വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.63.1
प्रतिबुद्धो मुहुर् तेन शोक उपहत चेतनः ।
अथ राजा दशरथः स चिन्ताम् अभ्यपद्यत ॥ २.६३.१ ॥
ദുഃഖത്താൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണർന്ന്, ദുഃഖത്താൽ തളർന്ന ബോധത്തോടെ ദശരഥരാജാവ് അപ്പോൾ ചിന്തയിൽ ആണ്ടുപോയി.
2.63.2
राम लक्ष्मणयोः चैव विवासात् वासव उपमम् ।
आविवेश उपसर्गः तम् तमः सूर्यम् इव आसुरम् ॥ २.६३.२ ॥
രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ വനവാസം കാരണം, ഇന്ദ്രസമാനനായ അവനെ ഒരു ദുരിതം ബാധിച്ചു; അസുരൻ സൂര്യനെ ഇരുൾ മൂടുന്നതുപോലെ.
2.63.3
सभार्ये निर्गते रामे कौसल्याम् कोसलेश्वरः ।
विवक्षुरसितापाङ्गाम् स्मृवा दुष्कृतमात्मनः ॥ २.६३.३ ॥
ഭാര്യയോടുകൂടെ രാമൻ പോയശേഷം, കോസലാധിപൻ കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള കൗസല്യയോടു സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; സ്വന്തം ദുഷ്കർമ്മം ഓർത്തുകൊണ്ട്.
2.63.4
स राजा रजनीम् षष्ठीम् रामे प्रव्रजिते वनम् ।
अर्ध रात्रे दशरथः सम्स्मरन् दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.६३.४ ॥
രാമൻ വനത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷമുള്ള ആറാം രാത്രിയിൽ, അർധരാത്രിയിൽ ദശരഥൻ താൻ ചെയ്ത ദുഷ്കർമ്മം ഓർത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
2.63.5
स राजा पुत्रशोकार्तः स्मरन् दुष्कृतमात्मनः ।
कौसल्याम् पुत्र शोक आर्ताम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.६३.५ ॥
പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതനായ ആ രാജാവ്, സ്വന്തം ദുഷ്കർമ്മം ഓർത്തുകൊണ്ട്, പുത്രശോകത്താൽ വേദനിക്കുന്ന കൗസല്യയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.63.6
यद् आचरति कल्याणि शुभम् वा यदि वा अशुभम् ।
तत् एव लभते भद्रे कर्ता कर्मजम् आत्मनः ॥ २.६३.६ ॥
കല്യാണീ, ഒരാൾ ശുഭമോ അശുഭമോ എന്തു ചെയ്യുന്നുവോ, ഭദ്രേ, കർത്താവ് തന്റെ കർമ്മത്തിൽനിന്ന് ജനിച്ച ഫലംതന്നെ നേടുന്നു.
2.63.7
गुरु लाघवम् अर्थानाम् आरम्भे कर्मणाम् फलम् ।
दोषम् वा यो न जानाति स बालैति ह उच्यते ॥ २.६३.७ ॥
കർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അവയുടെ ഫലത്തിന്റെ ഭാരവും ലഘുത്വവും, അവയിലെ ദോഷവും അറിയാത്തവൻ ബാലനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
2.63.8
कश्चित् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च निषिन्चति ।
पुष्पम् दृष्ट्वा फले गृध्नुः स शोचति फल आगमे ॥ २.६३.८ ॥
ഒരാൾ മാവിൻതോട്ടം വെട്ടി പലാശമരങ്ങൾക്ക് വെള്ളം നനയ്ക്കുന്നു; പൂവ് കണ്ട് ഫലത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ച് ഫലകാലത്ത് ദുഃഖിക്കുന്നു.
2.63.9
अविज्ञाय फलम् यो हि कर्म त्वेवानुधावति ।
स शोचेत्फलवेलायाम् यथा किम्शुकसेचकः ॥ २.६३.९ ॥
ഫലം അറിയാതെ കർമ്മത്തിന് പിന്നാലെ ഓടുന്നവൻ, ഫലകാലത്ത് കിംശുകമരങ്ങൾക്ക് നനച്ചവനെപ്പോലെ ദുഃഖിക്കും.
2.63.10
सो अहम् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च न्यषेचयम् ।
रामम् फल आगमे त्यक्त्वा पश्चात् शोचामि दुर्मतिः ॥ २.६३.१० ॥
ആ ഞാൻ മാവിൻതോട്ടം വെട്ടി പലാശമരങ്ങൾക്ക് നനച്ചു; ഫലകാലത്ത് രാമനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇപ്പോൾ ദുർബുദ്ധിയായ ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
2.63.11
लब्ध शब्देन कौसल्ये कुमारेण धनुष्मता ।
कुमारः शब्द वेधी इति मया पापम् इदम् कृतम् ॥ २.६३.११ ॥
കൗസല്യേ! 'കുമാരൻ ശബ്ദവേധിയാണ്' എന്നറിഞ്ഞ്, വില്ലേന്തിയ ആ കുമാരന്റെ ശബ്ദത്താൽ ഞാൻ ഈ പാപം ചെയ്തു.
2.63.12
तत् इदम् मे अनुसम्प्राप्तम् देवि दुह्खम् स्वयम् कृतम् ।
सम्मोहात् इह बालेन यथा स्यात् भक्षितम् विषम् ॥ २.६३.१२ ॥
ദേവീ! ഞാൻ തന്നെ ചെയ്ത ആ ദുഃഖം ഇപ്പോൾ എന്നെ പിടികൂടി; മോഹത്താൽ കുട്ടി വിഷം തിന്നുന്നതുപോലെ.
2.63.13
यथान्यः पुरुषः कश्चित्पलाशैर्मोहितो भवेत् ।
एवम् मम अपि अविज्ञातम् शब्द वेध्यमयम् फलम् ॥ २.६३.१३ ॥
മറ്റൊരു മനുഷ്യൻ പലാശ ഫലങ്ങളാൽ മോഹിതനാകുന്നതുപോലെ, എനിക്കും ഈ ഫലം അറിയാത്തതായിരുന്നു; ശബ്ദവേധിയുടെ ഫലമാണിത്.
2.63.14
देव्य् अनूढा त्वम् अभवो युव राजो भवाम्य् अहम् ।
ततः प्रावृड् अनुप्राप्ता मद काम विवर्धिनी ॥ २.६३.१४ ॥
ദേവീ, അന്ന് നീ വിവാഹിതയല്ലായിരുന്നു; ഞാൻ യുവരാജാവാകാനിരിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ മഴക്കാലം എത്തി; അത് മദവും കാമവും വർധിപ്പിക്കുന്നു.
2.63.15
उपास्यहि रसान् भौमाम्स् तप्त्वा च जगद् अम्शुभिः ।
परेत आचरिताम् भीमाम् रविर् आविशते दिशम् ॥ २.६३.१५ ॥
സൂര്യൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് രസം വലിച്ചെടുത്ത്, തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ലോകത്തെ ചൂടാക്കി, പിന്നീട് ഭീകരമായ ദിശയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
2.63.16
उष्णम् अन्तर् दधे सद्यः स्निग्धा ददृशिरे घनाः ।
ततः जहृषिरे सर्वे भेक सारन्ग बर्हिणः ॥ २.६३.१६ ॥
ചൂട് ഉടൻ ഉള്ളിലേക്ക് മറഞ്ഞു; മൃദുവായ മേഘങ്ങൾ കാണപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ തവളകളും മാൻകൂട്ടങ്ങളും മയിലുകളും എല്ലാം സന്തോഷിച്ചു.
2.63.17
क्लिन्नपक्षोत्तराः स्नाताः कृच्च्रादिव वतत्रिणः ।
वृष्टिवातावधूताग्रान् पादपानभिपेदिरे ॥ २.६३.१७ ॥
മേൽച്ചിറകുകൾ നനഞ്ഞ്, പ്രയാസത്തോടെ കുളിച്ചതുപോലെയുള്ള പക്ഷികൾ, മഴയും കാറ്റും ഉലച്ച കൊമ്പുകളുള്ള മരങ്ങളെ സമീപിച്ചു.
