्य रथात् गतौ ॥ २.५८.९ ॥
ಓ ಸುಮಂತ್ರ! ಸುಕುಮಾರಿ, ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರು ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೋದರು?
2.58.10
सिद्ध अर्थः खलु सूत त्वम् येन दृष्टौ मम आत्मजौ ।
वन अन्तम् प्रविशन्तौ ताव् अश्विनाव् इव मन्दरम् ॥ २.५८.१० ॥
ಓ ಸೂತನೇ! ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೃತಾರ್ಥನಾದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಸೇರುವ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೀನು ನೋಡಿದೆ.
2.58.11
किम् उवाच वचो रामः किम् उवाच च लक्ष्मणः ।
सुमन्त्र वनम् आसाद्य किम् उवाच च मैथिली ॥ २.५८.११ ॥
ರಾಮನು ಯಾವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು? ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಏನು ಹೇಳಿದನು? ಓ ಸುಮಂತ್ರ! ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿ ಮೈಥಿಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದಳು?
2.58.12
आसितम् शयितम् भुक्तम् सूत रामस्य कीर्तय ।
जीविष्याम्यहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥ २.५८.१२ ॥
ಓ ಸೂತನೇ! ರಾಮನ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಮಲಗುವಿಕೆ, ಊಟದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳು. ಇದರಿಂದಲೇ ನಾನು ಬದುಕುವೆನು, ಸಾಧುಗಳ ನಡುವೆ ಯಯಾತಿ ಬದುಕಿದಂತೆ.
2.58.13
उवाच वाचा राजानम् स बाष्प परिर्बद्धया ॥ २.५८.१३ ॥
ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದ್ಗದಿತವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.58.14
अब्रवीन् माम् महा राज धर्मम् एव अनुपालयन् ।
अन्जलिम् राघवः कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ॥ २.५८.१४ ॥
"ಮಹಾರಾಜನೇ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ರಾಘವನು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು." ಕೈಮುಗಿದು ತಲೆ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
2.58.15
सूत मद्वचनात् तस्य तातस्य विदित आत्मनः ।
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥ २.५८.१५ ॥
"ಸೂತನೇ, ನನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ, ತಲೆಬಾಗಿ ವಂದಿಸಬೇಕಾದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸು."
2.58.16
सर्वम् अन्तः पुरम् वाच्यम् सूत मद्वचनात्त्वया ।
आरोग्यम् अविशेषेण यथा अर्हम् च अभिवादनम् ॥ २.५८.१६ ॥
"ಸೂತನೇ, ನನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ ಅಂತಃಪುರದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳು — ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕ್ಷೇಮ, ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕ ನಮಸ್ಕಾರ."
2.58.17
माता च मम कौसल्या कुशलम् च अभिवादनम् ।
अप्रमादम् च वक्तव्या ब्रूयाश्चैमिदम् वचः ॥ २.५८.१७ ॥
"ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರ ಹೇಳು; ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರಲು ಹೇಳು; ಈ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳು."
2.58.18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।
देवि देवस्य पादौ च देववत् परिपालय ॥ २.५८.१८ ॥
"ದೇವಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಳಾಗಿರು, ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಗ್ನಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿರು; ದೇವರಂತೆ ದೇವನ (ರಾಜನ) ಪಾದಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸು."
2.58.19
अभिमानम् च मानम् च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।
अनु राजान मार्याम् च कैकेयीमम्ब कारय ॥ २.५८.१९ ॥
ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವನ್ನು ತೊರೆದು ತಾಯಂದಿರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದುಕೋ. ರಾಜನನ್ನೂ ಆರ್ಯೆ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನೂ ತಾಯಿಯಂತೆ ಸೇವಿಸು.
2.58.20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्याच राजवत् ।
अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥ २.५८.२० ॥
ಕುಮಾರ ಭರತನೊಂದಿಗೆ ರಾಜನಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ರಾಜರು ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸುವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆ.
2.58.21
भरतः कुशलम् वाच्यो वाच्यो मद् वचनेन च ।
सर्वास्व एव यथा न्यायम् वृत्तिम् वर्तस्व मातृषु ॥ २.५८.२१ ॥
ಭರತನಿಗೆ ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ತಿಳಿಸು. ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರೊಂದಿಗೂ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ನಡೆದುಕೋ.
2.58.22
वक्तव्यः च महा बाहुर् इक्ष्वाकु कुल नन्दनः ।
पितरम् यौवराज्यस्थो राज्यस्थम् अनुपालय ॥ २.५८.२२ ॥
ಮಹಾಬಾಹು, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಆನಂದವಾದ ಭರತನಿಗೆ ಇದನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕು: ಯುವರಾಜನಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ತಂದೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಸೇವೆ ಮಾಡು.
2.58.23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनम् व्यवरोरुधः ।
कुमारराज्ये जीव त्वम् तस्यैवाज्ञ्प्रवर्तनाम् ॥ २.५८.२३ ॥
ರಾಜನು ವಯಸ್ಸಾದವನು; ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಬೇಡ. ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆಯೇ ಬದುಕು.
2.58.24
अब्रवीच्चापि माम् भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।
मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥ २.५८.२४ ॥
ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು: ನನ್ನ ತಾಯಿಯಂತೆಯೇ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯೂ ಕಾಣಬೇಕಾದವಳು; ಅವಳು ಮಗನಿಗಾಗಿ ತವಕಿಸುವವಳು.
