Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
वधमप्रतिरूपम् तु महर्षेस्तस्य राघवः ।
विलपन्ने व धर्मात्मा कौसल्याम् पुन रब्रवीत् ॥ २.६४.१ ॥
Lamentando aquella muerte impropia del gran sabio, el justo Rāghava volvió a hablar a Kausalyā.
2.64.2
तत् अज्ञानान् महत् पापम् कृत्वा सम्कुलित इन्द्रियः ।
एकः तु अचिन्तयम् बुद्ध्या कथम् नु सुकृतम् भवेत् ॥ २.६४.२ ॥
Habiendo cometido aquel gran pecado por ignorancia, con los sentidos alterados, yo solo reflexioné con la mente: ¿cómo podría ahora surgir el mérito?
2.64.3
ततः तम् घटम् आदय पूर्णम् परम वारिणा ।
आश्रमम् तम् अहम् प्राप्य यथा आख्यात पथम् गतः ॥ २.६४.३ ॥
Entonces, tomando aquella vasija llena de agua, recorrí el camino indicado y llegué a aquel ermitaño.
2.64.4
तत्र अहम् दुर्बलाव् अन्धौ वृद्धाव् अपरिणायकौ ।
अपश्यम् तस्य पितरौ लून पक्षाव् इव द्विजौ ॥ २.६४.४ ॥
Allí vi a sus padres, débiles, ciegos, ancianos y sin protector, como dos aves de alas cortadas.
2.64.5
तन् निमित्ताभिर् आसीनौ कथाभिर् अपरिक्रमौ ।
ताम् आशाम् मत् कृते हीनाव् उदासीनाव् अनाथवत् ॥ २.६४.५ ॥
Sentados, incapaces de moverse, privados por mi causa de aquella esperanza, abatidos y desamparados como huérfanos.
2.64.6
शोकोपहतचित्तश्च भयसम्त्रस्तचेतनः ।
तच्चाश्रमपदम् गत्वा भूयः शोकमहम् गतः ॥ २.६४.६ ॥
Con la mente herida por el dolor y la conciencia estremecida por el miedo, fui a aquel ermitaño y de nuevo me hundí en la pena.
2.64.7
पद शब्दम् तु मे श्रुत्वा मुनिर् वाक्यम् अभाषत ।
किम् चिरायसि मे पुत्र पानीयम् क्षिप्रम् आनय ॥ २.६४.७ ॥
Al oír el sonido de mis pasos, el sabio habló estas palabras: «Hijo, ¿por qué tardas tanto? Trae el agua rápidamente.»
2.64.8
यन् निमित्तम् इदम् तात सलिले क्रीडितम् त्वया ।
उत्कण्ठिता ते माता इयम् प्रविश क्षिप्रम् आश्रमम् ॥ २.६४.८ ॥
Querido hijo, por haber jugado en el agua, tu madre está inquieta; entra pronto en el ermitaño.
2.64.9
यद् व्यलीकम् कृतम् पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।
न तन् मनसि कर्तव्यम् त्वया तात तपस्विना ॥ २.६४.९ ॥
Si alguna falta ha sido cometida, hijo, por tu madre o por mí, querido hijo, tú, como asceta, no debes guardarla en tu mente.
2.64.10
त्वम् गतिस् तु अगतीनाम् च चक्षुस् त्वम् हीन चक्षुषाम् ।
समासक्ताः त्वयि प्राणाः किम्चिन् नौ न अभिभाषसे ॥ २.६४.१० ॥
Tú eres el refugio de los que no tienen refugio y el ojo de los ciegos; nuestras vidas dependen de ti, y sin embargo no nos hablas.
2.64.11
मुनिम् अव्यक्तया वाचा तम् अहम् सज्जमानया ।
हीन व्यन्जनया प्रेक्ष्य भीतः भीतैव अब्रुवम् ॥ २.६४.११ ॥
Al ver al sabio, asustado, le hablé con una voz confusa y vacilante, con sílabas quebradas, hablando temeroso.
