والمیکی رامائن · سرگ 2.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.62.1
एवम् तु क्रुद्धया राजा राम मात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषम् वाक्यम् चिन्तयाम् आस दुह्खितः ॥ २.६२.१ ॥
اس طرح غضبناک اور غمزدہ رام کی ماں نے سخت کلمات کہے، تو دکھی راجا فکر میں ڈوب گیا۔
2.62.2
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घेण कालेन सम्ज्ञामाप परतपः ॥ २.६२.२ ॥
سوچ بچار کے بعد وہ بادشاہ بدحواس حواس کے ساتھ بے ہوش ہو گیا؛ پھر طویل عرصے کے بعد دشمنوں کو تپانے والے اس بادشاہ کو ہوش آیا۔
2.62.3
स सम्ज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णम् च निःससन् ।
कौसल्याम् पार्श्वतो दृष्ट्वा ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ २.६२.३ ॥
ہوش میں آ کر وہ لمبی اور گرم آہیں بھرتا ہوا، پاس کھڑی کوشلیا کو دیکھ کر پھر فکر میں پڑ گیا۔
2.62.4
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् ।
यद् अनेन कृतम् पूर्वम् अज्ञानात् शब्द वेधिना ॥ २.६२.४ ॥
جب وہ غور کر رہا تھا تو اسے وہ برا فعل یاد آیا جو پہلے ناواقفیت میں شبد بیدھی تیر سے اس نے کیا تھا۔
2.62.5
अमनाः तेन शोकेन राम शोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराजः शोकाब्यामभितप्यतो ॥ २.६२.५ ॥
اس غم اور رام کے غم سے اس بادشاہ کا دل بے چین ہو گیا؛ وہ مہاراج دونوں غموں سے جل رہا تھا۔
2.62.6
दह्यमानः तु शोकाभ्याम् कौसल्याम् आह भू पतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिम् कृत्वा प्रसादर्तमवाङ्मुखः ॥ २.६२.६ ॥
دونوں غموں سے جلتا ہوا بادشاہ کوشلیا سے بولا؛ کانپتے ہوئے، ہاتھ جوڑ کر، مہربانی طلب کرتے ہوئے، سر جھکا کر۔
2.62.7
प्रसादये त्वाम् कौसल्ये रचितः अयम् मया अन्जलिः ।
वत्सला च आनृशम्सा च त्वम् हि नित्यम् परेष्व् अपि ॥ २.६२.७ ॥
کوسلیہ، میں تم سے التجا کرتا ہوں؛ یہ دیکھو میں نے تمہارے سامنے ہاتھ جوڑے ہیں۔ تم ہمیشہ دوسروں کے ساتھ بھی محبت اور مہربانی سے پیش آئی ہو۔
2.62.8
भर्ता तु खलु नारीणाम् गुणवान् निर्गुणो अपि वा ।
धर्मम् विमृशमानानाम् प्रत्यक्षम् देवि दैवतम् ॥ २.६२.८ ॥
عورتوں کے لیے شوہر ہی یقیناً دیوتا ہے، خواہ وہ باصفت ہو یا بے صفت۔ دھرم پر غور کرنے والوں کے لیے، اے دیوی، وہی کھلا ہوا دیوتا ہے۔
2.62.9
सा त्वम् धर्म परा नित्यम् दृष्ट लोक पर अवर ।
न अर्हसे विप्रियम् वक्तुम् दुह्खिता अपि सुदुह्खितम् ॥ २.६२.९ ॥
تم ہمیشہ دھرم میں ثابت قدم رہی ہو؛ اونچے اور نیچے جہانوں کو جاننے والی ہو۔ تم دکھی ہو تو بھی، انتہائی دکھی شخص سے ناخوشگوار بات کہنا تمہیں زیب نہیں دیتا۔
2.62.10
तत् वाक्यम् करुणम् राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पम् प्रणाली इव नव उदकम् ॥ २.६२.१० ॥
بادشاہ کی ان درد بھری باتوں اور اس بے بس کے کلام کو سن کر کوسلیہ نے نئے پانی کی نالی کی طرح آنسو بہائے۔
2.62.11
स मूद्र्ह्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इव अन्जलिम् ।