2.58.25
रामः राजीव ताम्र अक्षो भृशम् अश्रूणि अवर्तयत् ॥ २.५८.२५ ॥
ಕಮಲದಂತೆ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳ ರಾಮನು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದನು.
2.58.26
लक्ष्मणः तु सुसम्क्रुद्धो निह्श्वसन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
केन अयम् अपराधेन राज पुत्रः विवासितः ॥ २.५८.२६ ॥
ಅತಿಯಾಗಿ ಕುಪಿತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು: "ಯಾವ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಈ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು?"
2.58.27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघु त्वाश्रित्य शासनम् ।
कृतम् कार्यमकार्यम् वा वयम् येनाभिपीडिताः ॥ २.५८.२७ ॥
ರಾಜನು ಕೈಕೇಯಿಯ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಅವಸರದಿಂದ ವಶನಾಗಿ, ಯೋಗ್ಯವೋ ಅಯೋಗ್ಯವೋ ಏನನ್ನು ಮಾಡಿದನೋ, ಅದರಿಂದಲೇ ನಾವು ಪೀಡಿತರಾದೆವು.
2.58.28
यदि प्रव्राजितः रामः लोभ कारण कारितम् ।
वर दान निमित्तम् वा सर्वथा दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.५८.२८ ॥
ರಾಮನನ್ನು ದುರಾಸೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ವರದಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವೇ.
2.58.29
इदम् तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।
रामस्य तु परित्यागे न हेतुम् उपलक्षये ॥ २.५८.२९ ॥
ಇದೆಲ್ಲವೂ ಒಡೆಯನ (ರಾಜನ) ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆದಿದೆ; ಆದರೆ ರಾಮನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.58.30
असमीक्ष्य समारब्धम् विरुद्धम् बुद्धि लाघवात् ।
जनयिष्यति सम्क्रोशम् राघवस्य विवासनम् ॥ २.५८.३० ॥
ವಿಮರ್ಶಿಸದೆ, ಬುದ್ಧಿಯ ಚಾಂಚಲ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದ ಈ ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯವು ರಾಘವನ ಗಡಿಪಾರಿನಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು.
2.58.31
अहम् तावन् महा राजे पितृत्वम् न उपलक्षये ।
भ्राता भर्ता च बन्धुः च पिता च मम राघवः ॥ २.५८.३१ ॥
ಮಹಾರಾಜನಲ್ಲಿ ತಂದೆತನವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ರಾಘವನೇ ಸಹೋದರ, ಒಡೆಯ, ಬಂಧು ಮತ್ತು ತಂದೆ.
2.58.32
सर्व लोक प्रियम् त्यक्त्वा सर्व लोक हिते रतम् ।
सर्व लोको अनुरज्येत कथम् त्वा अनेन कर्मणा ॥ २.५८.३२ ॥
ಸರ್ವಲೋಕಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯನಾದವನನ್ನು, ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಈ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಲೋಕವು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅನುರಕ್ತವಾಗುವುದು?
2.58.33
सर्वप्रजाभिरामम् हि रामम् प्रव्राज्य धार्मिकम् ।
सर्वलोकम् विरुध्येमम् कथम् राजा भविष्यसि ॥ २.५८.३३ ॥
ಸರ್ವ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿ, ಈ ಸರ್ವಲೋಕಕ್ಕೂ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನೀನು ಹೇಗೆ ರಾಜನಾಗುವೆ?
2.58.34
जानकी तु महा राज निःश्वसन्ती तपस्विनी ।
भूत उपहत चित्ता इव विष्ठिता वृष्मृता स्थिता ॥ २.५८.३४ ॥
ಆದರೆ ಜಾನಕಿಯು, ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ, ತಪಸ್ವಿನಿಯಾಗಿ, ಭೂತ ಬಾಧಿತ ಮನಸ್ಸಿನವಳಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದಳು.
2.58.35
अदृष्ट पूर्व व्यसना राज पुत्री यशस्विनी ।
तेन दुह्खेन रुदती न एव माम् किम्चित् अब्रवीत् ॥ २.५८.३५ ॥
ಹಿಂದೆಂದೂ ಇಂತಹ ಸಂಕಟವನ್ನು ಕಾಣದ ಯಶಸ್ವಿನಿ ರಾಜಪುತ್ರಿ, ಆ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ನನಗೇನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.
2.58.36
उद्वीक्षमाणा भर्तारम् मुखेन परिशुष्यता ।
मुमोच सहसा बाष्पम् माम् प्रयान्तम् उदीक्ष्य सा ॥ २.५८.३६ ॥
ಗಂಡನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಒಣಗಿದ ಮುಖದಿಂದ, ನಾನು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ಕೂಡಲೇ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದಳು.
2.58.37
तथैव रामः अश्रु मुखः कृत अन्जलिः ।
स्थितः अभवल् लक्ष्मण बाहु पालितः स्थितः ।
तथैव सीता रुदती तपस्विनी ।
निरीक्षते राज रथम् तथैव माम् ॥ २.५८.३७ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮನು ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದಿಂದ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತನು; ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಬಾಹುವಿನಿಂದ ಆಧಾರಗೊಂಡು ಅವನು ನಿಂತೇ ಇದ್ದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿನಿ ಸೀತೆ ರಾಜರಥವನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು.