ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.63.1
प्रतिबुद्धो मुहुर् तेन शोक उपहत चेतनः ।
अथ राजा दशरथः स चिन्ताम् अभ्यपद्यत ॥ २.६३.१ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತು, ದುಃಖದಿಂದ ಜರ್ಜರಿತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆಗ ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದನು.
2.63.2
राम लक्ष्मणयोः चैव विवासात् वासव उपमम् ।
आविवेश उपसर्गः तम् तमः सूर्यम् इव आसुरम् ॥ २.६३.२ ॥
ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ವನವಾಸದಿಂದ, ಇಂದ್ರನಂತಿರುವ ಅವನನ್ನು ಒಂದು ಕಷ್ಟವು ಆವರಿಸಿತು; ಅಸುರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕತ್ತಲೆ ಆವರಿಸುವಂತೆ.
2.63.3
सभार्ये निर्गते रामे कौसल्याम् कोसलेश्वरः ।
विवक्षुरसितापाङ्गाम् स्मृवा दुष्कृतमात्मनः ॥ २.६३.३ ॥
ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ, ಕೋಸಲದ ಒಡೆಯನು ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣಿನ ಕೌಸಲ್ಯೆಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸಿದನು; ತನ್ನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು.
2.63.4
स राजा रजनीम् षष्ठीम् रामे प्रव्रजिते वनम् ।
अर्ध रात्रे दशरथः सम्स्मरन् दुष्कृतम् कृतम् ॥ २.६३.४ ॥
ರಾಮನು ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ನಂತರದ ಆರನೆಯ ರಾತ್ರಿ, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದಶರಥನು ತಾನು ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
2.63.5
स राजा पुत्रशोकार्तः स्मरन् दुष्कृतमात्मनः ।
कौसल्याम् पुत्र शोक आर्ताम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.६३.५ ॥
ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ನೊಂದ ಆ ರಾಜನು, ತನ್ನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು, ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.63.6
यद् आचरति कल्याणि शुभम् वा यदि वा अशुभम् ।
तत् एव लभते भद्रे कर्ता कर्मजम् आत्मनः ॥ २.६३.६ ॥
ಓ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಒಬ್ಬನು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೋ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನೋ ಯಾವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಓ ಭದ್ರೆ, ಕರ್ತನು ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಫಲವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
2.63.7
गुरु लाघवम् अर्थानाम् आरम्भे कर्मणाम् फलम् ।
दोषम् वा यो न जानाति स बालैति ह उच्यते ॥ २.६३.७ ॥
ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಾಗ ಅವುಗಳ ಫಲದ ಭಾರ ಅಥವಾ ಲಘುತ್ವವನ್ನೂ, ಅವುಗಳ ದೋಷವನ್ನೂ ತಿಳಿಯದವನು ಬಾಲಕನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
2.63.8
कश्चित् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च निषिन्चति ।
पुष्पम् दृष्ट्वा फले गृध्नुः स शोचति फल आगमे ॥ २.६३.८ ॥
ಒಬ್ಬನು ಮಾವಿನ ತೋಪನ್ನು ಕಡಿದು ಪಲಾಶ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಹೂವನ್ನು ನೋಡಿ ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಆಸೆಪಡುವವನು ಹಣ್ಣಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ.
2.63.9
अविज्ञाय फलम् यो हि कर्म त्वेवानुधावति ।
स शोचेत्फलवेलायाम् यथा किम्शुकसेचकः ॥ २.६३.९ ॥
ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಕರ್ಮದ ಹಿಂದೆ ಓಡುವವನು, ಫಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಿಂಶುಕ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿದವನಂತೆ ಶೋಕಿಸುವನು.