2.64.12
मनसः कर्म चेष्टाभिर् अभिसम्स्तभ्य वाग् बलम् ।
आचचक्षे तु अहम् तस्मै पुत्र व्यसनजम् भयम् ॥ २.६४.१२ ॥
Conteniendo el poder de la palabra mediante los movimientos y acciones de mi mente, le declaré, hijo, el temor nacido de la desgracia.
2.64.13
क्षत्रियो अहम् दशरथो न अहम् पुत्रः महात्मनः ।
सज्जन अवमतम् दुह्खम् इदम् प्राप्तम् स्व कर्मजम् ॥ २.६४.१३ ॥
Soy el kṣatriya Daśaratha, no el hijo de un hombre magnánimo. Este dolor, despreciado por los justos, me ha sobrevenido, nacido de mi propia acción.
2.64.14
भगवमः च अपहस्तः अहम् सरयू तीरम् आगतः ।
जिघाम्सुः श्वा पदम् किम्चिन् निपाने वा आगतम् गजम् ॥ २.६४.१४ ॥
Señor, llegué a la orilla del Sarayū, con el arco caído de mi mano, deseando matar a alguna fiera o a un elefante que hubiera llegado al abrevadero.
2.64.15
ततः श्रुतः मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।
द्विपो अयम् इति मत्वा हि बाणेन अभिहतः मया ॥ २.६४.१५ ॥
Entonces oí el sonido de un cántaro que se llenaba en el agua, y pensando «Esto es un elefante», lo herí con una flecha.
2.64.16
गत्वा नद्याः ततः तीरम् अपश्यम् इषुणा हृदि ।
विनिर्भिन्नम् गत प्राणम् शयानम् भुवि तापसम् ॥ २.६४.१६ ॥
Luego, yendo a la orilla del río, vi a un asceta tendido en el suelo, con el corazón atravesado por una flecha, sin vida.
2.64.17
भगवन् शब्दम् आलक्ष्य मया गज जिघाम्सुना ।
विसृष्टः अम्भसि नाराचः तेन ते निहतः सुतः ॥ २.६४.१७ ॥
Señor, habiendo notado el sonido, deseando matar al elefante, lancé una flecha de hierro al agua, y con ella vuestro hijo fue derribado.
2.64.18
ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।
स मया सहसा बण उद्धृतो मर्मतस्तदा ॥ २.६४.१८ ॥
Entonces, a sus mismas palabras, me acerqué a él y de pronto saqué la flecha del punto vital del asceta, que se lamentaba.
2.64.19
स च उद्धृतेन बाणेन तत्र एव स्वर्गम् आस्थितः ।
भगवन्ताव् उभौ शोचन्न् अन्धाव् इति विलप्य च ॥ २.६४.१९ ॥
Herido por aquella flecha tensada, partió allí mismo hacia el cielo, lamentándose así y afligido por los dos venerables ciegos.
2.64.20
अज्ञानात् भवतः पुत्रः सहसा अभिहतः मया ।
शेषम् एवम् गते यत् स्यात् तत् प्रसीदतु मे मुनिः ॥ २.६४.२० ॥
Por ignorancia, golpeé de repente a tu hijo. Puesto que así ha sucedido, sea lo que deba ser lo que reste; oh sabio, séate propicio conmigo.
2.64.21
स तत् श्रुत्वा वचः क्रूरम् निह्श्वसन् शोक कर्शितः ।
नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुम् भगवानृषिः ॥ २.६४.२१ ॥
Al oír aquella cruel palabra, suspirando hondamente y consumido por el dolor, el venerable sabio no pudo infligirle un dolor intenso.
2.64.22
सबाष्पपूर्णवदनो निःश्वसन् शोककर्शितः ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.२२ ॥
Con el rostro lleno de lágrimas, suspirando y consumido por el dolor, el sabio de gran esplendor me habló, mientras yo estaba ante él con las manos juntas.
2.64.23
यद्य् एतत् अशुभम् कर्म न स्म मे कथयेः स्वयम् ।
फलेन् मूर्धा स्म ते राजन् सद्यः शत सहस्रधा ॥ २.६४.२३ ॥
Si tú mismo no me hubieras contado esta acción funesta, oh rey, por su consecuencia tu cabeza habría estallado de inmediato en cien mil pedazos.
2.64.24
क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।
ज्ञान पूर्वम् कृतः स्थानाच् च्यावयेद् अपि वज्रिणम् ॥ २.६४.२४ ॥
Oh rey, la muerte de un asceta del bosque a manos de un kṣatriya, sobre todo si se comete a sabiendas, podría derribar incluso de su lugar a Indra, portador del rayo.
2.64.25
सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।
ज्ञानाद्विसृजतः शस्त्रम् तादृशे ब्रह्मचारिणि ॥ २.६४.२५ ॥
La cabeza de quien, a sabiendas, lanza un arma contra un sabio que permanece en austeridad, contra tal brahmacārin, se parte en siete.
2.64.26
अज्ञानाद्द् हि कृतम् यस्मात् इदम् तेन एव जीवसि ।
अपि हि अद्य कुलम् नस्यात् राघवाणाम् कुतः भवान् ॥ २.६४.२६ ॥
Lo hiciste por ignorancia, y por eso aún vives. De lo contrario, la estirpe de los Rāghavas quedaría extinguida hoy mismo; ¿cómo habrías sobrevivido tú?
2.64.27
नय नौ नृप तम् देशम् इति माम् च अभ्यभाषत ।
अद्य तम् द्रष्टुम् इच्चावः पुत्रम् पश्चिम दर्शनम् ॥ २.६४.२७ ॥
"Oh rey, llévanos a ese lugar", me dijeron. Ahora ambos deseamos ver a ese hijo; será nuestra última visión.
2.64.28
रुधिरेण अवसित अन्गम् प्रकीर्ण अजिन वाससम् ।
शयानम् भुवि निह्सम्ज्ञम् धर्म राज वशम् गतम् ॥ २.६४.२८ ॥
yacía en el suelo, con sus miembros cubiertos de sangre, vestido con pieles de ciervo esparcidas, sin sentido, sometido al poder de Dharmarāja, el rey del dharma.
2.64.29
अथ अहम् एकः तम् देशम् नीत्वा तौ भृश दुह्खितौ ।
अस्पर्शयम् अहम् पुत्रम् तम् मुनिम् सह भार्यया ॥ २.६४.२९ ॥
Entonces yo solo llevé a aquellos dos, profundamente afligidos, a aquel lugar, y hice que tocaran al hijo, junto con aquel sabio y su esposa.
2.64.30
तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ ।
निपेततुः शरीरे अस्य पिता च अस्य इदम् अब्रवीत् ॥ २.६४.३० ॥
Los dos ascetas tocaron a su propio hijo, llegaron junto a él y cayeron sobre su cuerpo. Y su padre dijo estas palabras.
2.64.31
न न्व् अहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पश्य धार्मिक ।
किम् नु न आलिन्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३१ ॥
Hijo virtuoso, ¿acaso no soy querido para ti? Mira a tu madre. Hijo tierno, ¿por qué no me abrazas? Di al menos una palabra.
2.64.32
न त्वहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पस्य धार्मिक ।
किम् नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३२ ॥
Hijo virtuoso, ¿en verdad no soy querido para ti? Mira a tu madre. Hijo tierno, ¿por qué no me abrazas? Di al menos una palabra.
2.64.33
कस्य वा अपर रात्रे अहम् श्रोष्यामि हृदयम् गमम् ।
अधीयानस्य मधुरम् शास्त्रम् वा अन्यद् विशेषतः ॥ २.६४.३३ ॥
En la noche avanzada, ¿de quién escucharé ahora la dulce y conmovedora recitación, de la escritura o de otro texto, sobre todo al estudiarla?
2.64.34
को माम् सम्ध्याम् उपास्य एव स्नात्वा हुत हुत अशनः ।
श्लाघयिष्यति उपासीनः पुत्र शोक भय अर्दितम् ॥ २.६४.३४ ॥
Tras la adoración del crepúsculo, el baño, las ofrendas y la comida, ¿quién se sentará junto a mí y me alabará, hijo, a mí que estoy afligido por el dolor y el miedo?
2.64.35
कन्द मूल फलम् हृत्वा को माम् प्रियम् इव अतिथिम् ।
भोजयिष्यति अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम् ॥ २.६४.३५ ॥
Trayendo raíces, tubérculos y frutos, ¿quién me alimentará como a un querido huésped, a mí que soy incapaz de actuar, sin apoyo y sin guía?
2.64.36
इमाम् अन्धाम् च वृद्धाम् च मातरम् ते तपस्विनीम् ।
कथम् पुत्र भरिष्यामि कृपणाम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.६४.३६ ॥
Hijo, ¿cómo mantendré a esta tu madre, ciega, anciana, asceta, digna de lástima y ansiosa por ti?
2.64.37
तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनम् प्रति ।
श्वो मया सह गन्ता असि जनन्या च समेधितः ॥ २.६४.३७ ॥
Quédate, no vayas, hijo, hacia la morada de Yama. Mañana irás conmigo, criado por tu madre.
2.64.38
उभाव् अपि च शोक आर्ताव् अनाथौ कृपणौ वने ।
क्षिप्रम् एव गमिष्यावः त्वया हीनौ यम क्षयम् ॥ २.६४.३८ ॥
Ambos, afligidos por el dolor, sin protector y lastimosos en el bosque, privados de ti, pronto iremos a la morada de Yama.
2.64.39
ततः वैवस्वतम् दृष्ट्वा तम् प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।
क्षमताम् धर्म राजो मे बिभृयात् पितराव् अयम् ॥ २.६४.३९ ॥
Entonces, viendo a Vaivasvata Yama, le hablaré: que el rey del dharma se complazca, y que sostenga a mis padres.
2.64.40
दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।
ईदृषस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥ २.६४.४० ॥
El de alma justa, guardián de los mundos, de gran gloria, merece conceder este don inmutable de ausencia de temor a alguien como yo.
2.64.41
अपापो असि यथा पुत्र निहतः पाप कर्मणा ।
तेन सत्येन गच्च आशु ये लोकाः शस्त्र योधिनाम् ॥ २.६४.४१ ॥
Eres sin pecado, hijo, y sin embargo fuiste abatido por un hombre de acción pecaminosa. Por esa verdad, ve pronto a los mundos de los guerreros que combaten con armas.
2.64.42
यान्ति शूरा गतिम् याम् च सम्ग्रामेष्व् अनिवर्तिनः ।
हताः तु अभिमुखाः पुत्र गतिम् ताम् परमाम् व्रज ॥ २.६४.४२ ॥
El camino que alcanzan los héroes que no retroceden en las batallas, y el camino supremo que alcanzan los abatidos de frente, hijo, alcanza ese camino supremo.
2.64.43
याम् गतिम् सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।
नहुषो धुन्धुमारः च प्राप्ताः ताम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४३ ॥
Ve, hijo mío, a la senda que alcanzaron Sagara, Śaibya, Dilīpa, Janamejaya, Nahuṣa y Dhundhumāra.
2.64.44
या गतिः सर्व साधूनाम् स्वाध्यायात् पतसः च या ।
भूमिदस्य आहित अग्नेः चएक पत्नी व्रतस्य च ॥ २.६४.४४ ॥
la senda de todos los justos, la que se gana con el estudio del Veda y con la caída, la del donante de tierras y del guardián de los fuegos sagrados, y la del que observa el voto de una sola esposa.
