వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.63.1
प्रतिबुद्धो मुहुर् तेन शोक उपहत चेतनः ।
अथ राजा दशरथः स चिन्ताम् अभ्यपद्यत ॥ २.६३.१ ॥
శోకంతో మళ్లీ మళ్లీ మేల్కొని, శోకంతో హతచేతనుడైన రాజు దశరథుడు అప్పుడు చింతలో మునిగిపోయాడు.
2.63.2
राम लक्ष्मणयोः चैव विवासात् वासव उपमम् ।
आविवेश उपसर्गः तम् तमः सूर्यम् इव आसुरम् ॥ २.६३.२ ॥
రామ లక్ష్మణుల వనవాసం వల్ల, ఇంద్రుని వంటివాడైన అతనిని ఒక ఉపద్రవం ఆవహించింది; రాహువు సూర్యుని కమ్మినట్లు.
2.63.3
सभार्ये निर्गते रामे कौसल्याम् कोसलेश्वरः ।
विवक्षुरसितापाङ्गाम् स्मृवा दुष्कृतमात्मनः ॥ २.६३.३ ॥
భార్యతో రాముడు వెళ్లిపోయాక, కోసల ప్రభువు నల్లని కన్నులున్న కౌసల్యతో మాట్లాడాలనుకున్నాడు; తన తప్పును స్మరించుకుంటూ.
2.63.4
स राजा रजनीम् षष्ठीम् रामे प्रव्रजिते वनम् ।
अर्ध रात्रे दशरथः सम्स्मरन् दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.६३.४ ॥
రాముడు అడవికి వెళ్లిన ఆరవ రాత్రి, అర్ధరాత్రి దశరథుడు తాను చేసిన తప్పును స్మరించుకుంటూ ఉన్నాడు.
2.63.5
स राजा पुत्रशोकार्तः स्मरन् दुष्कृतमात्मनः ।
कौसल्याम् पुत्र शोक आर्ताम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.६३.५ ॥
కుమారుని శోకంతో బాధపడిన ఆ రాజు, తన తప్పును స్మరించుకుంటూ, కుమారుని శోకంతో వేదనపడుతున్న కౌసల్యతో ఈ మాటలు పలికాడు.
2.63.6
यद् आचरति कल्याणि शुभम् वा यदि वा अशुभम् ।
तत् एव लभते भद्रे कर्ता कर्मजम् आत्मनः ॥ २.६३.६ ॥
ఓ కల్యాణీ, మనిషి మంచిదైనా చెడ్డదైనా ఏ పని చేస్తాడో, ఓ భద్రే, కర్త తన కర్మవల్ల పుట్టిన ఫలాన్నే పొందుతాడు.
2.63.7
गुरु लाघवम् अर्थानाम् आरम्भे कर्मणाम् फलम् ।
दोषम् वा यो न जानाति स बालैति ह उच्यते ॥ २.६३.७ ॥
కర్మలను ఆరంభించేటప్పుడు వాటి ఫలం యొక్క బరువును లేదా తేలికను, దోషాన్ని తెలుసుకోనివాడు బాలుడని చెప్పబడతాడు.
2.63.8
कश्चित् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च निषिन्चति ।
पुष्पम् दृष्ट्वा फले गृध्नुः स शोचति फल आगमे ॥ २.६३.८ ॥
ఒకడు మామిడి తోటను నరికి, పలాశ చెట్లకు నీరు పోస్తాడు; పువ్వును చూసి ఫలాన్ని ఆశించి, ఫలం వచ్చే సమయంలో శోకిస్తాడు.
2.63.9
अविज्ञाय फलम् यो हि कर्म त्वेवानुधावति ।
स शोचेत्फलवेलायाम् यथा किम्शुकसेचकः ॥ २.६३.९ ॥
ఫలాన్ని తెలుసుకోకుండా కర్మ వెంట పరుగెత్తేవాడు, ఫలకాలంలో కింశుక చెట్లకు నీరు పోసిన వాడిలా శోకిస్తాడు.
2.63.10
सो अहम् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च न्यषेचयम् ।
रामम् फल आगमे त्यक्त्वा पश्चात् शोचामि दुर्मतिः ॥ २.६३.१० ॥
ఆ నేను మామిడి తోటను నరికి పలాశ చెట్లకు నీరు పోశాను; ఫలం వచ్చే సమయంలో రాముడిని విడిచిపెట్టి, ఇప్పుడు దుర్మతిని శోకిస్తున్నాను.
