వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.62.1
एवम् तु क्रुद्धया राजा राम मात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषम् वाक्यम् चिन्तयाम् आस दुह्खितः ॥ २.६२.१ ॥
ఈ విధంగా కోపంతో, శోకంతో ఉన్న రాముని తల్లి కఠిన వాక్యాలు పలికినప్పుడు, దుఃఖితుడైన రాజు చింతలో మునిగిపోయాడు.
2.62.2
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घेण कालेन सम्ज्ञामाप परतपः ॥ २.६२.२ ॥
ఆలోచించిన ఆ రాజు ఇంద్రియములు కలతపడి మూర్ఛపోయాడు; తరువాత చాలాసేపటికి, శత్రువులను దహించే ఆ రాజుకు స్పృహ వచ్చింది.
2.62.3
स सम्ज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णम् च निःससन् ।
कौसल्याम् पार्श्वतो दृष्ट्वा ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ २.६२.३ ॥
స్పృహ పొందిన ఆ రాజు దీర్ఘంగా, వేడిగా నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, తన పక్కనున్న కౌసల్యను చూసి మళ్లీ చింతలో పడ్డాడు.
2.62.4
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् ।
यद् अनेन कृतम् पूर्वम् अज्ञानात् शब्द वेधिना ॥ २.६२.४ ॥
ఆయన ఆలోచిస్తుండగా, ముందు అజ్ఞానంతో శబ్దవేధి బాణంతో తాను చేసిన దుష్కార్యం గుర్తుకు వచ్చింది.
2.62.5
अमनाः तेन शोकेन राम शोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराजः शोकाब्यामभितप्यतो ॥ २.६२.५ ॥
ఆ శోకంతోనూ, రాముని శోకంతోనూ ప్రభువైన ఆ మహారాజు మనసు కలత చెందింది; ఆ రెండు శోకాలతో అతడు దహించబడ్డాడు.
2.62.6
दह्यमानः तु शोकाभ्याम् कौसल्याम् आह भू पतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिम् कृत्वा प्रसादर्तमवाङ्मुखः ॥ २.६२.६ ॥
రెండు శోకాలతో దహించబడుతున్న ఆ రాజు కౌసల్యతో మాట్లాడాడు; వణుకుతూ, చేతులు జోడించి, అనుగ్రహం కోరుతూ, ముఖం వంచి.
2.62.7
प्रसादये त्वाम् कौसल्ये रचितः अयम् मया अन्जलिः ।
वत्सला च आनृशम्सा च त्वम् हि नित्यम् परेष्व् अपि ॥ २.६२.७ ॥
కౌసల్యా, నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను; ఇదిగో నేను నీ ముందు అంజలి ఘటించాను. నీవు ఎల్లప్పుడూ ఇతరుల పట్ల కూడా ప్రేమగలదానవు, దయగలదానవు.
2.62.8
भर्ता तु खलु नारीणाम् गुणवान् निर्गुणो अपि वा ।
धर्मम् विमृशमानानाम् प्रत्यक्षम् देवि दैवतम् ॥ २.६२.८ ॥
స్త్రీలకు భర్తే నిజంగా దైవం; అతడు గుణవంతుడైనా, గుణహీనుడైనా సరే. ధర్మాన్ని విచారించేవారికి, దేవీ, అతడే ప్రత్యక్ష దైవం.
2.62.9
सा त्वम् धर्म परा नित्यम् दृष्ट लोक पर अवर ।
न अर्हसे विप्रियम् वक्तुम् दुह्खिता अपि सुदुह्खितम् ॥ २.६२.९ ॥
నీవు ఎల్లప్పుడూ ధర్మపరాయణురాలివి; ఉన్నత, అధమ లోకాలను తెలిసినదానవు. నీవు దుఃఖితురాలివైనా, అత్యంత దుఃఖితునితో అప్రియమైన మాట పలకడం నీకు తగదు.
2.62.10
तत् वाक्यम् करुणम् राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पम् प्रणाली इव नव उदकम् ॥ २.६२.१० ॥
రాజు ఆ కరుణామయమైన మాటలను, దీనుని పలుకులను విని, కౌసల్య కొత్త నీటి ప్రవాహంలా కన్నీరు కార్చింది.
