ヴァールミーキのラーマーヤナ · サルガ 2.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.63.1
प्रतिबुद्धो मुहुर् तेन शोक उपहत चेतनः ।
अथ राजा दशरथः स चिन्ताम् अभ्यपद्यत ॥ २.६३.१ ॥
その悲しみに何度も目覚め、悲嘆に打ちのめされた心のまま、王ダシャラタは思い悩みに沈んだ。
2.63.2
राम लक्ष्मणयोः चैव विवासात् वासव उपमम् ।
आविवेश उपसर्गः तम् तमः सूर्यम् इव आसुरम् ॥ २.६३.२ ॥
ラーマとラクシュマナの追放のため、インドラのようなその人に災いが襲いかかった。あたかも阿修羅が太陽を闇で覆うように。
2.63.3
सभार्ये निर्गते रामे कौसल्याम् कोसलेश्वरः ।
विवक्षुरसितापाङ्गाम् स्मृवा दुष्कृतमात्मनः ॥ २.६३.३ ॥
ラーマが妻と共に出て行った後、コーサラの主は自らの過ちを思い出し、黒い目の(クシャリャー)カウサルヤーに語りかけようとした。
2.63.4
स राजा रजनीम् षष्ठीम् रामे प्रव्रजिते वनम् ।
अर्ध रात्रे दशरथः सम्स्मरन् दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.६३.४ ॥
ラーマが森へ旅立って六日目の夜、真夜中に王ダシャラタは自ら犯した過ちを思い起こしていた。
2.63.5
स राजा पुत्रशोकार्तः स्मरन् दुष्कृतमात्मनः ।
कौसल्याम् पुत्र शोक आर्ताम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.६३.५ ॥
息子への悲しみに苛まれた王は、自らの過ちを思い起こしながら、息子への悲しみに苦しむカウサルヤーにこの言葉を語った。
2.63.6
यद् आचरति कल्याणि शुभम् वा यदि वा अशुभम् ।
तत् एव लभते भद्रे कर्ता कर्मजम् आत्मनः ॥ २.६३.६ ॥
吉祥なる人よ、人が行う善であれ悪であれ、優しき女よ、行為者はまさにその自らの行いから生じたものを得る。
2.63.7
गुरु लाघवम् अर्थानाम् आरम्भे कर्मणाम् फलम् ।
दोषम् वा यो न जानाति स बालैति ह उच्यते ॥ २.६३.७ ॥
行為を始める時に、その結果の重さや軽さ、またその過ちを知らない者は、子どもと呼ばれる。
2.63.8
कश्चित् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च निषिन्चति ।
पुष्पम् दृष्ट्वा फले गृध्नुः स शोचति फल आगमे ॥ २.६३.८ ॥
ある人はマンゴーの林を切り倒し、パラーシャの木に水をやる。花を見て実を欲しがり、実の時期が来ると嘆く。
2.63.9
अविज्ञाय फलम् यो हि कर्म त्वेवानुधावति ।
स शोचेत्फलवेलायाम् यथा किम्शुकसेचकः ॥ २.६३.९ ॥
果報を知らずに行為を追う者は、果実の時に、キンシュカの木に水をやった者のように嘆くだろう。
2.63.10
सो अहम् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च न्यषेचयम् ।
रामम् फल आगमे त्यक्त्वा पश्चात् शोचामि दुर्मतिः ॥ २.६३.१० ॥
その私は、マンゴーの林を切り倒してパラーシャの木に水をやった。実の時に、ラーマを捨て、今や愚かな私は後悔して嘆いている。
2.63.11
लब्ध शब्देन कौसल्ये कुमारेण धनुष्मता ।
कुमारः शब्द वेधी इति मया पापम् इदम् कृतम् ॥ २.६३.११ ॥
カウシャリヤーよ！「少年は音で射る者だ」と知って、弓を持つその少年の音によって、私はこの罪を犯した。
2.63.12
तत् इदम् मे अनुसम्प्राप्तम् देवि दुह्खम् स्वयम् कृतम् ।
सम्मोहात् इह बालेन यथा स्यात् भक्षितम् विषम् ॥ २.६३.१२ ॥
女王よ、私自身が作ったこの苦しみが今私に降りかかった。迷いから子どもが毒を食べるように。
2.63.13
यथान्यः पुरुषः कश्चित्पलाशैर्मोहितो भवेत् ।
एवम् मम अपि अविज्ञातम् शब्द वेध्यमयम् फलम् ॥ २.६३.१३ ॥
別の人が palāśa の実に惑わされるように、私にもこの音で射る矢の結果は知られていなかった。
2.63.14
देव्य् अनूढा त्वम् अभवो युव राजो भवाम्य् अहम् ।
ततः प्रावृड् अनुप्राप्ता मद काम विवर्धिनी ॥ २.६३.१४ ॥
女王よ、あなたはまだ未婚で、私は皇太子になろうとしていた。そのとき雨季が訪れた。それは酔いと欲望を増す。
2.63.15
उपास्यहि रसान् भौमाम्स् तप्त्वा च जगद् अम्शुभिः ।
परेत आचरिताम् भीमाम् रविर् आविशते दिशम् ॥ २.६३.१५ ॥
太陽は大地から水を吸い上げ、光線で世界を焼き、やがて恐ろしい方角へと入っていく。
2.63.16
उष्णम् अन्तर् दधे सद्यः स्निग्धा ददृशिरे घनाः ।
ततः जहृषिरे सर्वे भेक सारन्ग बर्हिणः ॥ २.६३.१६ ॥
暑さはたちまち内に消え、しっとりした雲が見えた。そのとき蛙も鹿も孔雀もみな喜んだ。
2.63.17
क्लिन्नपक्षोत्तराः स्नाताः कृच्च्रादिव वतत्रिणः ।
वृष्टिवातावधूताग्रान् पादपानभिपेदिरे ॥ २.६३.१७ ॥
上の翼を濡らした鳥たちは、やっとの思いで水浴びしたかのように、雨と風に揺さぶられた梢の木々へと向かった。
2.63.18
पतितेन अम्भसा चन्नः पतमानेन च असकृत् ।
आबभौ मत्त सारन्गः तोय राशिर् इव अचलः ॥ २.६३.१८ ॥
降る水と幾度も降りしきる雨に覆われた猛り立つ象は、水の塊のような山のように輝いた。
2.63.19
पाण्डुरारुणवर्णानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
सुस्रुवुर्गिरिधातुभ्यः सभस्मानि भुजङ्गवत् ॥ २.६३.१९ ॥
山の鉱物から、淡い赤色で本来澄んでいるのに灰の混じった流れが、蛇のように流れ出た。
2.63.20
आकुलारुणतोयानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
उन्मार्गजलवाहीनि बभूवुर्जलदागमे ॥ २.६३.२० ॥
雨季が来ると、本来澄んだ流れも濁った赤い水となり、本来の道を外れて水を運ぶようになった。
2.63.21
तस्मिन्न् अतिसुखे काले धनुष्मान् इषुमान् रथी ।
व्यायाम कृत सम्कल्पः सरयूम् अन्वगाम् नदीम् ॥ २.६३.२१ ॥
その極めて心地よい季節に、弓と矢を携え、鍛錬を決意した戦車の戦士はサラユー川に沿って歩いた。
2.63.22
निपाने महिषम् रात्रौ गजम् वा अभ्यागतम् नदीम् ।