2.63.11
लब्ध शब्देन कौसल्ये कुमारेण धनुष्मता ।
कुमारः शब्द वेधी इति मया पापम् इदम् कृतम् ॥ २.६३.११ ॥
కౌసల్యా! 'కుమారుడు శబ్దవేధి' అని తెలిసి, ధనుర్ధారి అయిన ఆ కుమారుడి శబ్దంతో నేను ఈ పాపాన్ని చేశాను.
2.63.12
तत् इदम् मे अनुसम्प्राप्तम् देवि दुह्खम् स्वयम् कृतम् ।
सम्मोहात् इह बालेन यथा स्यात् भक्षितम् विषम् ॥ २.६३.१२ ॥
దేవీ! నేనే చేసిన ఆ దుఃఖం ఇప్పుడు నన్ను చేరింది; మోహంతో బాలుడు విషాన్ని తిన్నట్లు.
2.63.13
यथान्यः पुरुषः कश्चित्पलाशैर्मोहितो भवेत् ।
एवम् मम अपि अविज्ञातम् शब्द वेध्यमयम् फलम् ॥ २.६३.१३ ॥
ఇతర మనిషి పలాశ ఫలాలచేత మోహితుడైనట్లు, నాకూ ఈ ఫలం తెలియనిదే; ఇది శబ్దవేధి బాణఫలం.
2.63.14
देव्य् अनूढा त्वम् अभवो युव राजो भवाम्य् अहम् ।
ततः प्रावृड् अनुप्राप्ता मद काम विवर्धिनी ॥ २.६३.१४ ॥
దేవీ, అప్పుడు నీవు ఇంకా పెళ్లికాని దానివి; నేను యువరాజునయ్యే సమయం. అప్పుడు వర్షాకాలం వచ్చింది; అది మదాన్ని, కామాన్ని పెంచేది.
2.63.15
उपास्यहि रसान् भौमाम्स् तप्त्वा च जगद् अम्शुभिः ।
परेत आचरिताम् भीमाम् रविर् आविशते दिशम् ॥ २.६३.१५ ॥
సూర్యుడు భూమి నుండి రసాన్ని గ్రహించి, తన కిరణాలతో జగత్తును తపింపజేసి, తరువాత భయంకరమైన దిశలోకి ప్రవేశిస్తాడు.
2.63.16
उष्णम् अन्तर् दधे सद्यः स्निग्धा ददृशिरे घनाः ।
ततः जहृषिरे सर्वे भेक सारन्ग बर्हिणः ॥ २.६३.१६ ॥
వేడి వెంటనే లోపల అదృశ్యమైంది; మృదువైన మేఘాలు కనిపించాయి. అప్పుడు కప్పలు, జింకలు, నెమళ్లు అన్నీ ఆనందించాయి.
2.63.17
क्लिन्नपक्षोत्तराः स्नाताः कृच्च्रादिव वतत्रिणः ।
वृष्टिवातावधूताग्रान् पादपानभिपेदिरे ॥ २.६३.१७ ॥
పైరెక్కలు తడిసి, కష్టంగా స్నానం చేసినట్లున్న పక్షులు, వర్షం, గాలి ఊపిన కొమ్మల చెట్ల వైపు వెళ్లాయి.
2.63.18
पतितेन अम्भसा चन्नः पतमानेन च असकृत् ।
आबभौ मत्त सारन्गः तोय राशिर् इव अचलः ॥ २.६३.१८ ॥
పడుతున్న నీటితో, మళ్లీ మళ్లీ కురుస్తున్న వర్షంతో కప్పబడిన మదించిన ఏనుగు, నీటి రాశిలా ఉన్న పర్వతంలా ప్రకాశించింది.
2.63.19
पाण्डुरारुणवर्णानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
सुस्रुवुर्गिरिधातुभ्यः सभस्मानि भुजङ्गवत् ॥ २.६३.१९ ॥
పర్వత ధాతువుల నుండి లేత ఎరుపు రంగులోని, స్వచ్ఛమైనవైనా బూడిద కలిసిన ప్రవాహాలు పాములవలె ప్రవహించాయి.
2.63.20
आकुलारुणतोयानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
उन्मार्गजलवाहीनि बभूवुर्जलदागमे ॥ २.६३.२० ॥
వర్షాకాలం రాగానే, స్వచ్ఛమైనవైనా ప్రవాహాలు కలతపడిన ఎర్రని నీటితో, తమ దారి తప్పి నీటిని మోసుకుపోయేవిగా మారాయి.
2.63.21
तस्मिन्न् अतिसुखे काले धनुष्मान् इषुमान् रथी ।
व्यायाम कृत सम्कल्पः सरयूम् अन्वगाम् नदीम् ॥ २.६३.२१ ॥
ఆ అతి సుఖకరమైన కాలంలో, విల్లు అంబులు ధరించిన రథికుడు సాధన చేయాలని సంకల్పించి సరయూ నది వెంట వెళ్లాడు.
2.63.22
निपाने महिषम् रात्रौ गजम् वा अभ्यागतम् नदीम् ।
अन्यम् वा श्वा पदम् कम्चिज् जिघाम्सुर् अजित इन्द्रियः ॥ २.६३.२२ ॥
రాత్రి వేళ నీటి మడుగుకు వచ్చిన దున్నపోతునో, ఏనుగునో, లేదా నదికి వచ్చిన మరే జంతువునో, కుక్కనో చంపాలనుకునే ఇంద్రియాలను జయించని వాడు.
2.63.23
तस्मिम्स्तत्राहमेकान्ते रात्रौ विवृतकार्मुकः ।
तत्राहम् सम्वृतम् वन्यम् हतवाम्स्तीरमागतम् ॥ २.६३.२३ ॥
ఆ నిర్జన ప్రదేశంలో, రాత్రి వేళ, విల్లు సారించిన నేను అక్కడ ఒడ్డుకు వచ్చిన దాగి ఉన్న ఒక అడవి జంతువును కొట్టాను.
2.63.24
अन्यम् चापि मृगम् हिम्स्रम् शब्दम् श्रुत्वाभु पागतम् ।
अथ अन्ध कारे तु अश्रौषम् जले कुम्भस्य पर्यतः ॥ २.६३.२४ ॥
ఇంకా దగ్గరకు వచ్చిన మరో క్రూర మృగం శబ్దం విని, అప్పుడు చీకటిలో నీటిలో కుండ నిండుతున్న శబ్దాన్ని నేను విన్నాను.
2.63.25
अचक्षुर् विषये घोषम् वारणस्य इव नर्दतः ।
ततः अहम् शरम् उद्धृत्य दीप्तम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२५ ॥
కనబడని నేను, గర్జిస్తున్న ఏనుగు ధ్వనిలా వినిపించిన శబ్దం విని, అప్పుడు మండుతూ విషసర్పంలా ఉన్న బాణాన్ని తీసి ఎత్తాను.
2.63.26
शब्दम् प्रति गजप्रेप्सुरभिलक्ष्य त्वपातयम् ।
अमुन्चम् निशितम् बाणम् अहम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२६ ॥
ఏనుగును పొందాలనే కోరికతో ఆ శబ్దం వైపు గురిపెట్టి నేను బాణాన్ని విడిచాను; పదునైన, విషసర్పంలాంటి బాణాన్ని నేను వదిలాను.
2.63.27
तत्र वाग् उषसि व्यक्ता प्रादुर् आसीद् वन ओकसः ।
हा हा इति पततः तोये बाणाभिहतमर्मणः ॥ २.६३.२७ ॥
అప్పుడు ఉషఃకాలంలో అడవిలో నివసించేవాని స్పష్టమైన స్వరం వినిపించింది — "అయ్యో, అయ్యో!" — బాణంతో మర్మస్థానంలో గాయపడి నీటిలో పడుతున్నవాని కంఠం.
2.63.28
तस्मिन्निपतिते बाणे वागभूत्तत्र मानुषी ।
कथम् अस्मद् विधे शस्त्रम् निपतेत् तु तपस्विनि ॥ २.६३.२८ ॥
ఆ బాణం పడగానే అక్కడ ఒక మానవ స్వరం వినిపించింది — "మాలాంటి తపస్విపై ఆయుధం ఎలా పడగలదు?"
2.63.29
प्रविविक्ताम् नदीम् रात्राव् उदाहारः अहम् आगतः ।
इषुणा अभिहतः केन कस्य वा किम् कृतम् मया ॥ २.६३.२९ ॥
"రాత్రివేళ నిర్జనమైన నదికి వచ్చిన నన్ను ఎవరో బాణంతో కొట్టారు — ఎవరు? ఎవరిపై? నేను ఏమి చేశాను?"
2.63.30
ऋषेर् हि न्यस्त दण्डस्य वने वन्येन जीवतः ।
कथम् नु शस्त्रेण वधो मद् विधस्य विधीयते ॥ २.६३.३० ॥
"దండాన్ని విడిచి, అడవిలో వన్య ఫలాలతో జీవించే ఋషికి, నా వంటివాని వధ ఆయుధంతో ఎలా విధించబడుతుంది?"
2.63.31
जटा भार धरस्य एव वल्कल अजिन वाससः ।
को वधेन मम अर्थी स्यात् किम् वा अस्य अपकृतम् मया ॥ २.६३.३१ ॥
జటాభారాన్ని ధరించి, వల్కలాలు మరియు జింకచర్మం ధరించిన నన్ను చంపడం వల్ల ఎవరికి ప్రయోజనం? లేదా నేను ఇతనికి ఏమి అపకారం చేశాను?
2.63.32
एवम् निष्फलम् आरब्धम् केवल अनर्थ सम्हितम् ।
न कश्चित् साधु मन्येत यथैव गुरु तल्पगम् ॥ २.६३.३२ ॥
ఈ విధంగా ఫలం లేకుండా ఆరంభించిన, కేవలం అనర్థాన్ని కలిగించే ఈ పనిని, గురుపత్నితో శయనించినవాడిలాగా, ఎవరూ మంచిదని భావించరు.
2.63.33
नहम् तथा अनुशोचामि जीवित क्षयम् आत्मनः ।
मातरम् पितरम् च उभाव् अनुशोचामि मद् विधे ॥ २.६३.३३ ॥
నా ప్రాణం పోవడం గురించి నేను అంతగా బాధపడను; నాలాంటి కొడుకు కోసం తల్లిదండ్రులిద్దరి గురించే నేను బాధపడుతున్నాను.
2.63.34
तत् एतान् मिथुनम् वृद्धम् चिर कालभृतम् मया ।
मयि पन्चत्वम् आपन्ने काम् वृत्तिम् वर्तयिष्यति ॥ २.६३.३४ ॥
కాబట్టి, చాలా కాలంగా నేను పోషిస్తున్న ఈ వృద్ధ దంపతులను, నేను మరణించిన తర్వాత, ఎలాంటి జీవనోపాధితో ఎవరు పోషిస్తారు?
2.63.35
वृद्धौ च माता पितराव् अहम् च एक इषुणा हतः ।
केन स्म निहताः सर्वे सुबालेन अकृत आत्मना ॥ २.६३.३५ ॥
వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులు, నేను, ఒకే బాణంతో హతులమయ్యాము. ఆ అవివేకి, అపరిపక్వ బుద్ధి గలవాడు, మా అందరినీ ఎవరి చేత చంపబడ్డామో?
2.63.36
तम् गिरम् करुणाम् श्रुत्वा मम धर्म अनुकान्क्षिणः ।
कराभ्याम् सशरम् चापम् व्यथितस्य अपतत् भुवि ॥ २.६३.३६ ॥
నా దీనమైన ఆ మాటను విని, ధర్మాన్ని అనుసరించే ఆయన చేతుల నుండి, బాణంతో కూడిన ధనుస్సు వ్యథతో నేలపై పడిపోయింది.
2.63.37
तस्याहम् करुणम् श्रुत्वा निशि लालपतो बहु ।
सम्भ्रानतः शोकवेगेन भृशमास विचेतनः ॥ २.६३.३७ ॥
రాత్రి అతడు ఎంతగానో దీనంగా విలపించడం విని, శోక వేగంతో నేను మిక్కిలి కలత చెంది స్పృహ తప్పిపోయాను.
2.63.38
तम् देशम् अहम् आगम्य दीन सत्त्वः सुदुर्मनाः ।
अपश्यम् इषुणा तीरे सरय्वाः तापसम् हतम् ॥ २.६३.३८ ॥
ఆ ప్రదేశానికి చేరుకొని, దీనచిత్తుడనై, అత్యంత వ్యథతో ఉన్న నేను సరయూ తీరంలో బాణంతో హతుడైన ఒక తపస్విని చూశాను.
2.63.39
अवकीर्णजटाभारम् प्रविद्धकलशोदकम् ।
पासुशोणितदिग्धाङ्गम् शयानम् शल्यपीडितम् ॥ २.६३.३९ ॥
చెదిరిపడిన జటాభారంతో, పడవేయబడిన కలశపు నీటితో, ధూళి మరియు రక్తంతో తడిసిన అవయవాలతో, బాణంతో బాధపడుతూ పడి ఉన్నాడు.
2.63.41
स माम् उद्वीक्ष्य नेत्राभ्याम् त्रस्तम् अस्वस्थ चेतसम् ।
किम् तव अपकृतम् राजन् वने निवसता मया ।
जिहीर्षुर् अम्भो गुर्व् अर्थम् यद् अहम् ताडितः त्वया ॥ २.६३.४१ ॥
అతడు నా వైపు కన్నులతో చూశాడు — భయంతో, కలత చెందిన మనసుతో నిలిచిన నన్ను చూసి. "రాజా, అడవిలో నివసించే నేను నీకు ఏ అపరాధం చేశాను? వృద్ధులైన తల్లిదండ్రుల కోసం నీరు తీసుకోవడానికి వచ్చిన నన్ను నీవు ఎందుకు కొట్టావు?" అని అన్నాడు.
2.63.42
एकेन खलु बाणेन मर्मणि अभिहते मयि ।
द्वाव् अन्धौ निहतौ वृद्धौ माता जनयिता च मे ॥ २.६३.४२ ॥
ఒకే బాణంతో నా మర్మస్థానంలో తాకబడినందున, నా ఇద్దరు అంధులైన, వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులు నిశ్చయంగా మరణిస్తారు.
2.63.43
तौ नूनम् दुर्बलाव् अन्धौ मत् प्रतीक्षौ पिपासितौ ।
चिरम् आशा कृताम् तृष्णाम् कष्टाम् सम्धारयिष्यतः ॥ २.६३.४३ ॥
వారిద్దరూ నిశ్చయంగా బలహీనులు, అంధులు, దాహంతో నా కోసం ఎదురుచూస్తూ, చాలాకాలంగా పెంచుకున్న ఆశను, బాధాకరమైన ఆరాటాన్ని భరించుకుంటూ ఉంటారు.
2.63.44
न नूनम् तपसो वा अस्ति फल योगः श्रुतस्य वा ।
पिता यन् माम् न जानाति शयानम् पतितम् भुवि ॥ २.६३.४४ ॥
నిశ్చయంగా తపస్సుకైనా, శాస్త్రజ్ఞానానికైనా ఫలం లేదు; నేను నేలపై పడి పడుకొని ఉన్నానని తండ్రికి తెలియదు కదా.
2.63.45
जानन्न् अपि च किम् कुर्यात् अशक्तिर् अपरिक्रमः ।
चिद्यमानम् इव अशक्तः त्रातुम् अन्यो नगो नगम् ॥ २.६३.४५ ॥
తెలిసినా, శక్తిలేక కదలలేనివాడు ఏమి చేయగలడు? నరకబడుతున్న చెట్టును మరో చెట్టు రక్షించలేనట్లు.
2.63.46
पितुस् त्वम् एव मे गत्वा शीघ्रम् आचक्ष्व राघव ।
न त्वाम् अनुदहेत् क्रुद्धो वनम् वह्निर् इव एधितः ॥ २.६३.४६ ॥
రాఘవా, నువ్వే త్వరగా వెళ్లి మా తండ్రికి చెప్పు; కోపించి అడవిలో రగిలిన అగ్నిలా నిన్ను దహించకుండా.
2.63.47
इयम् एक पदी राजन् यतः मे पितुर् आश्रमः ।
तम् प्रसादय गत्वा त्वम् न त्वाम् स कुपितः शपेत् ॥ २.६३.४७ ॥
రాజా, ఇది ఒంటిపాటి దారి; దీనిద్వారానే మా తండ్రి ఆశ్రమం ఉంది. వెళ్లి ఆయనను శాంతింపజేయి; కోపించి ఆయన నిన్ను శపించకుండా.
2.63.48
विशल्यम् कुरु माम् राजन् मर्म मे निशितः शरः ।
रुणद्धि मृदु स उत्सेधम् तीरम् अम्बु रयो यथा ॥ २.६३.४८ ॥
రాజా, నన్ను బాణం నుండి విముక్తుణ్ణి చేయి; నా మర్మస్థానంలో వాడి బాణం గుచ్చుకుంది; నీటి ప్రవాహం ఎత్తైన ఒడ్డును మెల్లగా ఆపినట్లు అది నన్ను ఆపుతోంది.
2.63.50
सशल्यः क्लिश्यते प्राणैर्विशल्यो विनशिष्यति ।
दुःखितस्य च दीनस्य मम शोकातुरस्य च ।
लक्ष्यामास हृदये चिन्ताम् मुनिसुत स्तदा ॥ २.६३.५० ॥
బాణంతో ఉన్నవాడు ప్రాణాలతో బాధపడతాడు; బాణం తీసివేస్తే నశిస్తాడు. దుఃఖితుడను, దీనుడను, శోకంతో కుంగిపోయిన నా గురించి ముని కుమారుడు అప్పుడు హృదయంలో చింతను గ్రహించాడు.
2.63.51
ताम्यमानः स माम् दुःखादुवाच परमार्तवत् ।
सीदमानो विवृत्ताङ्गो वेष्टमानो गतः क्षयम् ॥ २.६३.५१ ॥
అతడు దుఃఖంతో అత్యంత బాధపడుతూ, కుంగిపోతూ, అవయవాలు వంకరలు తిరుగుతూ, నన్ను ఉద్దేశించి మాట్లాడి మరణం వైపు సాగిపోయాడు.
2.63.52
सम्स्तभ्य धैर्येण स्थिरचित्तो भवाम्यहम् ।
ब्रह्महत्याकृतम् पापम् हृदयादपनीयताम् ॥ २.६३.५२ ॥
ధైర్యంతో నన్ను నిలబెట్టుకొని స్థిరచిత్తుడనవుతాను. బ్రాహ్మణ హత్యవల్ల కలిగిన పాపం హృదయం నుండి తొలగిపోవుగాక.
2.63.53
न द्विजातिर् अहम् राजन् मा भूत् ते मनसो व्यथा ।
शूद्रायाम् अस्मि वैश्येन जातः जन पद अधिप ॥ २.६३.५३ ॥
ఓ రాజా, నేను ద్విజుడను కాను; నీ మనసులో బాధ వద్దు. ఓ జనపద ప్రభువా, నేను వైశ్యుని వలన శూద్ర స్త్రీ యందు జన్మించినవాడను.
2.63.54
विघूर्णतो विचेष्टस्य वेपमाचस्य भूतले ॥ २.६३.५४ ॥
నేలపై తిరుగుతూ, కొట్టుకుంటూ, వణుకుతూ ఉన్నవానికి.
2.63.55
तस्य तु आनम्यमानस्य तम् बाणम् अहम् उद्धरम् ।
तस्य त्वानम्यमानस्य तम् बाणामहमुद्धरम् ॥ २.६३.५५ ॥
అతడు వంగుతుండగా, ఆ బాణాన్ని నేను తీసివేశాను.
2.63.56
जल आर्द्र गात्रम् तु विलप्य कृच्चान् ।
मर्म व्रणम् सम्ततम् उच्चसन्तम् ।
ततः सरय्वाम् तम् अहम् शयानम् ।
समीक्ष्य भद्रे सुभृशम् विषण्णः ॥ २.६३.५६ ॥
నీటితో తడిసిన శరీరంతో అతడు కష్టంగా విలపిస్తూ ఉన్నాడు. మర్మస్థాన గాయంతో నిరంతరం మూలుగుతూ, సరయూ నదిలో పడి ఉన్న అతడిని చూసి, ఓ భద్రే, నేను ఎంతో కుంగిపోయాను.