વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.60.1
ततः भूत उपसृष्टा इव वेपमाना पुनः पुनः ।
धरण्याम् गत सत्त्वा इव कौसल्या सूतम् अब्रवीत् ॥ २.६०.१ ॥
ત્યારે ભૂતગ્રસ્ત હોય તેમ ધ્રૂજતી, વારંવાર ધરતી પર ઢળી પડતી કૌસલ્યા સારથિને બોલી.
2.60.2
नय माम् यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः ।
तान् विना क्षणम् अपि अत्र जीवितुम् न उत्सहे हि अहम् ॥ २.६०.२ ॥
કાકુત્સ્થ રામ જ્યાં છે, અને સીતા તથા લક્ષ્મણ જ્યાં છે ત્યાં મને લઈ જાઓ; તેમના વિના અહીં એક ક્ષણ પણ જીવવાનું મારામાં સાહસ નથી.
2.60.3
निवर्तय रथम् शीघ्रम् दण्डकान् नय माम् अपि ।
अथ तान् न अनुगच्चामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.६०.३ ॥
રથ ઝડપથી પાછો વાળો, અથવા મને દંડકારણ્યમાં લઈ જાઓ. જો હું તેમની પાછળ ન જઈ શકું તો હું યમલોક જઈશ.
2.60.4
बाष्प वेगौपहतया स वाचा सज्जमानया ।
इदम् आश्वासयन् देवीम् सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.६०.४ ॥
આંસુના વેગથી રૂંધાયેલી તે અટકતી વાણીથી, દેવીને આશ્વાસન આપતાં સારથિએ હાથ જોડીને આ કહ્યું.
2.60.5
त्यज शोकम् च मोहम् च सम्भ्रमम् दुह्खजम् तथा ।
व्यवधूय च सम्तापम् वने वत्स्यति राघवः ॥ २.६०.५ ॥
શોક અને મોહ, દુઃખથી ઉપજતી વ્યાકુળતા છોડો; સંતાપને ખંખેરી નાખો. રાઘવ વનમાં નિવાસ કરશે.
2.60.6
लक्ष्मणः च अपि रामस्य पादौ परिचरन् वने ।
आराधयति धर्मज्ञः पर लोकम् जित इन्द्रियः ॥ २.६०.६ ॥
લક્ષ્મણ પણ વનમાં રામના ચરણોની સેવા કરતાં, ધર્મજ્ઞ અને ઇન્દ્રિયજિત થઈ પરલોકની આરાધના કરે છે.
2.60.7
विजने अपि वने सीता वासम् प्राप्य गृहेष्व् इव ।
विस्रम्भम् लभते अभीता रामे सम्न्यस्त मानसा ॥ २.६०.७ ॥
નિર્જન વનમાં પણ સીતા ઘરમાં હોય તેમ નિવાસ પામીને, રામમાં મન સંપૂર્ણ સોંપીને, નિર્ભયપણે વિશ્વાસ અનુભવે છે.
2.60.8
न अस्या दैन्यम् कृतम् किम्चित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये ।
उचिता इव प्रवासानाम् वैदेही प्रतिभाति मा ॥ २.६०.८ ॥
તેનામાં જરાય સૂક્ષ્મ દીનતા હું જોતો નથી; વૈદેહી મને પ્રવાસીઓને યોગ્ય લાગે છે.
2.60.9
नगर उपवनम् गत्वा यथा स्म रमते पुरा ।
तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि ॥ २.६०.९ ॥
પહેલાં નગરના ઉપવનમાં જઈને જેમ તે આનંદ પામતી, તેમ જ સીતા નિર્જન વનોમાં પણ આનંદ પામે છે.
2.60.10
बाला इव रमते सीता बाल चन्द्र निभ आनना ।
रामा रामे हि अदीन आत्मा विजने अपि वने सती ॥ २.६०.१० ॥
બાળચંદ્ર જેવા મુખવાળી સીતા બાળકીની જેમ આનંદ પામે છે; રામમાં અનુરક્ત, દીનતા વિનાના મનવાળી સતી નિર્જન વનમાં પણ આનંદ પામે છે.
2.60.11
तत् गतम् हृदयम् हि अस्याः तत् अधीनम् च जीवितम् ।
अयोध्या अपि भवेत् तस्या राम हीना तथा वनम् ॥ २.६०.११ ॥
તેનું હૃદય અને જીવન તેમાં જ ગયેલાં છે અને તેના પર આધારિત છે; રામ વિના અયોધ્યા પણ તેને વન જેવી જ હશે.
2.60.12
परि पृच्चति वैदेही ग्रामामः च नगराणि च ।
गतिम् दृष्ट्वा नदीनाम् च पादपान् विविधान् अपि ॥ २.६०.१२ ॥
વૈદેહી નદીઓનો પ્રવાહ અને વિવિધ વૃક્ષો જોઈને ગામો અને નગરો વિશે પણ પૂછે છે.