2.63.18
पतितेन अम्भसा चन्नः पतमानेन च असकृत् ।
आबभौ मत्त सारन्गः तोय राशिर् इव अचलः ॥ २.६३.१८ ॥
വീഴുന്ന വെള്ളത്താലും പലപ്പോഴും പെയ്യുന്ന മഴയാലും മൂടപ്പെട്ട മദിച്ച ആന, ജലരാശിപോലുള്ള പർവതംപോലെ ശോഭിച്ചു.
2.63.19
पाण्डुरारुणवर्णानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
सुस्रुवुर्गिरिधातुभ्यः सभस्मानि भुजङ्गवत् ॥ २.६३.१९ ॥
പർവത ധാതുക്കളിൽ നിന്ന് വിളറിയ ചുവപ്പുനിറമുള്ള, തെളിഞ്ഞവയായിരുന്നിട്ടും ചാരം കലർന്ന അരുവികൾ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഒഴുകി.
2.63.20
आकुलारुणतोयानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
उन्मार्गजलवाहीनि बभूवुर्जलदागमे ॥ २.६३.२० ॥
മഴക്കാലം വന്നപ്പോൾ, തെളിഞ്ഞവയായിരുന്നിട്ടും അരുവികൾ കലങ്ങിയ ചുവന്ന വെള്ളത്തോടെ, വഴി തെറ്റി വെള്ളം വഹിക്കുന്നവയായി.
2.63.21
तस्मिन्न् अतिसुखे काले धनुष्मान् इषुमान् रथी ।
व्यायाम कृत सम्कल्पः सरयूम् अन्वगाम् नदीम् ॥ २.६३.२१ ॥
ആ അതിസുഖകരമായ കാലത്ത്, വില്ലും അമ്പും ധരിച്ച രഥയോദ്ധാവ് അഭ്യാസം ചെയ്യാൻ നിശ്ചയിച്ച് സരയൂ നദിയിലൂടെ പോയി.
2.63.22
निपाने महिषम् रात्रौ गजम् वा अभ्यागतम् नदीम् ।
अन्यम् वा श्वा पदम् कम्चिज् जिघाम्सुर् अजित इन्द्रियः ॥ २.६३.२२ ॥
രാത്രിയിൽ നീർത്തടത്തിൽ വന്ന എരുമയെയോ ആനയെയോ, അല്ലെങ്കിൽ നദിയിൽ വന്ന മറ്റേതെങ്കിലും മൃഗത്തെയോ നായയെയോ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവൻ.
2.63.23
तस्मिम्स्तत्राहमेकान्ते रात्रौ विवृतकार्मुकः ।
तत्राहम् सम्वृतम् वन्यम् हतवाम्स्तीरमागतम् ॥ २.६३.२३ ॥
ആ ഏകാന്തസ്ഥലത്ത്, രാത്രിയിൽ, വില്ല് വലിച്ചുപിടിച്ച ഞാൻ അവിടെ കരയിലെത്തിയ ഒളിഞ്ഞിരുന്ന ഒരു കാട്ടുമൃഗത്തെ എയ്തുവീഴ്ത്തി.
2.63.24
अन्यम् चापि मृगम् हिम्स्रम् शब्दम् श्रुत्वाभु पागतम् ।
अथ अन्ध कारे तु अश्रौषम् जले कुम्भस्य पर्यतः ॥ २.६३.२४ ॥
അടുത്തെത്തിയ മറ്റൊരു ക്രൂരമൃഗത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, പിന്നെ ഇരുട്ടിൽ വെള്ളത്തിൽ കുടം നിറയുന്ന ശബ്ദം ഞാൻ കേട്ടു.
