ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.62.1
एवम् तु क्रुद्धया राजा राम मात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषम् वाक्यम् चिन्तयाम् आस दुह्खितः ॥ २.६२.१ ॥
ଏହିପରି କ୍ରୋଧିତା ଓ ଶୋକାକୁଳା ରାମଙ୍କ ମାତା କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହେଲେ।
2.62.2
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घेण कालेन सम्ज्ञामाप परतपः ॥ २.६२.२ ॥
ଚିନ୍ତା କରି ସେ ରାଜା ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଶତ୍ରୁତାପନ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଚେତନା ଫେରିଲା।
2.62.3
स सम्ज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णम् च निःससन् ।
कौसल्याम् पार्श्वतो दृष्ट्वा ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ २.६२.३ ॥
ଚେତନା ପାଇ ସେ ଦୀର୍ଘ ଓ ଗରମ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ପାଖରେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁନଃ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
2.62.4
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् ।
यद् अनेन कृतम् पूर्वम् अज्ञानात् शब्द वेधिना ॥ २.६२.४ ॥
ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ପୂର୍ବେ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଶବ୍ଦବେଧୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ କରିଥିବା ଦୁଷ୍କର୍ମ ମନେ ପଡ଼ିଲା।
2.62.5
अमनाः तेन शोकेन राम शोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराजः शोकाब्यामभितप्यतो ॥ २.६२.५ ॥
ସେହି ଶୋକ ଓ ରାମଙ୍କ ଶୋକରେ ପ୍ରଭୁ ମହାରାଜଙ୍କ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା; ଦୁଇ ଶୋକରେ ସେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଉଥିଲେ।
2.62.6
दह्यमानः तु शोकाभ्याम् कौसल्याम् आह भू पतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिम् कृत्वा प्रसादर्तमवाङ्मुखः ॥ २.६२.६ ॥
ଦୁଇ ଶୋକରେ ଜଳୁଥିବା ରାଜା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ; କମ୍ପିତ ହୋଇ, କର ଯୋଡ଼ି, କୃପା ମାଗି, ମୁଖ ନତ କରି।
2.62.7
प्रसादये त्वाम् कौसल्ये रचितः अयम् मया अन्जलिः ।
वत्सला च आनृशम्सा च त्वम् हि नित्यम् परेष्व् अपि ॥ २.६२.७ ॥
କୌଶଲ୍ୟେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ଏହି ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଞ୍ଜଳି ଜୋଡ଼ିଛି। ତୁମେ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହଶୀଳା ଓ ଦୟାଳୁ ରହିଛ।
2.62.8
भर्ता तु खलु नारीणाम् गुणवान् निर्गुणो अपि वा ।
धर्मम् विमृशमानानाम् प्रत्यक्षम् देवि दैवतम् ॥ २.६२.८ ॥
ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତା; ସେ ଗୁଣବାନ୍ ହେଉ ବା ଗୁଣହୀନ। ଧର୍ମ ବିଚାରକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବତା।
2.62.9
सा त्वम् धर्म परा नित्यम् दृष्ट लोक पर अवर ।
न अर्हसे विप्रियम् वक्तुम् दुह्खिता अपि सुदुह्खितम् ॥ २.६२.९ ॥
ତୁମେ ସର୍ବଦା ଧର୍ମପରାୟଣା; ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଲୋକକୁ ଜାଣୁଥିବା। ତୁମେ ଦୁଃଖିତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଲୋକକୁ ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.62.10
तत् वाक्यम् करुणम् राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पम् प्रणाली इव नव उदकम् ॥ २.६२.१० ॥
ରାଜାଙ୍କର ସେହି କରୁଣ ବାକ୍ୟ, ଦୀନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି କୌଶଲ୍ୟା ନୂଆ ଜଳର ପ୍ରଣାଳୀ ପରି ଲୁହ ବହାଇଲେ।
2.62.11
स मूद्र्ह्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इव अन्जलिम् ।
सम्भ्रमात् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाण अक्षरम् वचः ॥ २.६२.११ ॥
କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ରାଜାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପଦ୍ମ ପରି ଅଞ୍ଜଳି ରଖି, ଭୟଭୀତ ଓ ବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର କଥା କହିଲେ।
2.62.12
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततिता अस्मि ते ।
याचिता अस्मि हता देव हन्तव्या अहम् न हि त्वया ॥ २.६२.१२ ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ମସ୍ତକ ନୁଆଁଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ହେ ଦେବ, ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିସାରିଛି; ଆପଣ ମୋତେ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ହତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.62.13
न एषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोः लोकयोः वीर पत्या या सम्प्रसाद्यते ॥ २.६२.१३ ॥
ହେ ବୀର, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରାଯାଉଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଭୟ ଲୋକରେ ଏପରି ହୁଏ ନାହିଁ।
2.62.14
जानामि धर्मम् धर्मज्ञ त्वाम् जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्र शोक आर्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम् ॥ २.६२.१४ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୁଁ ଧର୍ମ ଜାଣେ, ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୁଁ କିଛି କହିଦେଲି।
2.62.15
शोको नाशयते धैर्यम् शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वम् न अस्ति शोक समः रिपुः ॥ २.६२.१५ ॥
ଶୋକ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ନାଶ କରେ, ଶୋକ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ନାଶ କରେ, ଶୋକ ସବୁକିଛି ନାଶ କରେ; ଶୋକ ସମାନ ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ।
2.62.16
शक्यम् आपतितः सोढुम् प्रहरः रिपु हस्ततः ।
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मः अपि न शक्यते ॥ २.६२.१६ ॥
ଶତ୍ରୁ ହାତରୁ ଆସୁଥିବା ଆଘାତ ସହିବା ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ଆସିପଡ଼ିଥିବା ଶୋକ, ଯଦିଓ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
2.62.17
दर्मज्ञाः श्रुतिमन्तोऽपि चिन्नधर्मार्थसम्शयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥ २.६२.१७ ॥
ହେ ବୀର, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସଂଶୟରେ ଚିନ୍ତିତ ଯତିମାନେ ଶୋକରେ ମୋହିତ ମନ ହୋଇ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
2.62.18
वन वासाय रामस्य पन्च रात्रः अद्य गण्यते ।
यः शोक हत हर्षायाः पन्च वर्ष उपमः मम ॥ २.६२.१८ ॥
ରାମଙ୍କ ବନବାସରେ ଆଜି ପାଞ୍ଚ ରାତି ଗଣାଯାଉଛି; ଶୋକରେ ଆନନ୍ଦ ହତ ହୋଇଥିବା ମୋ ପାଇଁ ତାହା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ସମାନ।
2.62.19
तम् हि चिन्तयमानायाः शोको अयम् हृदि वर्धते ।
अदीनाम् इव वेगेन समुद्र सलिलम् महत् ॥ २.६२.१९ ॥
ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ଶୋକ ନଦୀମାନଙ୍କ ବେଗରେ ମହାସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଭଳି ବଢ଼ୁଥିଲା।
2.62.20
एवम् हि कथयन्त्याः तु कौसल्यायाः शुभम् वचः ।
मन्द रश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.६२.२० ॥
ଏହିପରି କୌଶଲ୍ୟା ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହୁଥିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ମନ୍ଦ ହୋଇଗଲା; ରାତି ବିତିଯାଉଥିଲା।
2.62.21
तथ प्रह्लादितः वाक्यैः देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तः निद्राया वशम् एयिवान् ॥ २.६२.२१ ॥
ଏହିପରି ଦେବୀ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ କିଛି ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଥିବା ରାଜା, ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ ନିଦ୍ରାର ବଶ ହେଲେ।