अन्यम् वा श्वा पदम् कम्चिज् जिघाम्सुर् अजित इन्द्रियः ॥ २.६३.२२ ॥
感覚を制御できず、夜、水場や川に来た水牛や象、あるいは他の獣や犬を殺そうと望む者。
2.63.23
तस्मिम्स्तत्राहमेकान्ते रात्रौ विवृतकार्मुकः ।
तत्राहम् सम्वृतम् वन्यम् हतवाम्स्तीरमागतम् ॥ २.६३.२३ ॥
その人里離れた場所で、夜、弓を引き絞った私は、岸にやって来て身を隠していた野生の獣を射た。
2.63.24
अन्यम् चापि मृगम् हिम्स्रम् शब्दम् श्रुत्वाभु पागतम् ।
अथ अन्ध कारे तु अश्रौषम् जले कुम्भस्य पर्यतः ॥ २.६३.२४ ॥
さらに近づいてきた別の猛々しい鹿の音を聞いた後、暗闇の中で水に壺を満たす音を私は聞いた。
2.63.25
अचक्षुर् विषये घोषम् वारणस्य इव नर्दतः ।
ततः अहम् शरम् उद्धृत्य दीप्तम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२५ ॥
目の見えぬ私は、吠える象の声のような音を聞き、そのとき燃え盛る、毒蛇のような矢を抜いた。
2.63.26
शब्दम् प्रति गजप्रेप्सुरभिलक्ष्य त्वपातयम् ।
अमुन्चम् निशितम् बाणम् अहम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२६ ॥
象を得たいと思い、その音に狙いを定めて私は放った。鋭い毒蛇のような矢を放ったのだ。
2.63.27
तत्र वाग् उषसि व्यक्ता प्रादुर् आसीद् वन ओकसः ।
हा हा इति पततः तोये बाणाभिहतमर्मणः ॥ २.६३.२७ ॥
そのとき夜明けに、森に住む者の澄んだ声が響いた——「ああ、ああ！」と、矢に急所を射られて水中に倒れ込む者の叫びであった。
2.63.28
तस्मिन्निपतिते बाणे वागभूत्तत्र मानुषी ।
कथम् अस्मद् विधे शस्त्रम् निपतेत् तु तपस्विनि ॥ २.६३.२८ ॥
その矢が落ちると、そこに人の声が上がった——「我々のような苦行者に、どうして武器が落ちるのか」と。
2.63.29
प्रविविक्ताम् नदीम् रात्राव् उदाहारः अहम् आगतः ।
इषुणा अभिहतः केन कस्य वा किम् कृतम् मया ॥ २.६३.२९ ॥
「夜、人けのない川に来た私が、矢に射られた——誰に？誰の矢で？私は何をしたというのか。」
2.63.30
ऋषेर् हि न्यस्त दण्डस्य वने वन्येन जीवतः ।
कथम् नु शस्त्रेण वधो मद् विधस्य विधीयते ॥ २.६३.३० ॥
「杖を捨て、森で木の実を食べて生きる仙人のような私を、どうして武器で殺すという定めがあるのか。」
2.63.31
जटा भार धरस्य एव वल्कल अजिन वाससः ।
को वधेन मम अर्थी स्यात् किम् वा अस्य अपकृतम् मया ॥ २.६३.३१ ॥
もつれた髪の重みを負い、樹皮と鹿皮をまとう私を殺して、誰が利益を得るのか。あるいは私がこの人に何の悪をしたというのか。
2.63.32
एवम् निष्फलम् आरब्धम् केवल अनर्थ सम्हितम् ।
न कश्चित् साधु मन्येत यथैव गुरु तल्पगम् ॥ २.६३.३२ ॥
このように無益に始められ、ただ災いをもたらす行為は、師の妻の寝床に入る者のように、誰も善しとは思わないだろう。
2.63.33
नहम् तथा अनुशोचामि जीवित क्षयम् आत्मनः ।