2.63.25
अचक्षुर् विषये घोषम् वारणस्य इव नर्दतः ।
ततः अहम् शरम् उद्धृत्य दीप्तम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२५ ॥
കാണാൻ കഴിയാത്ത ഞാൻ, അലറുന്ന ആനയുടെ ശബ്ദം പോലെ കേട്ട ഒച്ച കേട്ട്, അപ്പോൾ ജ്വലിക്കുന്ന, വിഷസർപ്പത്തിനു തുല്യമായ അമ്പ് എടുത്തു.
2.63.26
शब्दम् प्रति गजप्रेप्सुरभिलक्ष्य त्वपातयम् ।
अमुन्चम् निशितम् बाणम् अहम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२६ ॥
ആനയെ നേടാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ആ ശബ്ദത്തിനു നേരെ ലക്ഷ്യം വെച്ച് ഞാൻ അമ്പ് എയ്തു; മൂർച്ചയുള്ള, വിഷസർപ്പത്തിനു തുല്യമായ അമ്പ് ഞാൻ തൊടുത്തുവിട്ടു.
2.63.27
तत्र वाग् उषसि व्यक्ता प्रादुर् आसीद् वन ओकसः ।
हा हा इति पततः तोये बाणाभिहतमर्मणः ॥ २.६३.२७ ॥
അപ്പോൾ പ്രഭാതത്തിൽ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നവന്റെ വ്യക്തമായ ശബ്ദം ഉയർന്നു — "ഹാ ഹാ!" — അമ്പേറ്റ് മർമ്മസ്ഥലം മുറിഞ്ഞ് വെള്ളത്തിലേക്ക് വീഴുന്നവന്റെ നിലവിളി.
2.63.28
तस्मिन्निपतिते बाणे वागभूत्तत्र मानुषी ।
कथम् अस्मद् विधे शस्त्रम् निपतेत् तु तपस्विनि ॥ २.६३.२८ ॥
ആ അമ്പ് വീണപ്പോൾ അവിടെ ഒരു മനുഷ്യശബ്ദം ഉയർന്നു — "ഞങ്ങളെപ്പോലെ തപസ്വിയുടെ മേൽ ആയുധം എങ്ങനെ വീഴും?"
2.63.29
प्रविविक्ताम् नदीम् रात्राव् उदाहारः अहम् आगतः ।
इषुणा अभिहतः केन कस्य वा किम् कृतम् मया ॥ २.६३.२९ ॥
"രാത്രിയിൽ ഏകാന്തമായ നദിയിൽ വന്ന എന്നെ ആരോ അമ്പ് കൊണ്ട് എറിഞ്ഞു — ആര്? ആരുടെ? ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തു?"
2.63.30
ऋषेर् हि न्यस्त दण्डस्य वने वन्येन जीवतः ।
कथम् नु शस्त्रेण वधो मद् विधस्य विधीयते ॥ २.६३.३० ॥
"ദണ്ഡം ഉപേക്ഷിച്ച്, കാട്ടിൽ കാട്ടുഫലം കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്ന ഋഷിക്ക്, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവന്റെ വധം ആയുധം കൊണ്ട് എങ്ങനെ വിധിക്കപ്പെടും?"
2.63.31
जटा भार धरस्य एव वल्कल अजिन वाससः ।
को वधेन मम अर्थी स्यात् किम् वा अस्य अपकृतम् मया ॥ २.६३.३१ ॥
ജടാഭാരം ധരിച്ചവനും വൽക്കലവും മാൻതോലും ധരിച്ചവനുമായ എന്നെ വധിച്ചിട്ട് ആർക്ക് പ്രയോജനം? അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ഇയാൾക്ക് എന്ത് ദ്രോഹമാണ് ചെയ്തത്?
2.63.32
एवम् निष्फलम् आरब्धम् केवल अनर्थ सम्हितम् ।
न कश्चित् साधु मन्येत यथैव गुरु तल्पगम् ॥ २.६३.३२ ॥
ഇങ്ങനെ ഫലശൂന്യമായി തുടങ്ങിയ, കേവലം അനർത്ഥം വരുത്തുന്ന ഈ കർമ്മത്തെ, ഗുരുപത്നിയുടെ ശയ്യയിൽ കയറിയവനെപ്പോലെ, ആരും നല്ലതായി കരുതില്ല.
