വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.62.1
एवम् तु क्रुद्धया राजा राम मात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषम् वाक्यम् चिन्तयाम् आस दुह्खितः ॥ २.६२.१ ॥
ഇങ്ങനെ കോപിതയും ദുഃഖിതയുമായ രാമന്റെ മാതാവ് കഠിനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദുഃഖിതനായ രാജാവ് ചിന്താമഗ്നനായി.
2.62.2
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घेण कालेन सम्ज्ञामाप परतपः ॥ २.६२.२ ॥
ചിന്തിച്ച ആ രാജാവ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങി മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു; ദീർഘനേരത്തിനുശേഷം ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന ആ രാജാവിന് ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി.
2.62.3
स सम्ज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णम् च निःससन् ।
कौसल्याम् पार्श्वतो दृष्ट्वा ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ २.६२.३ ॥
ബോധം വീണ്ടെടുത്ത അവൻ ദീർഘവും ചൂടുള്ളതുമായ നെടുവീർപ്പുകൾ വിട്ടുകൊണ്ട് അരികിലുള്ള കൗസല്യയെ കണ്ട് വീണ്ടും ചിന്തയിലായി.
2.62.4
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् ।
यद् अनेन कृतम् पूर्वम् अज्ञानात् शब्द वेधिना ॥ २.६२.४ ॥
അവൻ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, മുമ്പ് അജ്ഞാനത്താൽ ശബ്ദവേധിയായ അമ്പുകൊണ്ട് അവൻ ചെയ്ത ദുഷ്കർമ്മം മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു.
2.62.5
अमनाः तेन शोकेन राम शोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराजः शोकाब्यामभितप्यतो ॥ २.६२.५ ॥
ആ ദുഃഖത്താലും രാമശോകത്താലും പ്രഭുവായ ആ മഹാരാജാവിന്റെ മനസ്സ് കലങ്ങി; രണ്ടു ദുഃഖങ്ങളാലും അദ്ദേഹം തപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
2.62.6
दह्यमानः तु शोकाभ्याम् कौसल्याम् आह भू पतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिम् कृत्वा प्रसादर्तमवाङ्मुखः ॥ २.६२.६ ॥
രണ്ടു ദുഃഖങ്ങളാൽ വെന്തുപോയ രാജാവ് കൗസല്യയോട് സംസാരിച്ചു; വിറച്ചും കൈകൂപ്പിയും കൃപ തേടിയും മുഖം താഴ്ത്തിയും.
2.62.7
प्रसादये त्वाम् कौसल्ये रचितः अयम् मया अन्जलिः ।
वत्सला च आनृशम्सा च त्वम् हि नित्यम् परेष्व् अपि ॥ २.६२.७ ॥
കൗസല്യേ, ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു; ഇതാ ഞാൻ നിന്റെ മുന്നിൽ കൈകൂപ്പിയിരിക്കുന്നു. നീ എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരോടും സ്നേഹവും ദയയും ഉള്ളവളായിരുന്നു.
2.62.8
भर्ता तु खलु नारीणाम् गुणवान् निर्गुणो अपि वा ।
धर्मम् विमृशमानानाम् प्रत्यक्षम् देवि दैवतम् ॥ २.६२.८ ॥
സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവുതന്നെയാണ് തീർച്ചയായും ദൈവം; അവൻ ഗുണവാനായാലും ഗുണരഹിതനായാലും. ധർമ്മം ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക്, ദേവീ, അവൻ പ്രത്യക്ഷ ദൈവമാണ്.
2.62.9
सा त्वम् धर्म परा नित्यम् दृष्ट लोक पर अवर ।
न अर्हसे विप्रियम् वक्तुम् दुह्खिता अपि सुदुह्खितम् ॥ २.६२.९ ॥
നീ എപ്പോഴും ധർമ്മപരായണയാണ്; ഉന്നത-അധമ ലോകങ്ങളെ അറിയുന്നവളാണ്. നീ ദുഃഖിതയാണെങ്കിലും, അതിദുഃഖിതനോട് അനിഷ്ടവാക്ക് പറയുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല.
2.62.10
तत् वाक्यम् करुणम् राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पम् प्रणाली इव नव उदकम् ॥ २.६२.१० ॥
രാജാവിന്റെ ആ കരുണാർദ്രമായ വാക്കുകൾ, ദീനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട കൗസല്യ പുതിയ വെള്ളം ഒഴുകുന്ന ചാല് പോലെ കണ്ണീർ ഒഴുക്കി.
2.62.11
स मूद्र्ह्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इव अन्जलिम् ।
सम्भ्रमात् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाण अक्षरम् वचः ॥ २.६२.११ ॥
കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, രാജാവിന്റെ ശിരസ്സിൽ താമരപോലുള്ള കൈകൂപ്പി വെച്ച്, ഭയന്നും പരിഭ്രമിച്ചും അവൾ വേഗത്തിൽ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.62.12
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततिता अस्मि ते ।
याचिता अस्मि हता देव हन्तव्या अहम् न हि त्वया ॥ २.६२.१२ ॥
പ്രസാദിക്കണേ; തല കുനിച്ച് യാചിക്കുന്നു; നിന്റെ പാദങ്ങൾക്കരികെ നിലത്ത് ഞാൻ വീണിരിക്കുന്നു. ദേവാ, ഞാൻ യാചിച്ചുകഴിഞ്ഞു; നീ എന്നെ കൊല്ലാൻ യോഗ്യനല്ല, നിന്നാൽ ഞാൻ കൊല്ലപ്പെടരുത്.
2.62.13
न एषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोः लोकयोः वीर पत्या या सम्प्रसाद्यते ॥ २.६२.१३ ॥
വീരാ, ഭർത്താവിനാൽ പ്രസാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സ്ത്രീ, പ്രശംസനീയനായ ബുദ്ധിമാനായ പുരുഷന് ഇരു ലോകങ്ങളിലും ഇങ്ങനെയല്ല.
2.62.14
जानामि धर्मम् धर्मज्ञ त्वाम् जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्र शोक आर्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम् ॥ २.६२.१४ ॥
ധർമ്മജ്ഞാ, ഞാൻ ധർമ്മം അറിയുന്നു; നീ സത്യവാദിയെന്നും അറിയുന്നു. എന്നാൽ പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതയായി ഞാൻ എന്തോ പറഞ്ഞുപോയി.
2.62.15
शोको नाशयते धैर्यम् शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वम् न अस्ति शोक समः रिपुः ॥ २.६२.१५ ॥
ശോകം ധൈര്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ശോകം പഠിച്ച അറിവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ശോകം എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു; ശോകത്തിനു തുല്യമായ ശത്രുവില്ല.
2.62.16
शक्यम् आपतितः सोढुम् प्रहरः रिपु हस्ततः ।
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मः अपि न शक्यते ॥ २.६२.१६ ॥
ശത്രുവിന്റെ കൈയിൽ നിന്നുള്ള പ്രഹരം സഹിക്കാം; എന്നാൽ വന്നുവീണ ശോകം, എത്ര സൂക്ഷ്മമായാലും, സഹിക്കാനാവില്ല.
2.62.17
दर्मज्ञाः श्रुतिमन्तोऽपि चिन्नधर्मार्थसम्शयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥ २.६२.१७ ॥
വീരാ, ധർമ്മജ്ഞരും ശ്രുതി പഠിച്ചവരും, ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളിൽ സംശയാകുലരായി ചിന്തിക്കുന്ന യതികളും ശോകത്താൽ മൂഢമായ മനസ്സോടെ മോഹിച്ചുപോകുന്നു.
2.62.18
वन वासाय रामस्य पन्च रात्रः अद्य गण्यते ।
यः शोक हत हर्षायाः पन्च वर्ष उपमः मम ॥ २.६२.१८ ॥
രാമന്റെ വനവാസത്തിന് ഇന്ന് അഞ്ചു രാത്രികൾ എണ്ണപ്പെടുന്നു; ശോകത്താൽ ഹർഷം നശിച്ച എനിക്ക് അവ അഞ്ചു വർഷങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണ്.
2.62.19
तम् हि चिन्तयमानायाः शोको अयम् हृदि वर्धते ।
अदीनाम् इव वेगेन समुद्र सलिलम् महत् ॥ २.६२.१९ ॥
അവനെത്തന്നെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഈ ദുഃഖം നദികളുടെ വേഗത്താൽ മഹാസമുദ്രജലം പെരുകുന്നതുപോലെ വളർന്നു.
2.62.20
एवम् हि कथयन्त्याः तु कौसल्यायाः शुभम् वचः ।
मन्द रश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.६२.२० ॥
ഇങ്ങനെ കൗസല്യ ശുഭവാക്യങ്ങൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ സൂര്യരശ്മികൾ മങ്ങി; രാത്രി കഴിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
2.62.21
तथ प्रह्लादितः वाक्यैः देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तः निद्राया वशम् एयिवान् ॥ २.६२.२१ ॥
ഇങ്ങനെ ദേവി കൗസല്യയുടെ വാക്കുകളാൽ ആശ്വാസം ലഭിച്ച രാജാവ്, ദുഃഖത്താൽ ആവൃതനായി ഉറക്കത്തിന് വശനായി.