والمیکی رامائن · سرگ 2.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.60.1
ततः भूत उपसृष्टा इव वेपमाना पुनः पुनः ।
धरण्याम् गत सत्त्वा इव कौसल्या सूतम् अब्रवीत् ॥ २.६०.१ ॥
تب بھوت کے اثر میں آئی ہوئی سی لرزتی ہوئی، بار بار زمین پر گرتی ہوئی کوشلیا نے ساربان سے کہا۔
2.60.2
नय माम् यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः ।
तान् विना क्षणम् अपि अत्र जीवितुम् न उत्सहे हि अहम् ॥ २.६०.२ ॥
ککُتستھ رام جہاں ہیں، اور سیتا و لکشمن جہاں ہیں، مجھے وہیں لے چلو؛ ان کے بغیر یہاں ایک لمحہ بھی جینے کا حوصلہ مجھ میں نہیں۔
2.60.3
निवर्तय रथम् शीघ्रम् दण्डकान् नय माम् अपि ।
अथ तान् न अनुगच्चामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.६०.३ ॥
رتھ کو جلد واپس موڑو، یا مجھے دنڈکا بن کی طرف لے چلو۔ اگر میں ان کے پیچھے نہ جا سکی تو یمloک چلی جاؤں گی۔
2.60.4
बाष्प वेगौपहतया स वाचा सज्जमानया ।
इदम् आश्वासयन् देवीम् सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.६०.४ ॥
آنسوؤں کے ریلے سے رندھی ہوئی اس لڑکھڑاتی آواز میں، رانی کو تسلی دیتے ہوئے ساربان نے ہاتھ جوڑ کر یہ کہا۔
2.60.5
त्यज शोकम् च मोहम् च सम्भ्रमम् दुह्खजम् तथा ।
व्यवधूय च सम्तापम् वने वत्स्यति राघवः ॥ २.६०.५ ॥
غم اور بے ہوشی، اور دکھ سے پیدا ہونے والی گھبراہٹ چھوڑ دو؛ دل کی جلن جھٹک دو۔ راگھو جنگل میں رہیں گے۔
2.60.6
लक्ष्मणः च अपि रामस्य पादौ परिचरन् वने ।
आराधयति धर्मज्ञः पर लोकम् जित इन्द्रियः ॥ २.६०.६ ॥
لکشمن بھی جنگل میں رام کے قدموں کی خدمت کرتے ہوئے، دھرم کے جاننے والے اور حواس پر قابو رکھنے والے بن کر، پرلوک کی عبادت کر رہے ہیں۔
2.60.7
विजने अपि वने सीता वासम् प्राप्य गृहेष्व् इव ।
विस्रम्भम् लभते अभीता रामे सम्न्यस्त मानसा ॥ २.६०.७ ॥
ویران جنگل میں بھی سیتا گھروں کی طرح بسیرا پا کر، رام میں دل پوری طرح سونپ کر، بے خوف ہو کر اعتماد پاتی ہیں۔
2.60.8
न अस्या दैन्यम् कृतम् किम्चित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये ।
उचिता इव प्रवासानाम् वैदेही प्रतिभाति मा ॥ २.६०.८ ॥
اس میں ذرا سی بھی باریک بے چارگی میں نہیں دیکھتا؛ ویدیہی مجھے پردیسیوں کے لائق معلوم ہوتی ہیں۔
2.60.9
नगर उपवनम् गत्वा यथा स्म रमते पुरा ।
तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि ॥ २.६०.९ ॥
پہلے شہر کے باغ میں جا کر جیسے وہ خوش ہوتی تھی، ویسے ہی سیتا ویران جنگلوں میں بھی خوش رہتی ہے۔
2.60.10
बाला इव रमते सीता बाल चन्द्र निभ आनना ।
रामा रामे हि अदीन आत्मा विजने अपि वने सती ॥ २.६०.१० ॥
نئے چاند جیسے چہرے والی سیتا بچی کی طرح خوش رہتی ہے؛ رام میں مگن، بے چارگی سے خالی دل والی ستی ویران جنگل میں بھی خوش ہے۔
2.60.11
तत् गतम् हृदयम् हि अस्याः तत् अधीनम् च जीवितम् ।
अयोध्या अपि भवेत् तस्या राम हीना तथा वनम् ॥ २.६०.११ ॥
اس کا دل اور زندگی اسی میں لگے ہوئے ہیں اور اسی پر منحصر ہیں؛ رام کے بغیر اس کے لیے ایودھیا بھی جنگل جیسی ہوگی۔
2.60.12
परि पृच्चति वैदेही ग्रामामः च नगराणि च ।
गतिम् दृष्ट्वा नदीनाम् च पादपान् विविधान् अपि ॥ २.६०.१२ ॥
