ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.62.1
एवम् तु क्रुद्धया राजा राम मात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषम् वाक्यम् चिन्तयाम् आस दुह्खितः ॥ २.६२.१ ॥
ಹೀಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡ, ಶೋಕಿತಳಾದ ರಾಮನ ತಾಯಿ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ, ದುಃಖಿತನಾದ ರಾಜನು ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದನು.
2.62.2
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घेण कालेन सम्ज्ञामाप परतपः ॥ २.६२.२ ॥
ಚಿಂತಿಸಿದ ಆ ರಾಜನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಳವಳಗೊಂಡು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದನು; ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿತು.
2.62.3
स सम्ज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णम् च निःससन् ।
कौसल्याम् पार्श्वतो दृष्ट्वा ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ २.६२.३ ॥
ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಅವನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ, ಬಿಸಿಯಾಗಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದನು.
2.62.4
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् ।
यद् अनेन कृतम् पूर्वम् अज्ञानात् शब्द वेधिना ॥ २.६२.४ ॥
ಅವನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹಿಂದೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶಬ್ದವೇಧಿ ಬಾಣದಿಂದ ಅವನು ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಕರ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂತು.
2.62.5
अमनाः तेन शोकेन राम शोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराजः शोकाब्यामभितप्यतो ॥ २.६२.५ ॥
ಆ ಶೋಕದಿಂದಲೂ ರಾಮನ ಶೋಕದಿಂದಲೂ ಆ ಪ್ರಭು ಮಹಾರಾಜನ ಮನಸ್ಸು ಕಳವಳಗೊಂಡಿತು; ಎರಡು ದುಃಖಗಳಿಂದಲೂ ಅವನು ಸಂತಪ್ತನಾದನು.
2.62.6
दह्यमानः तु शोकाभ्याम् कौसल्याम् आह भू पतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिम् कृत्वा प्रसादर्तमवाङ्मुखः ॥ २.६२.६ ॥
ಎರಡು ದುಃಖಗಳಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನು ಕೌಸಲ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು; ನಡುಗುತ್ತಾ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಕೃಪೆ ಬೇಡುತ್ತಾ, ಮುಖ ತಗ್ಗಿಸಿ.
2.62.7
प्रसादये त्वाम् कौसल्ये रचितः अयम् मया अन्जलिः ।
वत्सला च आनृशम्सा च त्वम् हि नित्यम् परेष्व् अपि ॥ २.६२.७ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ; ಇಗೋ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಅಂಜಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಇತರರ ಮೇಲೂ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವಳು, ದಯಾಳುವಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
2.62.8
भर्ता तु खलु नारीणाम् गुणवान् निर्गुणो अपि वा ।
धर्मम् विमृशमानानाम् प्रत्यक्षम् देवि दैवतम् ॥ २.६२.८ ॥
ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪತಿಯೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೇವರು; ಅವನು ಗುಣವಂತನಾದರೂ ಸರಿ, ಗುಣಹೀನನಾದರೂ ಸರಿ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವರಿಗೆ, ದೇವಿ, ಅವನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದೇವರು.
2.62.9
सा त्वम् धर्म परा नित्यम् दृष्ट लोक पर अवर ।
न अर्हसे विप्रियम् वक्तुम् दुह्खिता अपि सुदुह्खितम् ॥ २.६२.९ ॥
ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಧರ್ಮಪರಾಯಣಳು; ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಅಧಮ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವಳು. ನೀನು ದುಃಖಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನೊಡನೆ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
2.62.10
तत् वाक्यम् करुणम् राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पम् प्रणाली इव नव उदकम् ॥ २.६२.१० ॥
ರಾಜನ ಆ ಕರುಣಾಜನಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು, ದೀನನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕೌಸಲ್ಯೆ ಹೊಸ ನೀರು ಹರಿಯುವ ಹಳ್ಳದಂತೆ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದಳು.
2.62.11
स मूद्र्ह्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इव अन्जलिम् ।
सम्भ्रमात् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाण अक्षरम् वचः ॥ २.६२.११ ॥
ಅಳುತ್ತಾ, ರಾಜನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತಾವರೆಯಂತಹ ಅಂಜಲಿಯನ್ನಿಟ್ಟು, ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಅವಸರದಿಂದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದಳು.
2.62.12
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततिता अस्मि ते ।
याचिता अस्मि हता देव हन्तव्या अहम् न हि त्वया ॥ २.६२.१२ ॥
ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ; ತಲೆಬಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ದೇವ, ನಾನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು, ನಿಮ್ಮಿಂದ ನಾನು ಹತಳಾಗಬಾರದು.
2.62.13
न एषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोः लोकयोः वीर पत्या या सम्प्रसाद्यते ॥ २.६२.१३ ॥
ವೀರನೇ, ಗಂಡನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ತ್ರೀ, ಶ್ಲಾಘನೀಯನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ಇಹಪರ ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
2.62.14
जानामि धर्मम् धर्मज्ञ त्वाम् जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्र शोक आर्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम् ॥ २.६२.१४ ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ, ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲೆ, ನೀನು ಸತ್ಯವಾದಿ ಎಂದೂ ಬಲ್ಲೆ. ಆದರೆ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ನಾನು ಏನೋ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
2.62.15
शोको नाशयते धैर्यम् शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वम् न अस्ति शोक समः रिपुः ॥ २.६२.१५ ॥
ಶೋಕವು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ಶೋಕವು ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ಶೋಕವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಶೋಕಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಶತ್ರುವಿಲ್ಲ.
2.62.16
शक्यम् आपतितः सोढुम् प्रहरः रिपु हस्ततः ।
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मः अपि न शक्यते ॥ २.६२.१६ ॥
ಶತ್ರುವಿನ ಕೈಯಿಂದ ಬಂದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ; ಆದರೆ ಎರಗಿದ ಶೋಕವನ್ನು, ಎಷ್ಟೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದರೂ, ಸಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
2.62.17
दर्मज्ञाः श्रुतिमन्तोऽपि चिन्नधर्मार्थसम्शयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥ २.६२.१७ ॥
ವೀರನೇ, ಧರ್ಮಜ್ಞರೂ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಕಲಿತವರೂ, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥದ ಸಂಶಯದಿಂದ ಚಿಂತಿತರಾದವರೂ, ಯತಿಗಳೂ ಶೋಕದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿ ಭ್ರಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
2.62.18
वन वासाय रामस्य पन्च रात्रः अद्य गण्यते ।
यः शोक हत हर्षायाः पन्च वर्ष उपमः मम ॥ २.६२.१८ ॥
ರಾಮನ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೆ ಐದು ರಾತ್ರಿಗಳು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ; ಶೋಕದಿಂದ ಹರ್ಷ ನಾಶವಾದ ನನಗೆ ಅವು ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಮ.
2.62.19
तम् हि चिन्तयमानायाः शोको अयम् हृदि वर्धते ।
अदीनाम् इव वेगेन समुद्र सलिलम् महत् ॥ २.६२.१९ ॥
ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶೋಕವು ನದಿಗಳ ವೇಗದಿಂದ ಮಹಾಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು.
2.62.20
एवम् हि कथयन्त्याः तु कौसल्यायाः शुभम् वचः ।
मन्द रश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.६२.२० ॥
ಹೀಗೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಶುಭವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಮಂದವಾದವು; ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
2.62.21
तथ प्रह्लादितः वाक्यैः देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तः निद्राया वशम् एयिवान् ॥ २.६२.२१ ॥
ಹೀಗೆ ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ರಾಜನು, ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ನಿದ್ರೆಯ ವಶನಾದನು.