รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.63.1
प्रतिबुद्धो मुहुर् तेन शोक उपहत चेतनः ।
अथ राजा दशरथः स चिन्ताम् अभ्यपद्यत ॥ २.६३.१ ॥
พระราชาทศรถทรงรู้สึกตัวขึ้นอีกครั้งแล้วอีกครั้งเพราะความโศกนั้น สติของพระองค์ถูกความทุกข์ทำให้มืดมัว แล้วพระราชาทศรถก็ทรงจมอยู่ในความคิดอันกังวล
2.63.2
राम लक्ष्मणयोः चैव विवासात् वासव उपमम् ।
आविवेश उपसर्गः तम् तमः सूर्यम् इव आसुरम् ॥ २.६३.२ ॥
เพราะการพลัดพรากของพระรามและพระลักษมณ์ ความวิบัติก็เข้าครอบงำพระองค์ เหมือนพระอินทร์ เหมือนความมืดที่ราหูจับพระอาทิตย์ไว้ในอุ้งมือแห่งอสูร
2.63.3
सभार्ये निर्गते रामे कौसल्याम् कोसलेश्वरः ।
विवक्षुरसितापाङ्गाम् स्मृवा दुष्कृतमात्मनः ॥ २.६३.३ ॥
เมื่อพระรามเสด็จออกไปพร้อมกับพระชายาแล้ว เจ้าแห่งโกศลทรงระลึกถึงความผิดที่ตนได้ทำไว้ และทรงปรารถนาจะตรัสกับเกาศัลยาผู้มีขนตาสีคล้ำ
2.63.4
स राजा रजनीम् षष्ठीम् रामे प्रव्रजिते वनम् ।
अर्ध रात्रे दशरथः सम्स्मरन् दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.६३.४ ॥
ในคืนที่หกหลังจากพระรามเสด็จออกไปป่าแล้ว ณ เที่ยงคืน พระราชาทศรถทรงระลึกถึงความผิดที่ได้ทรงกระทำไว้อยู่เสมอ
2.63.5
स राजा पुत्रशोकार्तः स्मरन् दुष्कृतमात्मनः ।
कौसल्याम् पुत्र शोक आर्ताम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.६३.५ ॥
พระราชาองค์นั้นทรงถูกความโศกเพราะบุตรเบียดเบียน ทรงระลึกถึงความผิดของพระองค์เอง แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้กับเกาศัลยาผู้ถูกความโศกเพราะบุตรเบียดเบียน
2.63.6
यद् आचरति कल्याणि शुभम् वा यदि वा अशुभम् ।
तत् एव लभते भद्रे कर्ता कर्मजम् आत्मनः ॥ २.६३.६ ॥
ดูก่อนผู้เป็นมงคล สิ่งใดที่คนทำ ไม่ว่าดีหรือชั่ว ดูก่อนผู้อ่อนโยน ผู้กระทำย่อมได้รับสิ่งนั้นนั่นเอง ซึ่งเกิดจากการกระทำของตนเอง
2.63.7
गुरु लाघवम् अर्थानाम् आरम्भे कर्मणाम् फलम् ।
दोषम् वा यो न जानाति स बालैति ह उच्यते ॥ २.६३.७ ॥
ผู้ใดเมื่อเริ่มการงาน ไม่รู้ความหนักเบาของผลแห่งการงาน หรือไม่รู้โทษของมัน ผู้นั้นย่อมถูกเรียกว่าเด็ก
2.63.8
कश्चित् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च निषिन्चति ।
पुष्पम् दृष्ट्वा फले गृध्नुः स शोचति फल आगमे ॥ २.६३.८ ॥
มีคนคนหนึ่งตัดสวนมะม่วงแล้วรดน้ำต้นปาลาศ เมื่อเห็นดอกและใจจดจ่ออยากได้ผล เขาก็โศกเศร้าเมื่อถึงเวลาที่ผลจะออก
2.63.9
अविज्ञाय फलम् यो हि कर्म त्वेवानुधावति ।
स शोचेत्फलवेलायाम् यथा किम्शुकसेचकः ॥ २.६३.९ ॥
ผู้ที่วิ่งตามการกระทำโดยไม่รู้ผลของมัน เขาจะโศกเศร้าเมื่อถึงเวลาแห่งผล เหมือนผู้รดน้ำต้นกิงศุกะ
2.63.10
सो अहम् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च न्यषेचयम् ।
रामम् फल आगमे त्यक्त्वा पश्चात् शोचामि दुर्मतिः ॥ २.६३.१० ॥
ข้าพเจ้าผู้นั้นเองได้ตัดสวนมะม่วงและรดน้ำต้นปาลาศ เมื่อผลออกมา ข้าพเจ้าได้ละทิ้งพระราม บัดนี้ข้าพเจ้าโศกเศร้าภายหลัง ข้าพเจ้าผู้มีจิตโง่เขลา
2.63.11
लब्ध शब्देन कौसल्ये कुमारेण धनुष्मता ।
कुमारः शब्द वेधी इति मया पापम् इदम् कृतम् ॥ २.६३.११ ॥
ดูก่อนเกาศัลยา ข้าพเจ้าได้ทำบาปนี้ต่อกุมารผู้ถือธนู โดยรู้ด้วยเสียงว่ากุมารนั้นเป็นผู้ยิงตามเสียง
2.63.12
तत् इदम् मे अनुसम्प्राप्तम् देवि दुह्खम् स्वयम् कृतम् ।
सम्मोहात् इह बालेन यथा स्यात् भक्षितम् विषम् ॥ २.६३.१२ ॥
ดูก่อนเทวี ความทุกข์นี้ที่ข้าพเจ้าสร้างขึ้นด้วยตนเองได้มาถึงข้าพเจ้าแล้ว เหมือนเด็กที่หลงผิดกินยาพิษ
2.63.13
यथान्यः पुरुषः कश्चित्पलाशैर्मोहितो भवेत् ।
एवम् मम अपि अविज्ञातम् शब्द वेध्यमयम् फलम् ॥ २.६३.१३ ॥
เหมือนคนอื่นคนหนึ่งที่อาจหลงไปเพราะผลของต้นปาลาศ ผลของลูกศรยิงตามเสียงนี้ก็ไม่เป็นที่ข้าพเจ้ารู้มาก่อนเช่นกัน
2.63.14
देव्य् अनूढा त्वम् अभवो युव राजो भवाम्य् अहम् ।
ततः प्रावृड् अनुप्राप्ता मद काम विवर्धिनी ॥ २.६३.१४ ॥
ดูก่อนเทวี เมื่อนั้นเจ้ายังไม่ได้แต่งงาน และข้าพเจ้ากำลังจะได้เป็นพระยุพราช ต่อมาฤดูฝนก็มาถึง ซึ่งเพิ่มความมัวเมาและความปรารถนา
2.63.15
उपास्यहि रसान् भौमाम्स् तप्त्वा च जगद् अम्शुभिः ।
परेत आचरिताम् भीमाम् रविर् आविशते दिशम् ॥ २.६३.१५ ॥
พระอาทิตย์ดูดน้ำจากแผ่นดิน และเผาโลกด้วยรัศมีของพระองค์ แล้วก็เสด็จเข้าสู่ทิศอันน่าสะพรึงกลัวที่คนอื่นเคยประพฤติ
2.63.16
उष्णम् अन्तर् दधे सद्यः स्निग्धा ददृशिरे घनाः ।
ततः जहृषिरे सर्वे भेक सारन्ग बर्हिणः ॥ २.६३.१६ ॥
ความร้อนภายในหายไปในทันที และเมฆเรียบเนียนก็ปรากฏ แล้วทุกสิ่งต่างก็เปรมปรีดิ์ ทั้งกบ ทั้งเนื้อสารังคะ และทั้งนกยูง
2.63.17
क्लिन्नपक्षोत्तराः स्नाताः कृच्च्रादिव वतत्रिणः ।
वृष्टिवातावधूताग्रान् पादपानभिपेदिरे ॥ २.६३.१७ ॥
นกทั้งหลายมีปีกส่วนบนเปียกชุ่ม ราวกับอาบน้ำอย่างยากลำบาก ก็พากันไปหาต้นไม้ที่ยอดถูกฝนและลมพัดสั่นไหว
2.63.18
पतितेन अम्भसा चन्नः पतमानेन च असकृत् ।
आबभौ मत्त सारन्गः तोय राशिर् इव अचलः ॥ २.६३.१८ ॥
ช้างตกมันถูกน้ำที่ตกลงมาและฝนที่เทลงซ้ำแล้วซ้ำอีกปกคลุม จึงส่องแสงเหมือนภูเขา เหมือนกองน้ำ
2.63.19
पाण्डुरारुणवर्णानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
सुस्रुवुर्गिरिधातुभ्यः सभस्मानि भुजङ्गवत् ॥ २.६३.१९ ॥
ลำธารที่มีสีขาวซีดและแดงอ่อน แม้ว่าจะใสสะอาดตามปกติ ก็ไหลลงมาจากแร่ธาตุบนภูเขา ปนด้วยขี้เถ้า ดุจงู
2.63.20
आकुलारुणतोयानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
उन्मार्गजलवाहीनि बभूवुर्जलदागमे ॥ २.६३.२० ॥
เมื่อฤดูฝนมาถึง ลำธาร แม้ปกติจะใสสะอาด ก็มีน้ำขุ่นแดง และพัดพาน้ำออกนอกทางเดินปกติของมัน
2.63.21
तस्मिन्न् अतिसुखे काले धनुष्मान् इषुमान् रथी ।
व्यायाम कृत सम्कल्पः सरयूम् अन्वगाम् नदीम् ॥ २.६३.२१ ॥
ในฤดูอันน่ารื่นรมย์นั้น ท่านผู้ถือธนูและลูกศร ผู้เป็นนักรบบนรถศึก ปรารถนาจะฝึกฝนตน จึงเดินไปตามแม่น้ำสรยู
2.63.22
निपाने महिषम् रात्रौ गजम् वा अभ्यागतम् नदीम् ।
अन्यम् वा श्वा पदम् कम्चिज् जिघाम्सुर् अजित इन्द्रियः ॥ २.६३.२२ ॥
ผู้ไม่อาจควบคุมอินทรีย์ของตนได้ ปรารถนาจะฆ่าในยามค่ำคืน ไม่ว่าจะเป็นควายหรือช้างที่มาที่แหล่งน้ำหรือริมแม่น้ำ หรือสัตว์อื่นใด หรือสุนัข
2.63.23
तस्मिम्स्तत्राहमेकान्ते रात्रौ विवृतकार्मुकः ।
तत्राहम् सम्वृतम् वन्यम् हतवाम्स्तीरमागतम् ॥ २.६३.२३ ॥
ที่นั่นในที่ลับตาแห่งนั้น ในยามค่ำคืน ข้าพเจ้าดึงคันธนูไว้เต็มที่ ที่นั่นข้าพเจ้าได้ยิงสัตว์ป่าตัวหนึ่งที่ซ่อนตัวอยู่ซึ่งเข้ามาที่ริมฝั่ง
2.63.24
अन्यम् चापि मृगम् हिम्स्रम् शब्दम् श्रुत्वाभु पागतम् ।
अथ अन्ध कारे तु अश्रौषम् जले कुम्भस्य पर्यतः ॥ २.६३.२४ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินเสียงของสัตว์ป่าดุร้ายอีกตัวหนึ่งกำลังเข้ามาใกล้ จากนั้นในความมืด ข้าพเจ้าได้ยินเสียงของหม้อน้ำที่กำลังถูกตักเติมอยู่ในน้ำ
