รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.60.1
ततः भूत उपसृष्टा इव वेपमाना पुनः पुनः ।
धरण्याम् गत सत्त्वा इव कौसल्या सूतम् अब्रवीत् ॥ २.६०.१ ॥
จากนั้นเกาศลยาสั่นสะท้านราวถูกภูตเข้าสิง ล้มลงกับพื้นซ้ำแล้วซ้ำอีกราวกับไร้ชีวิต จึงกล่าวกับสารถีว่า
2.60.2
नय माम् यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः ।
तान् विना क्षणम् अपि अत्र जीवितुम् न उत्सहे हि अहम् ॥ २.६०.२ ॥
จงพาข้าไปยังที่ที่พระรามผู้สืบเชื้อสายกากุตสถ์ประทับอยู่ และที่ที่สีดากับพระลักษมณ์อยู่ หากปราศจากพระองค์เหล่านั้น แม้ชั่วขณะหนึ่ง ข้าก็ไม่มีแรงที่จะมีชีวิตอยู่ที่นี่
2.60.3
निवर्तय रथम् शीघ्रम् दण्डकान् नय माम् अपि ।
अथ तान् न अनुगच्चामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.६०.३ ॥
จงหันรถกลับโดยเร็ว หรือพาข้าไปยังป่าทัณฑกะ หากข้าไม่อาจตามพระองค์เหล่านั้นไปได้ ข้าก็จะไปสู่แดนของพระยม
2.60.4
बाष्प वेगौपहतया स वाचा सज्जमानया ।
इदम् आश्वासयन् देवीम् सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.६०.४ ॥
สารถีกล่าวปลอบพระมเหสีด้วยเสียงที่สะอื้นและติดขัดเพราะน้ำตาที่ท่วมท้น พนมมือกล่าวดังนี้
2.60.5
त्यज शोकम् च मोहम् च सम्भ्रमम् दुह्खजम् तथा ।
व्यवधूय च सम्तापम् वने वत्स्यति राघवः ॥ २.६०.५ ॥
จงละความโศกและความหลง รวมทั้งความวุ่นวายใจอันเกิดจากความทุกข์ จงสลัดความเร่าร้อนทิ้งไปเสีย ราฆพจะประทับอยู่ในป่า
2.60.6
लक्ष्मणः च अपि रामस्य पादौ परिचरन् वने ।
आराधयति धर्मज्ञः पर लोकम् जित इन्द्रियः ॥ २.६०.६ ॥
แม้พระลักษมณ์ก็เช่นกัน ผู้รับใช้พระบาทของพระรามในป่า ผู้รู้ธรรมและควบคุมอินทรีย์ได้ ย่อมบูชาโลกอันสูงส่ง
2.60.7
विजने अपि वने सीता वासम् प्राप्य गृहेष्व् इव ।
विस्रम्भम् लभते अभीता रामे सम्न्यस्त मानसा ॥ २.६०.७ ॥
แม้ในป่าอันเปลี่ยวร้าง สีดาเมื่อได้ที่พักอาศัยราวกับอยู่ในเรือน ก็ได้รับความวางใจ ไม่หวาดกลัว มีจิตมอบไว้แด่พระรามทั้งหมด
2.60.8
न अस्या दैन्यम् कृतम् किम्चित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये ।
उचिता इव प्रवासानाम् वैदेही प्रतिभाति मा ॥ २.६०.८ ॥
ข้าไม่เห็นความทุกข์ใจแม้เล็กน้อยที่ละเอียดอ่อนในนางเลย ไวเทหีดูเหมือนผู้เหมาะแก่การใช้ชีวิตในความเนรเทศ
2.60.9
नगर उपवनम् गत्वा यथा स्म रमते पुरा ।
तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि ॥ २.६०.९ ॥
ดังที่แต่ก่อนนางเคยไปยังสวนในเมืองแล้วเพลิดเพลิน บัดนี้สีดาก็เพลิดเพลินเช่นนั้นแม้ในป่าอันเปลี่ยวร้าง
2.60.10
बाला इव रमते सीता बाल चन्द्र निभ आनना ।
रामा रामे हि अदीन आत्मा विजने अपि वने सती ॥ २.६०.१० ॥
สีดามีพระพักตร์ดุจจันทร์เสี้ยวอ่อน เพลิดเพลินราวเด็กน้อย นางเป็นภรรยาผู้ซื่อตรงต่อพระราม มีจิตไม่ท้อถอย แม้ในป่าอันเปลี่ยวร้างก็ยังเพลิดเพลิน
2.60.11
तत् गतम् हृदयम् हि अस्याः तत् अधीनम् च जीवितम् ।
अयोध्या अपि भवेत् तस्या राम हीना तथा वनम् ॥ २.६०.११ ॥
ใจของนางได้ไปอยู่กับพระองค์แล้ว และชีวิตของนางก็ขึ้นอยู่กับพระองค์ หากปราศจากพระราม แม้อโยธยาก็จะเป็นเช่นเดียวกับป่าสำหรับนาง
2.60.12
परि पृच्चति वैदेही ग्रामामः च नगराणि च ।