ویدیہی دریاؤں کی روانی اور طرح طرح کے درخت دیکھ کر گاؤں اور شہروں کے بارے میں بھی پوچھتی ہیں۔
2.60.13
रामम् हि लक्ष्मनम् वापि पृष्ट्वा जानाति जानती ।
अयोध्याक्रोशमात्रे तु विहारमिव सम्श्रिता ॥ २.६०.१३ ॥
رام یا لکشمن سے پوچھ کر وہ جان سکتی تھی؛ ایودھیا سے صرف ایک کروش دور ہونے کے باوجود وہ گویا سیر کو نکلی ہوئی تھی۔
2.60.14
इदमेव स्मराम्यस्याः सहसैवोपजल्पितम् ।
कैकेयीसम्श्रितम् वाक्यम् नेदानीम् प्रतिभाति माम् ॥ २.६०.१४ ॥
کیکئی نے اچانک جو کہا تھا، وہ بات مجھے یاد آ رہی ہے؛ اب وہ جملہ مجھے واضح نہیں لگ رہا۔
2.60.15
ध्वम्सयित्वा तु तद्वाक्यम् प्रमादात्पर्युपस्थितम् ।
ह्लदनम् वचनम् सूतो देव्या मधुरमब्रवीत् ॥ २.६०.१५ ॥
لیکن بے احتیاطی سے نکل جانے والی اس بات کو ٹال کر، سارتھی نے رانی سے میٹھے اور خوش کن الفاظ کہے۔
2.60.16
अध्वना वात वेगेन सम्भ्रमेण आतपेन च ।
न हि गच्चति वैदेह्याः चन्द्र अम्शु सदृशी प्रभा ॥ २.६०.१६ ॥
راستے کی تھکن، ہوا کے زور، گھبراہٹ اور دھوپ سے بھی ویدیہی کی چاندنی جیسی آب و تاب کم نہیں ہوئی۔
2.60.17
सदृशम् शत पत्रस्य पूर्ण चन्द्र उपम प्रभम् ।
वदनम् तत् वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥ २.६०.१७ ॥
کنول جیسا، پورے چاند کی آب و تاب رکھنے والا وہ چہرہ، سخی وَیدیہی کا چہرہ ابھی تک لرزا نہیں۔
2.60.18
अलक्त रस रक्त अभाव् अलक्त रस वर्जितौ ।
अद्य अपि चरणौ तस्याः पद्म कोश सम प्रभौ ॥ २.६०.१८ ॥
التک کے رس سے رنگے نہ ہونے کے سبب اس کے دونوں قدم آج بھی کنول کی کلی جیسی آب و تاب رکھتے ہیں۔
2.60.19
नूपुर उद्घुष्ट हेला इव खेलम् गच्चति भामिनी ।
इदानीम् अपि वैदेही तत् रागा न्यस्त भूषणा ॥ २.६०.१९ ॥
پازیب کی جھنکار کے ساتھ گویا کھیلتی ہوئی وہ حسینہ چلتی ہے؛ اب بھی وَیدیہی نے وہ رنگین زیورات اتار رکھے ہیں۔
2.60.20
गजम् वा वीक्ष्य सिम्हम् वा व्याघ्रम् वा वनम् आश्रिता ।
न आहारयति सम्त्रासम् बाहू रामस्य सम्श्रिता ॥ २.६०.२० ॥
ہاتھی، شیر یا باघ دیکھ کر بھی، جنگل کی پناہ لے کر اور رام کے بازوؤں کا سہارا رکھنے کے سبب وہ خوف نہیں کھاتی۔
2.60.21
न शोच्याः ते न च आत्मा ते शोच्यो न अपि जन अधिपः ।
इदम् हि चरितम् लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥ २.६०.२१ ॥
نہ وہ ماتم کے لائق ہیں، نہ تمہاری ذات ماتم کے لائق ہے، اور نہ ہی جنوں کا آقا (دشرتھ) ماتم کے لائق ہے؛ یہ کردار دنیا میں ہمیشہ قائم رہے گا۔
2.60.22
विधूय शोकम् परिहृष्ट मानसा ।
महर्षि याते पथि सुव्यवस्थिताः ।
वने रता वन्य फल अशनाः पितुः ।
शुभाम् प्रतिज्ञाम् परिपालयन्ति ते ॥ २.६०.२२ ॥
غم کو چھوڑ کر، دل کو خوش رکھ کر، مہرشی کے چلے جانے کے بعد راستے پر مضبوطی سے قائم رہ کر، جنگل میں رمتے ہوئے، جنگلی پھل کھا کر وہ باپ کے مبارک عہد کی پابندی کرتے ہیں۔
2.60.23
तथा अपि सूतेन सुयुक्त वादिना ।
निवार्यमाणा सुत शोक कर्शिता ।
न चैव देवी विरराम कूजितात् ।
प्रिय इति पुत्र इति च राघव इति च ॥ २.६०.२३ ॥
اس کے باوجود سارتھی نے اچھی معقول باتوں سے روکا، مگر بیٹے کے غم سے نڈھال دیوی نے اپنی آہ و زاری سے باز نہ آئیں؛ 'پیارے'، 'بیٹا' اور 'راghav' کہہ کر وہ روتی رہیں۔