मातरम् पितरम् च उभाव् अनुशोचामि मद् विधे ॥ २.६३.३३ ॥
自分の命を失うことをそれほど嘆くのではない。私のような息子のために、母と父の二人を嘆くのだ。
2.63.34
तत् एतान् मिथुनम् वृद्धम् चिर कालभृतम् मया ।
मयि पन्चत्वम् आपन्ने काम् वृत्तिम् वर्तयिष्यति ॥ २.६३.३४ ॥
私が死んだ後、長く私が養ってきたこの老夫婦を、誰がどのような生計で養うのだろうか。
2.63.35
वृद्धौ च माता पितराव् अहम् च एक इषुणा हतः ।
केन स्म निहताः सर्वे सुबालेन अकृत आत्मना ॥ २.६३.३५ ॥
年老いた母と父、そして私は、一本の矢に射抜かれた。あの未熟で愚かな者は、どうして我々みなを殺したのか。
2.63.36
तम् गिरम् करुणाम् श्रुत्वा मम धर्म अनुकान्क्षिणः ।
कराभ्याम् सशरम् चापम् व्यथितस्य अपतत् भुवि ॥ २.६३.३६ ॥
私のその哀れな声を聞くと、法を求める彼の手から、矢をつがえた弓が落ち、彼は苦悩して地に倒れた。
2.63.37
तस्याहम् करुणम् श्रुत्वा निशि लालपतो बहु ।
सम्भ्रानतः शोकवेगेन भृशमास विचेतनः ॥ २.६३.३७ ॥
夜通し彼の痛ましい嘆きを聞き、悲しみの激しさに私は動転し、意識を失ってしまった。
2.63.38
तम् देशम् अहम् आगम्य दीन सत्त्वः सुदुर्मनाः ।
अपश्यम् इषुणा तीरे सरय्वाः तापसम् हतम् ॥ २.६३.३८ ॥
その場所に着くと、心は沈み深く動揺していた私は、サラユー河畔で矢に射られて死んだ一人の苦行者を見た。
2.63.39
अवकीर्णजटाभारम् प्रविद्धकलशोदकम् ।
पासुशोणितदिग्धाङ्गम् शयानम् शल्यपीडितम् ॥ २.६३.३९ ॥
もつれた髪の束が乱れ、投げ出された水瓶から水がこぼれ、塵と血に身を汚して、矢の苦しみに横たわっていた。
2.63.41
स माम् उद्वीक्ष्य नेत्राभ्याम् त्रस्तम् अस्वस्थ चेतसम् ।
किम् तव अपकृतम् राजन् वने निवसता मया ।
जिहीर्षुर् अम्भो गुर्व् अर्थम् यद् अहम् ताडितः त्वया ॥ २.६३.४१ ॥
彼は、恐れおののき心を乱して立っていた私を目で見上げて言った。「王よ、森に住む私があなたに何の害を与えたというのか。老いた両親のために水を汲みに来た私を、なぜ射たのか。」
2.63.42
एकेन खलु बाणेन मर्मणि अभिहते मयि ।
द्वाव् अन्धौ निहतौ वृद्धौ माता जनयिता च मे ॥ २.६३.४२ ॥
一本の矢で急所を射抜かれたため、盲目で老いた私の両親、母と父は必ず死ぬことになるでしょう。
2.63.43
तौ नूनम् दुर्बलाव् अन्धौ मत् प्रतीक्षौ पिपासितौ ।
चिरम् आशा कृताम् तृष्णाम् कष्टाम् सम्धारयिष्यतः ॥ २.६३.४३ ॥
その二人は弱く、目が見えず、喉を渇かせて私を待っており、長いあいだ抱いてきた望みと苦しい渇望を、きっと耐え続けることでしょう。
2.63.44
न नूनम् तपसो वा अस्ति फल योगः श्रुतस्य वा ।
पिता यन् माम् न जानाति शयानम् पतितम् भुवि ॥ २.६३.४४ ॥
まことに苦行にも学問にも実りはない。倒れて地に横たわる私を父は知らないのだから。
2.63.45
जानन्न् अपि च किम् कुर्यात् अशक्तिर् अपरिक्रमः ।
