ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.62.1
एवम् तु क्रुद्धया राजा राम मात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषम् वाक्यम् चिन्तयाम् आस दुह्खितः ॥ २.६२.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕਗ੍ਰਸਤ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
2.62.2
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घेण कालेन सम्ज्ञामाप परतपः ॥ २.६२.२ ॥
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਿਆਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ।
2.62.3
स सम्ज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णम् च निःससन् ।
कौसल्याम् पार्श्वतो दृष्ट्वा ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ २.६२.३ ॥
ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
2.62.4
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् ।
यद् अनेन कृतम् पूर्वम् अज्ञानात् शब्द वेधिना ॥ २.६२.४ ॥
ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਯਾਦ ਆਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਣਜਾਣਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਵੇਧੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
2.62.5
अमनाः तेन शोकेन राम शोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराजः शोकाब्यामभितप्यतो ॥ २.६२.५ ॥
ਉਸ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਮਨ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੋਹਾਂ ਸ਼ੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।
2.62.6
दह्यमानः तु शोकाभ्याम् कौसल्याम् आह भू पतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिम् कृत्वा प्रसादर्तमवाङ्मुखः ॥ २.६२.६ ॥
ਦੋਹਾਂ ਸ਼ੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ; ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕਿਰਪਾ ਮੰਗਦਾ, ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ।
2.62.7
प्रसादये त्वाम् कौसल्ये रचितः अयम् मया अन्जलिः ।
वत्सला च आनृशम्सा च त्वम् हि नित्यम् परेष्व् अपि ॥ २.६२.७ ॥
ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈਂ।
2.62.8
भर्ता तु खलु नारीणाम् गुणवान् निर्गुणो अपि वा ।
धर्मम् विमृशमानानाम् प्रत्यक्षम् देवि दैवतम् ॥ २.६२.८ ॥
ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਣਹੀਣ। ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
2.62.9
सा त्वम् धर्म परा नित्यम् दृष्ट लोक पर अवर ।
न अर्हसे विप्रियम् वक्तुम् दुह्खिता अपि सुदुह्खितम् ॥ २.६२.९ ॥
ਤੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ; ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
2.62.10
तत् वाक्यम् करुणम् राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पम् प्रणाली इव नव उदकम् ॥ २.६२.१० ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਸ ਤਰਸਯੋਗ ਬਚਨ, ਦੀਨ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਾਲੀ ਵਾਂਗ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਏ।
2.62.11
स मूद्र्ह्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इव अन्जलिम् ।
सम्भ्रमात् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाण अक्षरम् वचः ॥ २.६२.११ ॥
ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
2.62.12
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततिता अस्मि ते ।
याचिता अस्मि हता देव हन्तव्या अहम् न हि त्वया ॥ २.६२.१२ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਮੈਂ ਮਾਰੀ ਨਾ ਜਾਵਾਂ।
2.62.13
न एषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोः लोकयोः वीर पत्या या सम्प्रसाद्यते ॥ २.६२.१३ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
2.62.14
जानामि धर्मम् धर्मज्ञ त्वाम् जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्र शोक आर्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम् ॥ २.६२.१४ ॥
ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਵਾਦੀ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।
2.62.15
शोको नाशयते धैर्यम् शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वम् न अस्ति शोक समः रिपुः ॥ २.६२.१५ ॥
ਸ਼ੋਕ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੋਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੋਕ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੋਕ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ।
2.62.16
शक्यम् आपतितः सोढुम् प्रहरः रिपु हस्ततः ।
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मः अपि न शक्यते ॥ २.६२.१६ ॥
ਵੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਏ ਵਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਪਰ ਆ ਪਏ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਹੋਵੇ, ਸਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
2.62.17
दर्मज्ञाः श्रुतिमन्तोऽपि चिन्नधर्मार्थसम्शयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥ २.६२.१७ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਸ਼ਯ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਯਤੀ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2.62.18
वन वासाय रामस्य पन्च रात्रः अद्य गण्यते ।
यः शोक हत हर्षायाः पन्च वर्ष उपमः मम ॥ २.६२.१८ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਹਰੀ ਗਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
2.62.19
तम् हि चिन्तयमानायाः शोको अयम् हृदि वर्धते ।
अदीनाम् इव वेगेन समुद्र सलिलम् महत् ॥ २.६२.१९ ॥
ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਜਲ ਵਾਂਗ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ।
2.62.20
एवम् हि कथयन्त्याः तु कौसल्यायाः शुभम् वचः ।
मन्द रश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.६२.२० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਮੱਧਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬੀਤਣ ਲੱਗੀ।
2.62.21
तथ प्रह्लादितः वाक्यैः देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तः निद्राया वशम् एयिवान् ॥ २.६२.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਪਾਇਆ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ।