ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.60.1
ततः भूत उपसृष्टा इव वेपमाना पुनः पुनः ।
धरण्याम् गत सत्त्वा इव कौसल्या सूतम् अब्रवीत् ॥ २.६०.१ ॥
ਫਿਰ ਭੂਤ-ਗ੍ਰਸਤ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਕੌਸਲਿਆ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
2.60.2
नय माम् यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः ।
तान् विना क्षणम् अपि अत्र जीवितुम् न उत्सहे हि अहम् ॥ २.६०.२ ॥
ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਜਿੱਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਿੱਥੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ।
2.60.3
निवर्तय रथम् शीघ्रम् दण्डकान् नय माम् अपि ।
अथ तान् न अनुगच्चामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.६०.३ ॥
ਰੱਥ ਛੇਤੀ ਮੋੜੋ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੰਡਕ ਵਣ ਲੈ ਚੱਲੋ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਜਾ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਮਲੋਕ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।
2.60.4
बाष्प वेगौपहतया स वाचा सज्जमानया ।
इदम् आश्वासयन् देवीम् सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.६०.४ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਉਸ ਲੜਖੜਾਉਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.60.5
त्यज शोकम् च मोहम् च सम्भ्रमम् दुह्खजम् तथा ।
व्यवधूय च सम्तापम् वने वत्स्यति राघवः ॥ २.६०.५ ॥
ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮੋਹ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉੱਪਜੀ ਘਬਰਾਹਟ ਛੱਡੋ; ਸੰਤਾਪ ਝਾੜ ਸੁੱਟੋ। ਰਾਘਵ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਗੇ।
2.60.6
लक्ष्मणः च अपि रामस्य पादौ परिचरन् वने ।
आराधयति धर्मज्ञः पर लोकम् जित इन्द्रियः ॥ २.६०.६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
2.60.7
विजने अपि वने सीता वासम् प्राप्य गृहेष्व् इव ।
विस्रम्भम् लभते अभीता रामे सम्न्यस्त मानसा ॥ २.६०.७ ॥
ਸੁੰਨੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀਤਾ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਾਸ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਦੇ ਭਰੋਸਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
2.60.8
न अस्या दैन्यम् कृतम् किम्चित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये ।
उचिता इव प्रवासानाम् वैदेही प्रतिभाति मा ॥ २.६०.८ ॥
ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਸੂਖਮ ਦੀਨਤਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਵੈਦੇਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
2.60.9
नगर उपवनम् गत्वा यथा स्म रमते पुरा ।
तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि ॥ २.६०.९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਨਗਰ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਸੁੰਨੇ ਬਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
2.60.10
बाला इव रमते सीता बाल चन्द्र निभ आनना ।
रामा रामे हि अदीन आत्मा विजने अपि वने सती ॥ २.६०.१० ॥
ਬਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਬਾਲੜੀ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਗੀ, ਦੀਨਤਾ ਰਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲੀ ਸਤੀ ਸੁੰਨੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ।
2.60.11
तत् गतम् हृदयम् हि अस्याः तत् अधीनम् च जीवितम् ।
अयोध्या अपि भवेत् तस्या राम हीना तथा वनम् ॥ २.६०.११ ॥
ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ; ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਬਨ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।
2.60.12
परि पृच्चति वैदेही ग्रामामः च नगराणि च ।
गतिम् दृष्ट्वा नदीनाम् च पादपान् विविधान् अपि ॥ २.६०.१२ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ।
2.60.13
रामम् हि लक्ष्मनम् वापि पृष्ट्वा जानाति जानती ।
अयोध्याक्रोशमात्रे तु विहारमिव सम्श्रिता ॥ २.६०.१३ ॥
ਰਾਮ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਉਹ ਜਾਣ ਸਕਦੀ ਸੀ; ਅਯੋਧਿਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸੈਰ ਲਈ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।
2.60.14
इदमेव स्मराम्यस्याः सहसैवोपजल्पितम् ।
कैकेयीसम्श्रितम् वाक्यम् नेदानीम् प्रतिभाति माम् ॥ २.६०.१४ ॥
ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਵਾਕ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ।
2.60.15
ध्वम्सयित्वा तु तद्वाक्यम् प्रमादात्पर्युपस्थितम् ।
ह्लदनम् वचनम् सूतो देव्या मधुरमब्रवीत् ॥ २.६०.१५ ॥
ਪਰ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਆਏ ਉਸ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪਰੇ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
2.60.16
अध्वना वात वेगेन सम्भ्रमेण आतपेन च ।
न हि गच्चति वैदेह्याः चन्द्र अम्शु सदृशी प्रभा ॥ २.६०.१६ ॥
ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਚੰਦਰ-ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
2.60.17
सदृशम् शत पत्रस्य पूर्ण चन्द्र उपम प्रभम् ।
वदनम् तत् वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥ २.६०.१७ ॥
ਕਮਲ ਵਰਗਾ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੁਖ, ਉਦਾਰ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਮੁਖ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਬਿਆ ਨਹੀਂ।
2.60.18
अलक्त रस रक्त अभाव् अलक्त रस वर्जितौ ।
अद्य अपि चरणौ तस्याः पद्म कोश सम प्रभौ ॥ २.६०.१८ ॥
ਅਲਕਤਕ ਰਸ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਕਮਲ ਦੀ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
2.60.19
नूपुर उद्घुष्ट हेला इव खेलम् गच्चति भामिनी ।
इदानीम् अपि वैदेही तत् रागा न्यस्त भूषणा ॥ २.६०.१९ ॥
ਝਾਂਜਰ ਦੀ ਛਣਕ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਤੁਰਦੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਉਹ ਰੰਗੀਨ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
2.60.20
गजम् वा वीक्ष्य सिम्हम् वा व्याघ्रम् वा वनम् आश्रिता ।
न आहारयति सम्त्रासम् बाहू रामस्य सम्श्रिता ॥ २.६०.२० ॥
ਹਾਥੀ, ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਬਾਘ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਡਰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ।
2.60.21
न शोच्याः ते न च आत्मा ते शोच्यो न अपि जन अधिपः ।
इदम् हि चरितम् लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥ २.६०.२१ ॥
ਉਹ ਸੋਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਸੋਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਪਰਜਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਵੀ ਸੋਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਚਰਿੱਤਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
2.60.22
विधूय शोकम् परिहृष्ट मानसा ।
महर्षि याते पथि सुव्यवस्थिताः ।
वने रता वन्य फल अशनाः पितुः ।
शुभाम् प्रतिज्ञाम् परिपालयन्ति ते ॥ २.६०.२२ ॥
ਸੋਗ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਮ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2.60.23
तथा अपि सूतेन सुयुक्त वादिना ।
निवार्यमाणा सुत शोक कर्शिता ।
न चैव देवी विरराम कूजितात् ।
प्रिय इति पुत्र इति च राघव इति च ॥ २.६०.२३ ॥
ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਚੰਗੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ-ਸੋਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਕੁਰਲਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾ ਰੁਕੀ; 'ਪਿਆਰੇ', 'ਪੁੱਤਰ' ਅਤੇ 'ਰਾਘਵ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।