2.60.13
रामम् हि लक्ष्मनम् वापि पृष्ट्वा जानाति जानती ।
अयोध्याक्रोशमात्रे तु विहारमिव सम्श्रिता ॥ २.६०.१३ ॥
રામ કે લક્ષ્મણને પૂછીને તે જાણી શકતી હતી; અયોધ્યાથી માત્ર એક ક્રોશ દૂર હોવા છતાં તે જાણે વિહાર માટે નીકળી હોય તેવી હતી.
2.60.14
इदमेव स्मराम्यस्याः सहसैवोपजल्पितम् ।
कैकेयीसम्श्रितम् वाक्यम् नेदानीम् प्रतिभाति माम् ॥ २.६०.१४ ॥
કૈકેયીએ અચાનક કહેલી આ વાત મને યાદ આવે છે; હવે તે વાક્ય મને સ્પષ્ટ થતું નથી.
2.60.15
ध्वम्सयित्वा तु तद्वाक्यम् प्रमादात्पर्युपस्थितम् ।
ह्लदनम् वचनम् सूतो देव्या मधुरमब्रवीत् ॥ २.६०.१५ ॥
પરંતુ અસાવધાનીથી આવી ગયેલી તે વાત દૂર કરીને સારથિએ રાણી સાથે મધુર અને આનંદદાયક વચનો કહ્યાં.
2.60.16
अध्वना वात वेगेन सम्भ्रमेण आतपेन च ।
न हि गच्चति वैदेह्याः चन्द्र अम्शु सदृशी प्रभा ॥ २.६०.१६ ॥
માર્ગની થાક, પવનના વેગ, ગભરાટ અને તડકાથી પણ વૈદેહીની ચંદ્રકિરણ જેવી પ્રભા ઓછી થતી નથી.
2.60.17
सदृशम् शत पत्रस्य पूर्ण चन्द्र उपम प्रभम् ।
वदनम् तत् वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥ २.६०.१७ ॥
કમળ સમાન, પૂર્ણ ચંદ્રની પ્રભા જેવું તે મુખ, ઉદાર વૈદેહીનું મુખ હજી કંપતું નથી.
2.60.18
अलक्त रस रक्त अभाव् अलक्त रस वर्जितौ ।
अद्य अपि चरणौ तस्याः पद्म कोश सम प्रभौ ॥ २.६०.१८ ॥
અલક્તક રસથી રંગાયેલા ન હોવાથી, તેના બંને ચરણ આજે પણ કમળની કળી જેવા પ્રકાશિત છે.
2.60.19
नूपुर उद्घुष्ट हेला इव खेलम् गच्चति भामिनी ।
इदानीम् अपि वैदेही तत् रागा न्यस्त भूषणा ॥ २.६०.१९ ॥
ઝાંઝરના રણકારે જાણે રમતી હોય તેમ એ સુંદરી ચાલે છે; હમણાં પણ વૈદેહીએ એ રંગનાં આભૂષણો ઉતારી મૂક્યાં છે.
2.60.20
गजम् वा वीक्ष्य सिम्हम् वा व्याघ्रम् वा वनम् आश्रिता ।
न आहारयति सम्त्रासम् बाहू रामस्य सम्श्रिता ॥ २.६०.२० ॥
હાથી, સિંહ કે વાઘ જોઈને પણ, વનનો આશ્રય લઈ રામના બાહુનો સહારો લેનારી તે ભય પામતી નથી.
2.60.21
न शोच्याः ते न च आत्मा ते शोच्यो न अपि जन अधिपः ।
इदम् हि चरितम् लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥ २.६०.२१ ॥
તેઓ શોક કરવા યોગ્ય નથી, તારો આત્મા પણ શોક કરવા યોગ્ય નથી, અને જનાધિપતિ પણ શોક કરવા યોગ્ય નથી; આ ચરિત્ર લોકમાં શાશ્વત સ્થાપિત થશે.
2.60.22
विधूय शोकम् परिहृष्ट मानसा ।
महर्षि याते पथि सुव्यवस्थिताः ।
वने रता वन्य फल अशनाः पितुः ।
शुभाम् प्रतिज्ञाम् परिपालयन्ति ते ॥ २.६०.२२ ॥
શોક ત્યજીને, મન પ્રસન્ન રાખીને, મહર્ષિ ચાલ્યા ગયા પછી માર્ગ પર દૃઢ રહીને, વનમાં રમીને, વનના ફળ ખાઈને તેઓ પિતાની શુભ પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરે છે.
2.60.23
तथा अपि सूतेन सुयुक्त वादिना ।
निवार्यमाणा सुत शोक कर्शिता ।
न चैव देवी विरराम कूजितात् ।
प्रिय इति पुत्र इति च राघव इति च ॥ २.६०.२३ ॥
તેમ છતાં સારથિએ સુયુક્ત વચનોથી રોક્યાં, છતાં પુત્રશોકથી ક્ષીણ થયેલાં દેવી વિલાપથી અટક્યાં નહીં; 'પ્રિય', 'પુત્ર' અને 'રાઘવ' એમ કહીને તેઓ રુદન કરતાં રહ્યાં.