सम्भ्रमात् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाण अक्षरम् वचः ॥ २.६२.११ ॥
روتی ہوئی، بادشاہ کے سر پر کنول جیسے ہاتھ جوڑ کر، ڈری ہوئی اور گھبرائی ہوئی وہ جلدی سے بولی۔
2.62.12
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततिता अस्मि ते ।
याचिता अस्मि हता देव हन्तव्या अहम् न हि त्वया ॥ २.६२.१२ ॥
خوش ہو جائیے؛ سر جھکا کر التجا کرتی ہوں؛ میں آپ کے قدموں میں زمین پر گری پڑی ہوں۔ اے دیوتا، میں التجا کر چکی ہوں؛ آپ کو مجھے قتل نہیں کرنا چاہیے، میں آپ کے ہاتھوں نہ ماری جاؤں۔
2.62.13
न एषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोः लोकयोः वीर पत्या या सम्प्रसाद्यते ॥ २.६२.१३ ॥
اے بہادر، جو عورت شوہر سے خوش کی جاتی ہے، وہ قابلِ ستائش دانا شخص کے لیے دونوں جہانوں میں ایسی نہیں ہوتی۔
2.62.14
जानामि धर्मम् धर्मज्ञ त्वाम् जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्र शोक आर्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम् ॥ २.६२.१४ ॥
اے دھرم کے جاننے والے، میں دھرم جانتی ہوں، میں تجھے سچ بولنے والا جانتی ہوں۔ مگر بیٹے کے غم سے دکھی ہو کر میں نے کچھ کہہ دیا۔
2.62.15
शोको नाशयते धैर्यम् शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वम् न अस्ति शोक समः रिपुः ॥ २.६२.१५ ॥
غم صبر کو تباہ کر دیتا ہے، غم علم کو تباہ کر دیتا ہے، غم سب کچھ تباہ کر دیتا ہے؛ غم کے برابر کوئی دشمن نہیں۔
2.62.16
शक्यम् आपतितः सोढुम् प्रहरः रिपु हस्ततः ।
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मः अपि न शक्यते ॥ २.६२.१६ ॥
دشمن کے ہاتھ سے آنے والی ضرب سہی جا سکتی ہے، مگر آ پڑا غم، خواہ وہ نہایت باریک ہو، سہا نہیں جا سکتا۔
2.62.17
दर्मज्ञाः श्रुतिमन्तोऽपि चिन्नधर्मार्थसम्शयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥ २.६२.१७ ॥
اے بہادر، دھرم کے جاننے والے اور شاستروں کے عالم بھی، دھرم اور مال کے شک سے فکرمند یتی، غم سے مدہوش دل ہو کر حیران ہو جاتے ہیں۔
2.62.18
वन वासाय रामस्य पन्च रात्रः अद्य गण्यते ।
यः शोक हत हर्षायाः पन्च वर्ष उपमः मम ॥ २.६२.१८ ॥
رام کے بن باس کی آج پانچ راتیں گنی جا رہی ہیں، جو غم سے خوشی ہلاک ہو جانے والی میرے لیے پانچ برسوں کے برابر ہیں۔
2.62.19
तम् हि चिन्तयमानायाः शोको अयम् हृदि वर्धते ।
अदीनाम् इव वेगेन समुद्र सलिलम् महत् ॥ २.६२.१९ ॥
اسی کا خیال کرتی ہوئی اس کے دل میں یہ غم یوں بڑھ رہا تھا جیسے دریاؤں کے زور سے بڑے سمندر کا پانی بڑھتا ہے۔
2.62.20
एवम् हि कथयन्त्याः तु कौसल्यायाः शुभम् वचः ।
मन्द रश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.६२.२० ॥
اس طرح کوسلیا خیر و برکت کے کلمات کہہ رہی تھیں کہ سورج کی کرنیں مدھم ہو گئیں اور رات بیتنے لگی۔
2.62.21
तथ प्रह्लादितः वाक्यैः देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तः निद्राया वशम् एयिवान् ॥ २.६२.२१ ॥
اس طرح دیوی کوسلیا کے کلمات سے کچھ تسلی پا کر بادشاہ غم میں گھرا ہوا نیند کے قابو میں آ گیا۔