2.64.45
गो सहस्र प्रदातृऋणाम् या या गुरुभृताम् अपि ।
देह न्यास कृताम् या च ताम् गतिम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४५ ॥
La senda de quienes dieron mil vacas, la de quienes sostuvieron a sus maestros y la de quienes entregaron su cuerpo: ve, hijo mío, a esa senda.
2.64.46
न हि तु अस्मिन् कुले जातः गच्चति अकुशलाम् गतिम् ।
स तु यास्यति येन त्वम् निहतो मम बान्धवः ॥ २.६४.४६ ॥
Nadie nacido en este linaje va a una senda desdichada; pero aquel por quien tú, mi pariente, has sido abatido irá allí.
2.64.47
एवम् स कृपणम् तत्र पर्यदेवयत असकृत् ।
ततः अस्मै कर्तुम् उदकम् प्रवृत्तः सह भार्यया ॥ २.६४.४७ ॥
Así lamentó él allí, desconsolado, una y otra vez; luego, junto con su esposa, se dispuso a hacer la ofrenda de agua por él.
2.64.48
स तु दिव्येन रूपेण मुनि पुत्रः स्व कर्मभिः ।
स्वर्गमाध्यारुहत् ख्षिप्रम् शक्रेण सह खर्मवित् ॥ २.६४.४८ ॥
Pero el hijo del sabio, conocedor del dharma, por sus propias obras tomó una forma divina y ascendió rápidamente al cielo junto con Indra.
2.64.49
आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।
आश्वास्य च मुहूर्तम् तु पितरौ वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.६४.४९ ॥
El asceta habló a los dos ancianos, junto con Indra; tras consolarlos un momento, dijo estas palabras a sus padres.
2.64.50
स्थानम् अस्मि महत् प्राप्तः भवतोह् परिचारणात् ।
भवन्ताव् अपि च क्षिप्रम् मम मूलम् उपैष्यतः ॥ २.६४.५० ॥
Por vuestro servicio he alcanzado un gran lugar; también vosotros pronto llegaréis a mi mismo lugar.
2.64.51
एवम् उक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।
आरुरोह दिवम् क्षिप्रम् मुनि पुत्रः जित इन्द्रियः ॥ २.६४.५१ ॥
Habiendo hablado así, el hijo del sabio, dueño de sus sentidos, ascendió rápidamente al cielo en aquel carro celestial y resplandeciente.
2.64.52
स कृत्वा तु उदकम् तूर्णम् तापसः सह भार्यया ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.५२ ॥
Entonces el asceta de gran esplendor, junto con su esposa, realizó rápidamente la libación de agua y me habló mientras yo estaba cerca con las manos juntas.
2.64.53
अद्य एव जहि माम् राजन् मरणे न अस्ति मे व्यथा ।
यत् शरेण एक पुत्रम् माम् त्वम् अकार्षीर् अपुत्रकम् ॥ २.६४.५३ ॥
Oh rey, mátame ahora; la muerte no me causa dolor, pues con una sola flecha has dejado sin hijos a quien tenía un solo hijo.
2.64.54
त्वया तु यद् अविज्ञानान् निहतः मे सुतः शुचिः ।
तेन त्वाम् अभिशप्स्यामि सुदुह्खम् अतिदारुणम् ॥ २.६४.५४ ॥
Por ignorancia has matado a mi puro hijo; por eso te maldeciré con un dolor sumamente terrible.
2.64.55
पुत्र व्यसनजम् दुह्खम् यद् एतन् मम साम्प्रतम् ।
एवम् त्वम् पुत्र शोकेन राजन् कालम् करिष्यसि ॥ २.६४.५५ ॥
Hijo, este dolor nacido de la pérdida de un hijo que ahora siento; así también tú, oh rey, terminarás tu tiempo por el dolor de un hijo.
2.64.56
अज्ञानात्तु हतो यस्मात् क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।
तस्मात्त्वाम् नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥ २.६४.५६ ॥
Porque tú, un kṣatriya, por ignorancia mataste a un sabio, por eso, oh señor de los hombres, el pecado de matar a un brahmán no entrará pronto en ti.