2.63.33
नहम् तथा अनुशोचामि जीवित क्षयम् आत्मनः ।
मातरम् पितरम् च उभाव् अनुशोचामि मद् विधे ॥ २.६३.३३ ॥
എന്റെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നതിൽ ഞാൻ അത്രയ്ക്ക് വിലപിക്കുന്നില്ല; എന്നെപ്പോലൊരു മകനെ ഓർത്ത് അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ഓർത്താണ് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നത്.
2.63.34
तत् एतान् मिथुनम् वृद्धम् चिर कालभृतम् मया ।
मयि पन्चत्वम् आपन्ने काम् वृत्तिम् वर्तयिष्यति ॥ २.६३.३४ ॥
അതിനാൽ, ദീർഘകാലം ഞാൻ പോറ്റിപ്പോന്ന ഈ വൃദ്ധദമ്പതികളെ, ഞാൻ മരിച്ചാൽ ഏതു ജീവിതവൃത്തികൊണ്ട് ആര് പുലർത്തും?
2.63.35
वृद्धौ च माता पितराव् अहम् च एक इषुणा हतः ।
केन स्म निहताः सर्वे सुबालेन अकृत आत्मना ॥ २.६३.३५ ॥
വൃദ്ധരായ അമ്മയും അച്ഛനും ഞാനും ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് വധിക്കപ്പെട്ടു. ആ വിവേകശൂന്യനായ ബാലൻ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരെയും കൊന്നത് എങ്ങനെ?
2.63.36
तम् गिरम् करुणाम् श्रुत्वा मम धर्म अनुकान्क्षिणः ।
कराभ्याम् सशरम् चापम् व्यथितस्य अपतत् भुवि ॥ २.६३.३६ ॥
എന്റെ ആ കരുണാർദ്രമായ വാക്ക് കേട്ട്, ധർമ്മം തേടുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈകളിൽനിന്ന്, അമ്പോടുകൂടിയ വില്ല് വ്യാകുലനായി നിലത്തു വീണു.
2.63.37
तस्याहम् करुणम् श्रुत्वा निशि लालपतो बहु ।
सम्भ्रानतः शोकवेगेन भृशमास विचेतनः ॥ २.६३.३७ ॥
രാത്രിയിൽ അവൻ ഏറെ ദയനീയമായി വിലപിക്കുന്നത് കേട്ട്, ശോകത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ ഞാൻ അത്യന്തം വ്യാകുലനായി അബോധാവസ്ഥയിലായി.
2.63.38
तम् देशम् अहम् आगम्य दीन सत्त्वः सुदुर्मनाः ।
अपश्यम् इषुणा तीरे सरय्वाः तापसम् हतम् ॥ २.६३.३८ ॥
ആ സ്ഥലത്തെത്തി, ദീനമനസ്സോടെയും അത്യന്തം വ്യസനത്തോടെയും ഞാൻ സരയൂ തീരത്ത് അമ്പേറ്റ് മരിച്ചുകിടക്കുന്ന ഒരു തപസ്വിയെ കണ്ടു.
2.63.39
अवकीर्णजटाभारम् प्रविद्धकलशोदकम् ।
पासुशोणितदिग्धाङ्गम् शयानम् शल्यपीडितम् ॥ २.६३.३९ ॥
ചിതറിയ ജടാഭാരവുമായി, എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞ കലശത്തിലെ വെള്ളം ചിതറി, പൊടിയിലും രക്തത്തിലും പുരണ്ട ശരീരവുമായി, അമ്പേറ്റ് വേദനിച്ചു കിടക്കുകയായിരുന്നു.