2.63.10
सो अहम् आम्र वणम् चित्त्वा पलाशामः च न्यषेचयम् ।
रामम् फल आगमे त्यक्त्वा पश्चात् शोचामि दुर्मतिः ॥ २.६३.१० ॥
ಆ ನಾನು ಮಾವಿನ ತೋಪನ್ನು ಕಡಿದು ಪಲಾಶ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿದೆನು; ಫಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಈಗ ದುರ್ಮತಿಯಾದ ನಾನು ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.63.11
लब्ध शब्देन कौसल्ये कुमारेण धनुष्मता ।
कुमारः शब्द वेधी इति मया पापम् इदम् कृतम् ॥ २.६३.११ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆ! 'ಕುಮಾರನು ಶಬ್ದವೇಧಿ' ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಧನುರ್ಧಾರಿ ಕುಮಾರನ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಾನು ಈ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು.
2.63.12
तत् इदम् मे अनुसम्प्राप्तम् देवि दुह्खम् स्वयम् कृतम् ।
सम्मोहात् इह बालेन यथा स्यात् भक्षितम् विषम् ॥ २.६३.१२ ॥
ದೇವಿ! ನಾನೇ ಮಾಡಿದ ಆ ದುಃಖ ಈಗ ನನ್ನನ್ನು ಬಂದಿದೆ; ಮೋಹದಿಂದ ಬಾಲಕನು ವಿಷವನ್ನು ತಿಂದಂತೆ.
2.63.13
यथान्यः पुरुषः कश्चित्पलाशैर्मोहितो भवेत् ।
एवम् मम अपि अविज्ञातम् शब्द वेध्यमयम् फलम् ॥ २.६३.१३ ॥
ಬೇರೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಪಲಾಶ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದಂತೆ, ನನಗೂ ಈ ಫಲ ಅರಿಯದಾಗಿತ್ತು; ಇದು ಶಬ್ದವೇಧಿ ಬಾಣದ ಫಲ.
2.63.14
देव्य् अनूढा त्वम् अभवो युव राजो भवाम्य् अहम् ।
ततः प्रावृड् अनुप्राप्ता मद काम विवर्धिनी ॥ २.६३.१४ ॥
ದೇವಿ, ಆಗ ನೀನು ಮದುವೆಯಾಗದವಳಾಗಿದ್ದೆ; ನಾನು ಯುವರಾಜನಾಗುವವನಿದ್ದೆ. ಆಗ ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದಿತು; ಅದು ಮದ ಮತ್ತು ಕಾಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
2.63.15
उपास्यहि रसान् भौमाम्स् तप्त्वा च जगद् अम्शुभिः ।
परेत आचरिताम् भीमाम् रविर् आविशते दिशम् ॥ २.६३.१५ ॥
ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೀರಿ, ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ನಂತರ ಭಯಂಕರ ದಿಕ್ಕಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
2.63.16
उष्णम् अन्तर् दधे सद्यः स्निग्धा ददृशिरे घनाः ।
ततः जहृषिरे सर्वे भेक सारन्ग बर्हिणः ॥ २.६३.१६ ॥
ಬಿಸಿಲು ತಕ್ಷಣ ಒಳಗೆ ಮಾಯವಾಯಿತು; ಸ್ನಿಗ್ಧ ಮೇಘಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಆಗ ಕಪ್ಪೆಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ನವಿಲುಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಹರ್ಷಗೊಂಡವು.
2.63.17
क्लिन्नपक्षोत्तराः स्नाताः कृच्च्रादिव वतत्रिणः ।
वृष्टिवातावधूताग्रान् पादपानभिपेदिरे ॥ २.६३.१७ ॥
ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ತೊಯ್ದು, ಕಷ್ಟದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಂತಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿದ ತುದಿಗಳ ಮರಗಳ ಬಳಿ ಹೋದವು.
2.63.18
पतितेन अम्भसा चन्नः पतमानेन च असकृत् ।
आबभौ मत्त सारन्गः तोय राशिर् इव अचलः ॥ २.६३.१८ ॥
ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನಿಂದ, ಪದೇ ಪದೇ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಮದಿಸಿದ ಆನೆ, ನೀರಿನ ರಾಶಿಯಂತಿರುವ ಪರ್ವತದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿತು.
2.63.19
पाण्डुरारुणवर्णानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
सुस्रुवुर्गिरिधातुभ्यः सभस्मानि भुजङ्गवत् ॥ २.६३.१९ ॥
ಪರ್ವತದ ಧಾತುಗಳಿಂದ ತೆಳು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿದ್ದರೂ ಬೂದಿ ಬೆರೆತ ಹೊಳೆಗಳು ಹಾವುಗಳಂತೆ ಹರಿದವು.
2.63.20
आकुलारुणतोयानि स्रोताम्सि विमलान्यपि ।
उन्मार्गजलवाहीनि बभूवुर्जलदागमे ॥ २.६३.२० ॥
ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದಾಗ, ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿದ್ದರೂ ಹೊಳೆಗಳು ಕದಡಿದ ಕೆಂಪು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ನೀರನ್ನು ಒಯ್ಯುವವಾದವು.
2.63.21
तस्मिन्न् अतिसुखे काले धनुष्मान् इषुमान् रथी ।
व्यायाम कृत सम्कल्पः सरयूम् अन्वगाम् नदीम् ॥ २.६३.२१ ॥
ಆ ಅತಿ ಸುಖಕರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ರಥಿಕನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಸರಯೂ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹೋದನು.
2.63.22
निपाने महिषम् रात्रौ गजम् वा अभ्यागतम् नदीम् ।
अन्यम् वा श्वा पदम् कम्चिज् जिघाम्सुर् अजित इन्द्रियः ॥ २.६३.२२ ॥
ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಆನೆ, ಅಥವಾ ನದಿಗೆ ಬಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿ, ನಾಯಿಯನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸುವ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲದವನು.
2.63.23
तस्मिम्स्तत्राहमेकान्ते रात्रौ विवृतकार्मुकः ।
तत्राहम् सम्वृतम् वन्यम् हतवाम्स्तीरमागतम् ॥ २.६३.२३ ॥
ಆ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಲ್ಲು ಸೆಳೆದಿದ್ದ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ದಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಅಡಗಿದ್ದ ಒಂದು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಹೊಡೆದೆನು.
2.63.24
अन्यम् चापि मृगम् हिम्स्रम् शब्दम् श्रुत्वाभु पागतम् ।
अथ अन्ध कारे तु अश्रौषम् जले कुम्भस्य पर्यतः ॥ २.६३.२४ ॥
ಮತ್ತೂ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ರೂರ ಮೃಗದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಗ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡ ತುಂಬುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ.
2.63.25
अचक्षुर् विषये घोषम् वारणस्य इव नर्दतः ।
ततः अहम् शरम् उद्धृत्य दीप्तम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२५ ॥
ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದ ನಾನು, ಘರ್ಜಿಸುವ ಆನೆಯ ಶಬ್ದದಂತೆ ಕೇಳಿಬಂದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಗ ಉರಿಯುವ, ವಿಷಸರ್ಪದಂತಿರುವ ಬಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡೆನು.
2.63.26
शब्दम् प्रति गजप्रेप्सुरभिलक्ष्य त्वपातयम् ।
अमुन्चम् निशितम् बाणम् अहम् आशी विष उपमम् ॥ २.६३.२६ ॥
ಆನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆ ಶಬ್ದದ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ನಾನು ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟೆನು; ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ವಿಷಸರ್ಪದಂತಿರುವ ಬಾಣವನ್ನು ನಾನು ಎಸೆದೆನು.
2.63.27
तत्र वाग् उषसि व्यक्ता प्रादुर् आसीद् वन ओकसः ।
हा हा इति पततः तोये बाणाभिहतमर्मणः ॥ २.६३.२७ ॥
ಆಗ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬಂತು — "ಅಯ್ಯೋ, ಅಯ್ಯೋ!" — ಬಾಣದಿಂದ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವನ ಕೂಗು.
2.63.28
तस्मिन्निपतिते बाणे वागभूत्तत्र मानुषी ।
कथम् अस्मद् विधे शस्त्रम् निपतेत् तु तपस्विनि ॥ २.६३.२८ ॥
ಆ ಬಾಣ ಬಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬಂತು — "ನಮ್ಮಂತಹ ತಪಸ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಶಸ್ತ್ರ ಹೇಗೆ ಬೀಳಬಹುದು?"
2.63.29
प्रविविक्ताम् नदीम् रात्राव् उदाहारः अहम् आगतः ।
इषुणा अभिहतः केन कस्य वा किम् कृतम् मया ॥ २.६३.२९ ॥
"ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತ ನದಿಗೆ ಬಂದ ನನ್ನನ್ನು ಯಾರೋ ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದರು — ಯಾರು? ಯಾರಿಗೆ? ನಾನು ಏನು ಮಾಡಿದ್ದೆ?"
2.63.30
ऋषेर् हि न्यस्त दण्डस्य वने वन्येन जीवतः ।
कथम् नु शस्त्रेण वधो मद् विधस्य विधीयते ॥ २.६३.३० ॥
"ದಂಡವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಆಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುವ ಋಷಿಯಂತಹ ನನ್ನಂತವನ ವಧೆ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೇಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು?"
2.63.31
जटा भार धरस्य एव वल्कल अजिन वाससः ।
को वधेन मम अर्थी स्यात् किम् वा अस्य अपकृतम् मया ॥ २.६३.३१ ॥
ಜಟಾಭಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವಲ್ಕಲ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಚರ್ಮವನ್ನು ಉಟ್ಟಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಂದು ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭ? ಅಥವಾ ನಾನು ಇವನಿಗೆ ಏನು ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ?
2.63.32
एवम् निष्फलम् आरब्धम् केवल अनर्थ सम्हितम् ।
न कश्चित् साधु मन्येत यथैव गुरु तल्पगम् ॥ २.६३.३२ ॥
ಹೀಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಕೇವಲ ಅನರ್ಥವನ್ನೇ ತರುವ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು, ಗುರುಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಶಯನಿಸಿದವನಂತೆ, ಯಾರೂ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಭಾವಿಸರು.
2.63.33
नहम् तथा अनुशोचामि जीवित क्षयम् आत्मनः ।
मातरम् पितरम् च उभाव् अनुशोचामि मद् विधे ॥ २.६३.३३ ॥
ನನ್ನ ಜೀವನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಷ್ಟು ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನಂತಹ ಮಗನಿಗಾಗಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಇಬ್ಬರಿಗಾಗಿಯೇ ನಾನು ದುಃಖಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.63.34
तत् एतान् मिथुनम् वृद्धम् चिर कालभृतम् मया ।
मयि पन्चत्वम् आपन्ने काम् वृत्तिम् वर्तयिष्यति ॥ २.६३.३४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ನನ್ನಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು, ನಾನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಜೀವನೋಪಾಯದಿಂದ ಪೋಷಿಸುವನು?
2.63.35
वृद्धौ च माता पितराव् अहम् च एक इषुणा हतः ।
केन स्म निहताः सर्वे सुबालेन अकृत आत्मना ॥ २.६३.३५ ॥
ವೃದ್ಧ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಮತ್ತು ನಾನು, ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಹತರಾದೆವು. ಆ ಮೂರ್ಖ, ಅವಿವೇಕಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನು ಯಾರು ಕೊಂದನು?
2.63.36
तम् गिरम् करुणाम् श्रुत्वा मम धर्म अनुकान्क्षिणः ।
कराभ्याम् सशरम् चापम् व्यथितस्य अपतत् भुवि ॥ २.६३.३६ ॥
ನನ್ನ ಕರುಣಾಜನಕ ಆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅವನ ಕೈಗಳಿಂದ, ಬಾಣಸಹಿತ ಬಿಲ್ಲು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತು.