2.62.11
स मूद्र्ह्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इव अन्जलिम् ।
सम्भ्रमात् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाण अक्षरम् वचः ॥ २.६२.११ ॥
ఏడుస్తూ, రాజు తలపై కమలం వంటి అంజలిని ఉంచి, భయంతో కంగారుగా వేగంగా మాటలు పలికింది.
2.62.12
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततिता अस्मि ते ।
याचिता अस्मि हता देव हन्तव्या अहम् न हि त्वया ॥ २.६२.१२ ॥
ప్రసన్నులవ్వండి; తల వంచి వేడుకుంటున్నాను; నేను మీ పాదాల వద్ద నేలపై పడి ఉన్నాను. దేవా, నేను వేడుకున్నాను; నన్ను మీరు చంపకూడదు, మీ చేతిలో నేను హతమవకూడదు.
2.62.13
न एषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोः लोकयोः वीर पत्या या सम्प्रसाद्यते ॥ २.६२.१३ ॥
వీరా, భర్త చేత సంతోషపెట్టబడే స్త్రీ, ప్రశంసనీయుడైన జ్ఞానవంతునికి ఉభయ లోకాలలోనూ ఇలా ఉండదు.
2.62.14
जानामि धर्मम् धर्मज्ञ त्वाम् जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्र शोक आर्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम् ॥ २.६२.१४ ॥
ధర్మజ్ఞుడా, నేను ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నాను, నువ్వు సత్యవాదివని కూడా తెలుసు. కాని కుమారుని శోకంతో పీడించబడి నేను ఏదో అన్నాను.
2.62.15
शोको नाशयते धैर्यम् शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वम् न अस्ति शोक समः रिपुः ॥ २.६२.१५ ॥
శోకం ధైర్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది, శోకం శాస్త్ర జ్ఞానాన్ని నాశనం చేస్తుంది, శోకం సమస్తాన్నీ నాశనం చేస్తుంది; శోకంతో సమానమైన శత్రువు లేదు.
2.62.16
शक्यम् आपतितः सोढुम् प्रहरः रिपु हस्ततः ।
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मः अपि न शक्यते ॥ २.६२.१६ ॥
శత్రువు చేతి నుండి వచ్చిన దెబ్బను భరించడం సాధ్యమే; కానీ వచ్చి పడిన శోకాన్ని, అది ఎంత సూక్ష్మమైనదైనా, భరించడం సాధ్యం కాదు.
2.62.17
दर्मज्ञाः श्रुतिमन्तोऽपि चिन्नधर्मार्थसम्शयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥ २.६२.१७ ॥
వీరా, ధర్మం తెలిసినవారు, శాస్త్రాలు నేర్చినవారు కూడా, ధర్మార్థాలపై సందేహాలతో చింతించేవారు, శోకంతో మోహితమైన మనసు గల యతులు భ్రమిస్తారు.
2.62.18
वन वासाय रामस्य पन्च रात्रः अद्य गण्यते ।
यः शोक हत हर्षायाः पन्च वर्ष उपमः मम ॥ २.६२.१८ ॥
రాముని వనవాసానికి నేటికి ఐదు రాత్రులు లెక్కించబడుతున్నాయి; శోకంతో సంతోషం నశించిన నాకు అవి ఐదు సంవత్సరాల వంటివి.
2.62.19
तम् हि चिन्तयमानायाः शोको अयम् हृदि वर्धते ।
अदीनाम् इव वेगेन समुद्र सलिलम् महत् ॥ २.६२.१९ ॥
అతన్నే ఆలోచిస్తున్న ఆమె హృదయంలో ఈ శోకం నదుల వేగంతో మహాసముద్రపు జలం పెరిగినట్లు పెరిగింది.
2.62.20
एवम् हि कथयन्त्याः तु कौसल्यायाः शुभम् वचः ।
मन्द रश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.६२.२० ॥
ఈ విధంగా కౌసల్య శుభవాక్యాలు పలుకుతుండగా, సూర్యుని కిరణాలు మందమయ్యాయి; రాత్రి గడచిపోతోంది.
2.62.21
तथ प्रह्लादितः वाक्यैः देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तः निद्राया वशम् एयिवान् ॥ २.६२.२१ ॥
ఈ విధంగా దేవి కౌసల్య మాటలతో కొంత ఊరట పొందిన రాజు, శోకంతో ఆవరించబడి నిద్రవశుడయ్యాడు.