2.63.41
स माम् उद्वीक्ष्य नेत्राभ्याम् त्रस्तम् अस्वस्थ चेतसम् ।
किम् तव अपकृतम् राजन् वने निवसता मया ।
जिहीर्षुर् अम्भो गुर्व् अर्थम् यद् अहम् ताडितः त्वया ॥ २.६३.४१ ॥
അവൻ എന്നെ കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കി — ഭയന്നും മനസ്സ് കലങ്ങിയും നിന്ന എന്നെ. "രാജാവേ, കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന ഞാൻ നിങ്ങളോട് എന്ത് തെറ്റ് ചെയ്തു? വൃദ്ധരായ മാതാപിതാക്കൾക്കായി വെള്ളം എടുക്കാൻ വന്ന എന്നെ നിങ്ങൾ എന്തിനു വെടിവെച്ചു?" എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു.
2.63.42
एकेन खलु बाणेन मर्मणि अभिहते मयि ।
द्वाव् अन्धौ निहतौ वृद्धौ माता जनयिता च मे ॥ २.६३.४२ ॥
ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് എന്റെ മർമ്മസ്ഥാനത്ത് മുറിവേറ്റതിനാൽ, അന്ധരും വൃദ്ധരുമായ എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ഇരുവരും തീർച്ചയായും മരിക്കും.
2.63.43
तौ नूनम् दुर्बलाव् अन्धौ मत् प्रतीक्षौ पिपासितौ ।
चिरम् आशा कृताम् तृष्णाम् कष्टाम् सम्धारयिष्यतः ॥ २.६३.४३ ॥
ആ ഇരുവരും തീർച്ചയായും ദുർബലരും അന്ധരുമാണ്; ദാഹത്തോടെ എന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നവരാണ്; ദീർഘകാലം പുലർത്തിയ പ്രതീക്ഷയും വേദനിപ്പിക്കുന്ന ആഗ്രഹവും അവർ പേറുന്നുണ്ടാകും.
2.63.44
न नूनम् तपसो वा अस्ति फल योगः श्रुतस्य वा ।
पिता यन् माम् न जानाति शयानम् पतितम् भुवि ॥ २.६३.४४ ॥
തീർച്ചയായും തപസ്സിനോ ശാസ്ത്രപഠനത്തിനോ ഫലമില്ല; നിലത്തുവീണു കിടക്കുന്ന എന്നെ അച്ഛൻ അറിയുന്നില്ലല്ലോ.
2.63.45
जानन्न् अपि च किम् कुर्यात् अशक्तिर् अपरिक्रमः ।
चिद्यमानम् इव अशक्तः त्रातुम् अन्यो नगो नगम् ॥ २.६३.४५ ॥
അറിഞ്ഞാലും ശക്തിയില്ലാത്തവനും നീങ്ങാനാകാത്തവനും എന്തു ചെയ്യാനാകും? മുറിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മരത്തെ മറ്റൊരു മരം രക്ഷിക്കാനാകാത്തതുപോലെ.
2.63.46
पितुस् त्वम् एव मे गत्वा शीघ्रम् आचक्ष्व राघव ।
न त्वाम् अनुदहेत् क्रुद्धो वनम् वह्निर् इव एधितः ॥ २.६३.४६ ॥
രാഘവാ, നീതന്നെ വേഗം ചെന്ന് എന്റെ അച്ഛനോട് പറയൂ; കോപിച്ച് കാട്ടിലെ ആളിക്കത്തുന്ന തീപോലെ അദ്ദേഹം നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കാതിരിക്കട്ടെ.
2.63.47
इयम् एक पदी राजन् यतः मे पितुर् आश्रमः ।
तम् प्रसादय गत्वा त्वम् न त्वाम् स कुपितः शपेत् ॥ २.६३.४७ ॥
രാജാവേ, ഇതൊരു ഒറ്റയടിപ്പാതയാണ്; ഇതിലൂടെയാണ് എന്റെ അച്ഛന്റെ ആശ്രമം. ചെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കൂ; കോപിച്ച് അദ്ദേഹം നിന്നെ ശപിക്കാതിരിക്കാൻ.