गतिम् दृष्ट्वा नदीनाम् च पादपान् विविधान् अपि ॥ २.६०.१२ ॥
ไวเทหีถามถึงหมู่บ้านและเมืองต่าง ๆ ขณะมองดูทางไหลของแม่น้ำและต้นไม้นานาชนิด
2.60.13
रामम् हि लक्ष्मनम् वापि पृष्ट्वा जानाति जानती ।
अयोध्याक्रोशमात्रे तु विहारमिव सम्श्रिता ॥ २.६०.१३ ॥
นางรู้อยู่แล้ว หรือจะรู้ได้ด้วยการถามพระรามหรือพระลักษมณ์ก็ได้ แต่ห่างจากอโยธยาเพียงหนึ่งโกรศ นางกลับเหมือนกำลังออกไปเที่ยวเล่น
2.60.14
इदमेव स्मराम्यस्याः सहसैवोपजल्पितम् ।
कैकेयीसम्श्रितम् वाक्यम् नेदानीम् प्रतिभाति माम् ॥ २.६०.१४ ॥
ข้าจำถ้อยคำนี้ได้ ที่ไกเกยีพูดออกมาโดยฉับพลัน แต่บัดนี้คำพูดนั้นไม่ชัดเจนในใจข้า
2.60.15
ध्वम्सयित्वा तु तद्वाक्यम् प्रमादात्पर्युपस्थितम् ।
ह्लदनम् वचनम् सूतो देव्या मधुरमब्रवीत् ॥ २.६०.१५ ॥
แต่สารถีก็ละคำพูดนั้นซึ่งเกิดขึ้นด้วยความประมาท แล้วกล่าวคำหวานและชื่นใจแก่พระมเหสี
2.60.16
अध्वना वात वेगेन सम्भ्रमेण आतपेन च ।
न हि गच्चति वैदेह्याः चन्द्र अम्शु सदृशी प्रभा ॥ २.६०.१६ ॥
ทั้งทาง แรงลม ความวุ่นวาย และแสงแดด ไม่ได้ทำให้รัศมีของไวเทหีที่ดุจแสงจันทร์นั้นหม่นลงเลย
2.60.17
सदृशम् शत पत्रस्य पूर्ण चन्द्र उपम प्रभम् ।
वदनम् तत् वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥ २.६०.१७ ॥
พระพักตร์ของไวเทหีผู้มีน้ำใจโอบอ้อมอารีนั้น งามเหมือนดอกบัว และมีรัศมีดุจจันทร์เพ็ญ ย่อมไม่หวั่นไหว
2.60.18
अलक्त रस रक्त अभाव् अलक्त रस वर्जितौ ।
अद्य अपि चरणौ तस्याः पद्म कोश सम प्रभौ ॥ २.६०.१८ ॥
เพราะไม่ได้ย้อมด้วยสีแดงของน้ำครั่ง พระบาททั้งสองของนางจึงยังคงเปล่งประกายดุจดอกบัวตูมแม้วันนี้
2.60.19
नूपुर उद्घुष्ट हेला इव खेलम् गच्चति भामिनी ।
इदानीम् अपि वैदेही तत् रागा न्यस्त भूषणा ॥ २.६०.१९ ॥
หญิงงามเดินไปราวกับเล่นสนุก พร้อมเสียงกรุ๋งกริ๋งของกำไลข้อเท้า บัดนี้ไวเทหีก็ยังปลดเครื่องประดับสีสันออกเสียแล้ว
2.60.20
गजम् वा वीक्ष्य सिम्हम् वा व्याघ्रम् वा वनम् आश्रिता ।
न आहारयति सम्त्रासम् बाहू रामस्य सम्श्रिता ॥ २.६०.२० ॥
แม้นางจะพบช้าง สิงโต หรือเสือ ขณะที่อาศัยอยู่ในป่า และพึ่งพาแขนของพระราม นางก็ไม่รู้สึกหวาดกลัวเลย
2.60.21
न शोच्याः ते न च आत्मा ते शोच्यो न अपि जन अधिपः ।
इदम् हि चरितम् लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥ २.६०.२१ ॥
ท่านไม่ควรเศร้าโศกถึงพวกเขา ไม่ควรเศร้าโศกถึงตัวท่านเอง และไม่ควรเศร้าโศกถึงเจ้าแห่งประชาชนด้วย การกระทำนี้จะคงอยู่ตลอดกาลในโลก
2.60.22
विधूय शोकम् परिहृष्ट मानसा ।
महर्षि याते पथि सुव्यवस्थिताः ।
वने रता वन्य फल अशनाः पितुः ।
शुभाम् प्रतिज्ञाम् परिपालयन्ति ते ॥ २.६०.२२ ॥
พวกเขาขจัดความเศร้าโศกออกไป มีใจชื่นบาน ตั้งมั่นอยู่บนทางหลังจากมหาฤๅษีจากไป ยินดีอยู่ในป่า กินผลไม้ป่า และรักษาคำปฏิญาณอันเป็นมงคลของบิดาไว้
2.60.23
तथा अपि सूतेन सुयुक्त वादिना ।
निवार्यमाणा सुत शोक कर्शिता ।
न चैव देवी विरराम कूजितात् ।
प्रिय इति पुत्र इति च राघव इति च ॥ २.६०.२३ ॥
ถึงกระนั้น แม้สารถีจะห้ามปรามด้วยถ้อยคำที่มีเหตุผลดี พระนางผู้ซูบผอมเพราะโศกถึงโอรส ก็มิได้หยุดคร่ำครวญ พระนางร้องเรียกว่า "ที่รัก" "ลูกเอ๋ย" และ "ราฆวะ" แล้วคร่ำครวญต่อไป