2.64.57
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।
जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥ २.६४.५७ ॥
Un estado tan terrible, que trae el fin de la vida, pronto llegará también a ti, como llega al donante de la dakṣiṇā.
2.64.58
एवम् शापम् मयि न्यस्य विलप्य करुणम् बहु ।
चितामारोप्य देहम् तन्मिथुनम् स्वर्गमभ्ययात् ॥ २.६४.५८ ॥
Habiéndome impuesto esta maldición y lamentado con gran compasión, colocando sus cuerpos sobre la pira, la pareja fue al cielo.
2.64.59
तदेतच्चिन्तयानेन स्मऋतम् पापम् मया स्वयम् ।
तदा बाल्यात्कृतम् देवि शब्दवेध्यनुकर्षिणा ॥ २.६४.५९ ॥
Mientras pensaba en esto, oh reina, recordé yo mismo el pecado que cometí en mi juventud, cuando tensé el arco guiándome por el sonido para herir un blanco.
2.64.60
तस्यायम् कर्मणो देवि विपाकः समुपस्थितः ।
अपथ्यैः सह सम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥ २.६४.६० ॥
Oh reina, ha llegado el fruto maduro de aquella acción, así como la enfermedad surge en el jugo de los alimentos de quien ha comido cosas insanas.
2.64.61
तस्मान् माम् आगतम् भद्रे तस्य उदारस्य तत् वचः ।
यद् अहम् पुत्र शोकेन सम्त्यक्ष्याम्य् अद्य जीवितम् ॥ २.६४.६१ ॥
Por tanto, oh dulce dama, por las palabras de aquel noble hijo, hoy abandonaré mi vida por el dolor de mi hijo.
2.64.62
चक्षुर्भ्याम् त्वाम् न पश्यामि कौसल्ये साधु माम्स्फृश ।
इत्युक्त्वा स रुदम्स्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः ॥ २.६४.६२ ॥
Oh Kausalyā, no te veo con mis ojos; tócame bien. Habiendo dicho esto, el rey, aterrorizado y llorando, habló a su esposa.
2.64.63
एतन्मे सदृशम् देवि यन्मया राघवे कृतम् ।
सदृशम् तत्तु तस्यैव यदनेन कृतम् मयि ॥ २.६४.६३ ॥
Oh reina, lo que hice a Rāghava me corresponde; y lo que él me ha hecho le corresponde a él.
2.64.64
दुर्वृत्तमपि कः पुत्रम् त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।
कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरम् सुतः ॥ २.६४.६४ ॥
¿Quién en la tierra, siendo sabio, abandonaría incluso a un hijo de mala conducta? ¿Y qué hijo, al ser desterrado, no guardaría rencor a su padre?
2.64.65
यदि माम् सम्स्पृशेद् रामः सकृदद्य लभेत वा ।
यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः ॥ २.६४.६५ ॥
Si Rāma me toca una sola vez hoy, o me alcanza, la gente no me verá como quien ha ido a la morada de Yama.
2.64.66
चक्षुषा त्वाम् न पश्यामि स्मृतिर् मम विलुप्यते ।
दूता वैवस्वतस्य एते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥ २.६४.६६ ॥
No te veo con mis ojos; mi memoria se desvanece. Oh Kausalyā, estos mensajeros de Vaivasvata Yama me apresuran.
2.64.67
अतः तु किम् दुह्खतरम् यद् अहम् जीवित क्षये ।
न हि पश्यामि धर्मज्ञम् रामम् सत्य पराक्यमम् ॥ २.६४.६७ ॥
Entonces, ¿qué mayor dolor puede haber al final de mi vida que no ver a Rāma, conocedor del dharma, de verdadero valor?
2.64.68
तस्यादर्शनजः शोकः सुतस्याप्रतिकर्मणः ।
उच्चोषयति मे प्राणान्वारि स्तोकमिवातवः ॥ २.६४.६८ ॥
El dolor nacido de no ver a aquel hijo, que no tiene remedio, seca mis alientos vitales como el sol seca un poco de agua.
2.64.69
न ते मनुष्या देवाः ते ये चारु शुभ कुण्डलम् ।
मुखम् द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पन्च दशे पुनः ॥ २.६४.६९ ॥
Quienes vuelvan a ver el hermoso y auspicioso rostro de Rāma, adornado con pendientes, en el decimoquinto año, no son hombres ni dioses.
2.64.70
पद्म पत्र ईक्षणम् सुभ्रु सुदम्ष्ट्रम् चारु नासिकम् ।
धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य तारा अधिप निभम् मुखम् ॥ २.६४.७० ॥
Afortunados serán quienes vuelvan a ver el rostro de Rāma, de ojos como pétalos de loto, bellas cejas, buenos dientes, nariz hermosa, semejante al señor de las estrellas.
2.64.71
सदृशम् शारदस्य इन्दोह् फुल्लस्य कमलस्य च ।
सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन् मुखम् ॥ २.६४.७१ ॥
Afortunados serán quienes vean aquel rostro de mi señor Rāma, fragante, semejante a la luna de otoño y al loto en flor.
2.64.72
निवृत्त वन वासम् तम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् ।
द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामम् शुक्रम् मार्ग गतम् यथा ॥ २.६४.७२ ॥
Los felices verán a Rāma, de vuelta en Ayodhyā tras terminar su exilio en el bosque, como se ve al planeta Venus recorrer su camino.
2.64.73
कौसल्ये चित्त मोहेन हृदयम् सीदतीव मे ।
वेदये न च समुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥ २.६४.७३ ॥
¡Oh Kauśalyā! Mi mente está confundida por la aflicción y mi corazón parece hundirse; ya no percibo bien el sonido, el tacto ni el sabor.
2.64.74
चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येवेन्द्रियाणि मे ।
क्षिणस्नेहस्य दीपस्य सम्सक्ता रश्मयो यथा ॥ २.६४.७४ ॥
Al perderse mi mente, todos mis sentidos se desvanecen, como los rayos de una lámpara cuyo aceite se ha agotado.
2.64.75
अयम् आत्म भवः शोको माम् अनाथम् अचेतनम् ।
सम्सादयति वेगेन यथा कूलम् नदी रयः ॥ २.६४.७५ ॥
Este dolor nacido dentro de mí me derriba con violencia, a mí, desamparado e inconsciente, como la corriente de un río arrasa su orilla.
2.64.76
हा राघव महा बाहो हा मम आयास नाशन ।
हा पितृप्रिय मे नाथ हाद्य क्वासि गतः सुत ॥ २.६४.७६ ॥
¡Ay, Rāghava! ¡Oh de poderosos brazos! ¡Ay, destructor de mis penas! ¡Ay, amado de tu padre! ¡Oh mi señor! ¡Ay, hijo! ¿Adónde te has ido hoy?
2.64.77
हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।
हा नृशम्से ममामित्रे कैकेयि कुलपाम्सनि ॥ २.६४.७७ ॥
¡Ay Kauśalyā, voy a perecer! ¡Ay Sumitrā, asceta! ¡Ay cruel Kaikeyī, enemiga mía, mancha de la familia!
2.64.78
राजा दशरथः शोचन् जीवित अन्तम् उपागमत् ॥ २.६४.७८ ॥
El rey Daśaratha, afligido, llegó al fin de su vida.
2.64.79
यथा तु दीनम् कथयन् नर अधिपः ।
प्रियस्य पुत्रस्य विवासन आतुरः ।
गते अर्ध रात्रे भृश दुह्ख पीडितः ।
तदा जहौ प्राणम् उदार दर्शनः ॥ २.६४.७९ ॥
Así, hablando lastimeramente, afligido por el destierro de su amado hijo, el señor de los hombres, atormentado por un dolor intenso cuando había pasado la medianoche, entonces exhaló su aliento vital, el rey de noble aspecto.