2.63.37
तस्याहम् करुणम् श्रुत्वा निशि लालपतो बहु ।
सम्भ्रानतः शोकवेगेन भृशमास विचेतनः ॥ २.६३.३७ ॥
ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಹಳವಾಗಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶೋಕದ ವೇಗದಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದೆ.
2.63.38
तम् देशम् अहम् आगम्य दीन सत्त्वः सुदुर्मनाः ।
अपश्यम् इषुणा तीरे सरय्वाः तापसम् हतम् ॥ २.६३.३८ ॥
ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು, ದೀನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಸರಯೂ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬಾಣದಿಂದ ಹತನಾದ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ.
2.63.39
अवकीर्णजटाभारम् प्रविद्धकलशोदकम् ।
पासुशोणितदिग्धाङ्गम् शयानम् शल्यपीडितम् ॥ २.६३.३९ ॥
ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾದ ಜಟಾಭಾರದೊಂದಿಗೆ, ಎಸೆದ ಕಲಶದ ನೀರು ಚೆಲ್ಲಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಧೂಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಮೆತ್ತಿದ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ, ಬಾಣದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದನು.
2.63.41
स माम् उद्वीक्ष्य नेत्राभ्याम् त्रस्तम् अस्वस्थ चेतसम् ।
किम् तव अपकृतम् राजन् वने निवसता मया ।
जिहीर्षुर् अम्भो गुर्व् अर्थम् यद् अहम् ताडितः त्वया ॥ २.६३.४१ ॥
ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಿದನು — ಭಯಗೊಂಡು ವ್ಯಾಕುಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು. "ಓ ರಾಜನೇ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಾನು ನಿನಗೆ ಯಾವ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದೆ? ವೃದ್ಧ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗಾಗಿ ನೀರು ತರಲು ಬಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ಹೊಡೆದೆ?" ಎಂದನು.
2.63.42
एकेन खलु बाणेन मर्मणि अभिहते मयि ।
द्वाव् अन्धौ निहतौ वृद्धौ माता जनयिता च मे ॥ २.६३.४२ ॥
ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ನನ್ನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಿರುವುದರಿಂದ, ನನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಕುರುಡ, ವೃದ್ಧ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸಾಯುವರು.
2.63.43
तौ नूनम् दुर्बलाव् अन्धौ मत् प्रतीक्षौ पिपासितौ ।
चिरम् आशा कृताम् तृष्णाम् कष्टाम् सम्धारयिष्यतः ॥ २.६३.४३ ॥
ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ದುರ್ಬಲರು, ಕುರುಡರು, ದಾಹದಿಂದ ನನಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವವರು; ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಆಶೆಯನ್ನೂ ನೋವಿನ ಹಂಬಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸುತ್ತಿರುವರು.
2.63.44
न नूनम् तपसो वा अस्ति फल योगः श्रुतस्य वा ।
पिता यन् माम् न जानाति शयानम् पतितम् भुवि ॥ २.६३.४४ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಫಲವಿಲ್ಲ; ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಮಲಗಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ತಂದೆ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ.
2.63.45
जानन्न् अपि च किम् कुर्यात् अशक्तिर् अपरिक्रमः ।
चिद्यमानम् इव अशक्तः त्रातुम् अन्यो नगो नगम् ॥ २.६३.४५ ॥
ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಶಕ್ತಿಹೀನನೂ ಚಲಿಸಲಾರದವನೂ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲ? ಕಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಮರವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಮರ ರಕ್ಷಿಸಲಾರದಂತೆ.
2.63.46
पितुस् त्वम् एव मे गत्वा शीघ्रम् आचक्ष्व राघव ।
न त्वाम् अनुदहेत् क्रुद्धो वनम् वह्निर् इव एधितः ॥ २.६३.४६ ॥
ರಾಘವನೇ, ನೀನೇ ಬೇಗನೆ ಹೋಗಿ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ತಿಳಿಸು; ಕೋಪಗೊಂಡು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸುಡದಂತೆ.
2.63.47
इयम् एक पदी राजन् यतः मे पितुर् आश्रमः ।
तम् प्रसादय गत्वा त्वम् न त्वाम् स कुपितः शपेत् ॥ २.६३.४७ ॥
ರಾಜನೇ, ಇದು ಏಕಪಥ; ಇದರ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಶ್ರಮವಿದೆ. ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸು; ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸದಂತೆ.
2.63.48
विशल्यम् कुरु माम् राजन् मर्म मे निशितः शरः ।
रुणद्धि मृदु स उत्सेधम् तीरम् अम्बु रयो यथा ॥ २.६३.४८ ॥
ರಾಜನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಬಿಡಿಸು; ನನ್ನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹರಿತ ಬಾಣ ಸಿಕ್ಕಿದೆ; ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಎತ್ತರದ ತೀರವನ್ನು ತಡೆವಂತೆ ಅದು ನನ್ನನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
2.63.50
सशल्यः क्लिश्यते प्राणैर्विशल्यो विनशिष्यति ।
दुःखितस्य च दीनस्य मम शोकातुरस्य च ।
लक्ष्यामास हृदये चिन्ताम् मुनिसुत स्तदा ॥ २.६३.५० ॥
ಬಾಣದೊಂದಿಗೆ ಇರುವವನು ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಯಾತನೆ ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಬಾಣ ತೆಗೆದರೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ದುಃಖಿತನೂ ದೀನನೂ ಶೋಕದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದವನೂ ಆದ ನನ್ನ ಕುರಿತು ಆಗ ಮುನಿಪುತ್ರನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆ ಕಂಡನು.
2.63.51
ताम्यमानः स माम् दुःखादुवाच परमार्तवत् ।
सीदमानो विवृत्ताङ्गो वेष्टमानो गतः क्षयम् ॥ २.६३.५१ ॥
ಅವನು ದುಃಖದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಕುಸಿಯುತ್ತಾ, ಅಂಗಗಳು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾ, ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ ನಾಶದತ್ತ ಸಾಗಿದನು.
2.63.52
सम्स्तभ्य धैर्येण स्थिरचित्तो भवाम्यहम् ।
ब्रह्महत्याकृतम् पापम् हृदयादपनीयताम् ॥ २.६३.५२ ॥
ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಾಪವು ಹೃದಯದಿಂದ ತೊಲಗಲಿ.
2.63.53
न द्विजातिर् अहम् राजन् मा भूत् ते मनसो व्यथा ।
शूद्रायाम् अस्मि वैश्येन जातः जन पद अधिप ॥ २.६३.५३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನಾನು ದ್ವಿಜನಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಥೆ ಬೇಡ. ಓ ಜನಪದದ ಒಡೆಯನೇ, ನಾನು ವೈಶ್ಯನಿಂದ ಶೂದ್ರ ಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು.
2.63.54
विघूर्णतो विचेष्टस्य वेपमाचस्य भूतले ॥ २.६३.५४ ॥
ನೆಲದ ಮೇಲೆ ತಿರುಗುತ್ತ, ಒದ್ದಾಡುತ್ತ, ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದವನಿಗೆ.
2.63.55
तस्य तु आनम्यमानस्य तम् बाणम् अहम् उद्धरम् ।
तस्य त्वानम्यमानस्य तम् बाणामहमुद्धरम् ॥ २.६३.५५ ॥
ಅವನು ಬಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದೆನು.
2.63.56
जल आर्द्र गात्रम् तु विलप्य कृच्चान् ।
मर्म व्रणम् सम्ततम् उच्चसन्तम् ।
ततः सरय्वाम् तम् अहम् शयानम् ।
समीक्ष्य भद्रे सुभृशम् विषण्णः ॥ २.६३.५६ ॥
ನೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮರ್ಮಸ್ಥಳದ ಗಾಯದಿಂದ ನಿರಂತರ ನರಳುತ್ತ, ಸರಯೂ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಓ ಭದ್ರೆ, ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಣ್ಣನಾದೆನು.