चिद्यमानम् इव अशक्तः त्रातुम् अन्यो नगो नगम् ॥ २.६३.४५ ॥
知っていても、無力で動けない者に何ができようか。切り倒される木を、別の木が救えないように。
2.63.46
पितुस् त्वम् एव मे गत्वा शीघ्रम् आचक्ष्व राघव ।
न त्वाम् अनुदहेत् क्रुद्धो वनम् वह्निर् इव एधितः ॥ २.६३.४६ ॥
ラーガヴァよ、あなた自ら急いで私の父に伝えてください。怒った父が森の燃える火のようにあなたを焼き尽くすことのないように。
2.63.47
इयम् एक पदी राजन् यतः मे पितुर् आश्रमः ।
तम् प्रसादय गत्वा त्वम् न त्वाम् स कुपितः शपेत् ॥ २.६३.४७ ॥
王よ、これは一本の小道で、これをたどると私の父の庵があります。行って父をなだめてください。怒った父があなたを呪うことのないように。
2.63.48
विशल्यम् कुरु माम् राजन् मर्म मे निशितः शरः ।
रुणद्धि मृदु स उत्सेधम् तीरम् अम्बु रयो यथा ॥ २.६३.४८ ॥
王よ、私を矢から解き放ってください。鋭い矢が私の急所に刺さり、水流が高い岸辺を静かに押しとどめるように私を留めています。
2.63.50
सशल्यः क्लिश्यते प्राणैर्विशल्यो विनशिष्यति ।
दुःखितस्य च दीनस्य मम शोकातुरस्य च ।
लक्ष्यामास हृदये चिन्ताम् मुनिसुत स्तदा ॥ २.६३.५० ॥
矢が刺さったままなら命で苦しみ、矢を抜けば死んでしまう。そのとき、悲しみに沈み哀れで悲嘆にくれた私のことを、仙人の息子は心の中で不安に思った。
2.63.51
ताम्यमानः स माम् दुःखादुवाच परमार्तवत् ।
सीदमानो विवृत्ताङ्गो वेष्टमानो गतः क्षयम् ॥ २.६३.५१ ॥
彼は深い苦痛に打ちひしがれ、崩れ落ち、手足をよじらせながら、極度の苦しみの中で私に語りかけ、滅びへと向かっていった。
2.63.52
सम्स्तभ्य धैर्येण स्थिरचित्तो भवाम्यहम् ।
ब्रह्महत्याकृतम् पापम् हृदयादपनीयताम् ॥ २.६३.५२ ॥
忍耐によって自らを支え、私は心を安定させよう。バラモン殺しによって生じた罪は心から取り除かれよ。
2.63.53
न द्विजातिर् अहम् राजन् मा भूत् ते मनसो व्यथा ।
शूद्रायाम् अस्मि वैश्येन जातः जन पद अधिप ॥ २.६३.५३ ॥
王よ、私は再生族ではありません。どうかあなたの心に苦悩がありませんように。国土の主よ、私はヴァイシャの男と首陀羅の女から生まれたのです。
2.63.54
विघूर्णतो विचेष्टस्य वेपमाचस्य भूतले ॥ २.६३.५४ ॥
地面で身をよじり、もがき、震えている彼の（もとへ）。
2.63.55
तस्य तु आनम्यमानस्य तम् बाणम् अहम् उद्धरम् ।
तस्य त्वानम्यमानस्य तम् बाणामहमुद्धरम् ॥ २.६३.५५ ॥
彼が身をかがめたとき、私はその矢を引き抜いた。
2.63.56
जल आर्द्र गात्रम् तु विलप्य कृच्चान् ।
मर्म व्रणम् सम्ततम् उच्चसन्तम् ।
ततः सरय्वाम् तम् अहम् शयानम् ।
समीक्ष्य भद्रे सुभृशम् विषण्णः ॥ २.६३.५६ ॥
水に濡れた身体で、彼は苦しみながら嘆いていた。急所の傷から絶えず呻き、サラユー川に横たわる彼を見て、ああ善き女性よ、私は深く悲しんだ。