2.63.25
अचक्षुर् विषये घोषम् वारणस्य इव नर्दतः ।
ततः अहम् शरम् उद्धृत्य दीप्तम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२५ ॥
เมื่อมองไม่เห็น ข้าพเจ้าได้ยินเสียงคล้ายช้างที่กำลังคำราม จากนั้นข้าพเจ้าจึงชักลูกศรที่เปล่งประกายออกมา ดุจงูพิษ
2.63.26
शब्दम् प्रति गजप्रेप्सुरभिलक्ष्य त्वपातयम् ।
अमुन्चम् निशितम् बाणम् अहम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२६ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้ช้าง จึงเล็งไปยังเสียงนั้นแล้วปล่อยลูกศร ข้าพเจ้ายิงลูกศรคมกล้าออกไป ดุจงูพิษ
2.63.27
तत्र वाग् उषसि व्यक्ता प्रादुर् आसीद् वन ओकसः ।
हा हा इति पततः तोये बाणाभिहतमर्मणः ॥ २.६३.२७ ॥
ตอนนั้นเมื่อรุ่งอรุณ มีเสียงอันชัดเจนของผู้อาศัยในป่าดังขึ้น ร้องว่า "อ้า อ้า" เป็นเสียงของผู้ที่กำลังล้มลงในน้ำ โดยจุดสำคัญของร่างกายถูกลูกศรแทงเข้า
2.63.28
तस्मिन्निपतिते बाणे वागभूत्तत्र मानुषी ।
कथम् अस्मद् विधे शस्त्रम् निपतेत् तु तपस्विनि ॥ २.६३.२८ ॥
เมื่อลูกศรนั้นตกลงไปแล้ว มีเสียงของมนุษย์ดังขึ้นที่นั่น ว่า "อาวุธจะตกลงบนฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะอย่างพวกเราได้อย่างไรกัน"
2.63.29
प्रविविक्ताम् नदीम् रात्राव् उदाहारः अहम् आगतः ।
इषुणा अभिहतः केन कस्य वा किम् कृतम् मया ॥ २.६३.२९ ॥
"ข้าพเจ้าซึ่งมาในยามค่ำคืนสู่แม่น้ำอันสงัด ถูกลูกศรยิงเข้าแล้ว ถูกใครกัน ของใคร หรือข้าพเจ้าได้ทำอะไรลงไปเล่า"
2.63.30
ऋषेर् हि न्यस्त दण्डस्य वने वन्येन जीवतः ।
कथम् नु शस्त्रेण वधो मद् विधस्य विधीयते ॥ २.६३.३० ॥
"สำหรับฤๅษีผู้วางไม้เท้าลงแล้ว และดำรงชีพในป่าด้วยผลไม้ป่า การฆ่าเช่นของข้าพเจ้าจะถูกกำหนดด้วยอาวุธได้อย่างไรกัน"
2.63.31
जटा भार धरस्य एव वल्कल अजिन वाससः ।
को वधेन मम अर्थी स्यात् किम् वा अस्य अपकृतम् मया ॥ २.६३.३१ ॥
"ใครจะได้ประโยชน์อะไรจากการฆ่าข้าพเจ้า ผู้แบกภาระของผมเผ้าที่พันกันยุ่ง และนุ่งห่มเปลือกไม้กับหนังกวาง หรือข้าพเจ้าได้ทำความผิดอะไรต่อเขาเล่า"
2.63.32
एवम् निष्फलम् आरब्धम् केवल अनर्थ सम्हितम् ।
न कश्चित् साधु मन्येत यथैव गुरु तल्पगम् ॥ २.६३.३२ ॥
การกระทำที่เริ่มต้นไปโดยไร้ผล นำมาแต่โทษเท่านั้น จะไม่มีใครเห็นว่าดีเลย เช่นเดียวกับผู้ที่ล่วงเกินเตียงของคุรุของตน
2.63.33
नहम् तथा अनुशोचामि जीवित क्षयम् आत्मनः ।
मातरम् पितरम् च उभाव् अनुशोचामि मद् विधे ॥ २.६३.३३ ॥
ข้าพเจ้าไม่ได้โศกเศร้าเพราะการสิ้นชีวิตของตนเองมากนัก ข้าพเจ้าโศกเศร้าเพื่อมารดาและบิดา ทั้งสองท่าน เพราะบุตรเช่นข้าพเจ้า
2.63.34
तत् एतान् मिथुनम् वृद्धम् चिर कालभृतम् मया ।
मयि पन्चत्वम् आपन्ने काम् वृत्तिम् वर्तयिष्यति ॥ २.६३.३४ ॥
แล้วใครเล่าจะเลี้ยงดูคู่สามีภรรยาชราทั้งสองนี้ ผู้ที่ข้าพเจ้าอุปถัมภ์มานานแสนนาน เมื่อข้าพเจ้าสิ้นชีวิตไปแล้ว จะดำรงชีพอยู่ด้วยวิธีใดเล่า
2.63.35
वृद्धौ च माता पितराव् अहम् च एक इषुणा हतः ।
केन स्म निहताः सर्वे सुबालेन अकृत आत्मना ॥ २.६३.३५ ॥
ท่านผู้เฒ่าทั้งสอง มารดาและบิดาของข้าพเจ้า และข้าพเจ้าเอง ต่างถูกลูกศรเพียงดอกเดียวยิงล้มลง ใครเล่าได้ฆ่าพวกเราทั้งหมดลง ด้วยผู้โง่เขลาที่มีจิตใจไม่ได้รับการขัดเกลา
2.63.36
तम् गिरम् करुणाम् श्रुत्वा मम धर्म अनुकान्क्षिणः ।
कराभ्याम् सशरम् चापम् व्यथितस्य अपतत् भुवि ॥ २.६३.३६ ॥
เมื่อได้ยินเสียงอันน่าสงสารของข้าพเจ้านั้น คันธนูพร้อมลูกศรก็หลุดจากมือของผู้ที่แสวงหาธรรม และผู้นั้นด้วยความเจ็บปวดก็ล้มลงสู่พื้นดิน
2.63.37
तस्याहम् करुणम् श्रुत्वा निशि लालपतो बहु ।
सम्भ्रानतः शोकवेगेन भृशमास विचेतनः ॥ २.६३.३७ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินเสียงคร่ำครวญอันน่าสงสารของเขาตลอดทั้งคืน ข้าพเจ้าสับสนอย่างยิ่งด้วยแรงแห่งความโศก จึงหมดสติล้มลง
2.63.38
तम् देशम् अहम् आगम्य दीन सत्त्वः सुदुर्मनाः ।
अपश्यम् इषुणा तीरे सरय्वाः तापसम् हतम् ॥ २.६३.३८ ॥
ข้าพเจ้าเดินทางมายังสถานที่นั้น ด้วยจิตใจที่หม่นหมองและใจที่ทุกข์ยิ่งนัก เห็นฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะถูกลูกศรสังหารอยู่บนฝั่งแม่น้ำสรยู
2.63.39
अवकीर्णजटाभारम् प्रविद्धकलशोदकम् ।
पासुशोणितदिग्धाङ्गम् शयानम् शल्यपीडितम् ॥ २.६३.३९ ॥
ผมเผ้าที่พันกันยุ่งกระจัดกระจายไป หม้อน้ำถูกโยนทิ้งและน้ำในนั้นหกกระจาย ร่างกายเปรอะด้วยฝุ่นและโลหิต เขานอนทรมานด้วยลูกศร
2.63.41
स माम् उद्वीक्ष्य नेत्राभ्याम् त्रस्तम् अस्वस्थ चेतसम् ।
किम् तव अपकृतम् राजन् वने निवसता मया ।
जिहीर्षुर् अम्भो गुर्व् अर्थम् यद् अहम् ताडितः त्वया ॥ २.६३.४१ ॥
เขามองข้าพเจ้าด้วยดวงตาของเขา ขณะที่ข้าพเจ้ายืนตัวสั่นอยู่ด้วยจิตใจที่ไม่สงบ แล้วกล่าวว่า "ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าได้ทำผิดอะไรต่อท่านหรือ ขณะที่ข้าพเจ้าอาศัยอยู่ในป่า ท่านจึงยิงข้าพเจ้าลง ขณะที่ข้าพเจ้ามาตักน้ำเพื่อบิดามารดาผู้เฒ่าของข้าพเจ้า"
2.63.42
एकेन खलु बाणेन मर्मणि अभिहते मयि ।
द्वाव् अन्धौ निहतौ वृद्धौ माता जनयिता च मे ॥ २.६३.४२ ॥
เมื่อลูกศรเพียงดอกเดียวปักเข้าที่จุดสำคัญของข้าพเจ้า บิดามารดาผู้ตาบอดและชราทั้งสองของข้าพเจ้า จะต้องพินาศแน่นอน
2.63.43
तौ नूनम् दुर्बलाव् अन्धौ मत् प्रतीक्षौ पिपासितौ ।
चिरम् आशा कृताम् तृष्णाम् कष्टाम् सम्धारयिष्यतः ॥ २.६३.४३ ॥
ทั้งสองท่านนั้นอ่อนแรง ตาบอด และกระหาย คอยข้าพเจ้าอยู่ แน่นอนว่าจะต้องทนแบกรับความหวังที่ได้ปลูกฝังไว้นาน และความปรารถนาอันเจ็บปวดนั้นต่อไป
2.63.44
न नूनम् तपसो वा अस्ति फल योगः श्रुतस्य वा ।
पिता यन् माम् न जानाति शयानम् पतितम् भुवि ॥ २.६३.४४ ॥
แน่นอนว่าการบำเพ็ญตบะหรือการเล่าเรียนย่อมไม่ให้ผลใด เพราะบิดาของข้าพเจ้าไม่รู้ว่าข้าพเจ้านอนล้มอยู่บนพื้นดิน
2.63.45
जानन्न् अपि च किम् कुर्यात् अशक्तिर् अपरिक्रमः ।
चिद्यमानम् इव अशक्तः त्रातुम् अन्यो नगो नगम् ॥ २.६३.४५ ॥
แม้จะรู้ แล้วผู้ที่ไร้กำลังและเคลื่อนไหวไม่ได้จะทำอะไรได้เล่า เหมือนต้นไม้ต้นหนึ่งที่ไม่อาจช่วยต้นไม้อีกต้นที่กำลังถูกตัดอยู่ได้
2.63.46
पितुस् त्वम् एव मे गत्वा शीघ्रम् आचक्ष्व राघव ।
न त्वाम् अनुदहेत् क्रुद्धो वनम् वह्निर् इव एधितः ॥ २.६३.४६ ॥
ข้าแต่พระราฆพ ขอพระองค์โปรดเสด็จไปยังบิดาของข้าพเจ้าโดยเร็ว และทูลให้ท่านทราบ เกรงว่าท่านจะโกรธและเผาพระองค์เสียเหมือนไฟที่ลุกโชนในป่า
2.63.47
इयम् एक पदी राजन् यतः मे पितुर् आश्रमः ।
तम् प्रसादय गत्वा त्वम् न त्वाम् स कुपितः शपेत् ॥ २.६३.४७ ॥
ข้าแต่พระราชา ทางเดินเท้าเพียงสายเดียวนี้นำไปสู่อาศรมของบิดาข้าพเจ้า ขอพระองค์โปรดเสด็จไปเอาใจท่าน เกรงว่าท่านจะโกรธและสาปแช่งพระองค์
2.63.48
विशल्यम् कुरु माम् राजन् मर्म मे निशितः शरः ।
रुणद्धि मृदु स उत्सेधम् तीरम् अम्बु रयो यथा ॥ २.६३.४८ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอโปรดถอนลูกศรออกจากข้าพเจ้า ลูกศรคมปักอยู่ที่จุดสำคัญของข้าพเจ้า ทำให้ข้าพเจ้าค่อย ๆ ถูกกั้นไว้ เหมือนกระแสน้ำที่พัดแรงถูกกั้นไว้ด้วยฝั่งที่สูง
2.63.50
सशल्यः क्लिश्यते प्राणैर्विशल्यो विनशिष्यति ।
दुःखितस्य च दीनस्य मम शोकातुरस्य च ।
लक्ष्यामास हृदये चिन्ताम् मुनिसुत स्तदा ॥ २.६३.५० ॥
ผู้ที่ยังมีลูกศรปักอยู่ย่อมทุกข์ทรมานด้วยลมหายใจ ถ้าไม่ถอนลูกศรออกก็จะตาย ครั้งนั้นบุตรของฤๅษีได้เห็นความกังวลในใจของข้าพเจ้า ผู้เศร้าโศก น่าสงสาร และทุกข์ใจเพราะความโศก
2.63.51
ताम्यमानः स माम् दुःखादुवाच परमार्तवत् ।
सीदमानो विवृत्ताङ्गो वेष्टमानो गतः क्षयम् ॥ २.६३.५१ ॥
ท่านทรมานด้วยความทุกข์ จมดิ่งลง บิดตัวบิดกาย และได้กล่าวกับข้าพเจ้าด้วยความทุกข์ระทมยิ่ง แล้วก็ดับสูญไป
2.63.52
सम्स्तभ्य धैर्येण स्थिरचित्तो भवाम्यहम् ।
ब्रह्महत्याकृतम् पापम् हृदयादपनीयताम् ॥ २.६३.५२ ॥
ข้าพเจ้าจะข่มใจด้วยความอดทนมั่นคง และจิตใจจะมั่นคง ขอให้บาปที่เกิดจากการฆ่าพราหมณ์ถูกขจัดออกไปจากใจเถิด
2.63.53
न द्विजातिर् अहम् राजन् मा भूत् ते मनसो व्यथा ।
शूद्रायाम् अस्मि वैश्येन जातः जन पद अधिप ॥ २.६३.५३ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้ามิใช่ทวิชาติ ขอให้พระองค์อย่าทรงทุกข์ในพระทัยเลย ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน ข้าพเจ้าเกิดจากบิดาที่เป็นไวศยะและมารดาที่เป็นศูทร
2.63.54
विघूर्णतो विचेष्टस्य वेपमाचस्य भूतले ॥ २.६३.५४ ॥
ของผู้ที่เซถลาอยู่บนพื้นดิน ดิ้นทุรนทุราย และตัวสั่น
2.63.55
तस्य तु आनम्यमानस्य तम् बाणम् अहम् उद्धरम् ।
तस्य त्वानम्यमानस्य तम् बाणामहमुद्धरम् ॥ २.६३.५५ ॥
ขณะที่ท่านก้มตัวลง ข้าพเจ้าก็ดึงลูกศรดอกนั้นออก ขณะที่ท่านก้มตัวลงนั้น ข้าพเจ้าได้ดึงลูกศรดอกนั้นออกมา
2.63.56
जल आर्द्र गात्रम् तु विलप्य कृच्चान् ।
मर्म व्रणम् सम्ततम् उच्चसन्तम् ।
ततः सरय्वाम् तम् अहम् शयानम् ।
समीक्ष्य भद्रे सुभृशम् विषण्णः ॥ २.६३.५६ ॥
ร่างกายของท่านชุ่มด้วยน้ำ ท่านคร่ำครวญด้วยความยากลำบาก ครางอยู่ไม่หยุดจากบาดแผลที่จุดสำคัญ ต่อมาเมื่อข้าพเจ้าเห็นท่านนอนอยู่ในแม่น้ำสรยู ข้าแต่หญิงผู้เจริญ ข้าพเจ้าก็เศร้าโศกเป็นอย่างยิ่ง