2.63.48
विशल्यम् कुरु माम् राजन् मर्म मे निशितः शरः ।
रुणद्धि मृदु स उत्सेधम् तीरम् अम्बु रयो यथा ॥ २.६३.४८ ॥
രാജാവേ, എന്നെ അമ്പിൽനിന്ന് മോചിപ്പിക്കൂ; എന്റെ മർമ്മത്തിൽ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് തറച്ചിരിക്കുന്നു; ജലപ്രവാഹം ഉയർന്ന കരയെ മെല്ലെ തടയുന്നതുപോലെ അത് എന്നെ തടയുന്നു.
2.63.50
सशल्यः क्लिश्यते प्राणैर्विशल्यो विनशिष्यति ।
दुःखितस्य च दीनस्य मम शोकातुरस्य च ।
लक्ष्यामास हृदये चिन्ताम् मुनिसुत स्तदा ॥ २.६३.५० ॥
അമ്പോടുകൂടി ഉള്ളവൻ പ്രാണവേദനയാൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; അമ്പ് നീക്കിയാൽ നശിക്കുന്നു. ദുഃഖിതനും ദീനനും ശോകത്താൽ വലഞ്ഞവനുമായ എന്നെക്കുറിച്ച് മുനിപുത്രൻ അപ്പോൾ മനസ്സിൽ ആധി കണ്ടു.
2.63.51
ताम्यमानः स माम् दुःखादुवाच परमार्तवत् ।
सीदमानो विवृत्ताङ्गो वेष्टमानो गतः क्षयम् ॥ २.६३.५१ ॥
അവൻ ദുഃഖത്താൽ അത്യന്തം വേദനിച്ച്, തളർന്ന്, അവയവങ്ങൾ പിടഞ്ഞ്, എന്നോട് സംസാരിച്ചു, മരണത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.
2.63.52
सम्स्तभ्य धैर्येण स्थिरचित्तो भवाम्यहम् ।
ब्रह्महत्याकृतम् पापम् हृदयादपनीयताम् ॥ २.६३.५२ ॥
ധൈര്യത്താൽ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച് ഞാൻ സ്ഥിരചിത്തനാകും. ബ്രാഹ്മണഹത്യയാൽ ഉണ്ടായ പാപം ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നീങ്ങട്ടെ.
2.63.53
न द्विजातिर् अहम् राजन् मा भूत् ते मनसो व्यथा ।
शूद्रायाम् अस्मि वैश्येन जातः जन पद अधिप ॥ २.६३.५३ ॥
രാജാവേ, ഞാൻ ദ്വിജനല്ല; നിന്റെ മനസ്സിൽ വേദന വേണ്ട. ജനപദാധിപാ, ഞാൻ വൈശ്യനാൽ ശൂദ്രസ്ത്രീയിൽ ജനിച്ചവനാണ്.
2.63.54
विघूर्णतो विचेष्टस्य वेपमाचस्य भूतले ॥ २.६३.५४ ॥
നിലത്ത് കറങ്ങിയും, പിടഞ്ഞും, വിറച്ചും കിടന്നിരുന്നവന്.
2.63.55
तस्य तु आनम्यमानस्य तम् बाणम् अहम् उद्धरम् ।
तस्य त्वानम्यमानस्य तम् बाणामहमुद्धरम् ॥ २.६३.५५ ॥
അവൻ കുനിയുമ്പോൾ ഞാൻ ആ അമ്പ് വലിച്ചൂരി.
2.63.56
जल आर्द्र गात्रम् तु विलप्य कृच्चान् ।
मर्म व्रणम् सम्ततम् उच्चसन्तम् ।
ततः सरय्वाम् तम् अहम् शयानम् ।
समीक्ष्य भद्रे सुभृशम् विषण्णः ॥ २.६३.५६ ॥
വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരത്തോടെ അവൻ പ്രയാസപ്പെട്ട് വിലപിച്ചു. മർമ്മസ്ഥലത്തെ മുറിവിനാൽ തുടർച്ചയായി ഞരങ്ങി സരയൂവിൽ കിടക്കുന്ന അവനെ കണ്ട് ഭദ്രേ, ഞാൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി.