ヴァールミーキのラーマーヤナ · サルガ 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
वधमप्रतिरूपम् तु महर्षेस्तस्य राघवः ।
विलपन्ने व धर्मात्मा कौसल्याम् पुन रब्रवीत् ॥ २.६४.१ ॥
偉大な聖仙の不当な死を嘆く、法に篤い羅ghava は再びカウサリヤーに語った。
2.64.2
तत् अज्ञानान् महत् पापम् कृत्वा सम्कुलित इन्द्रियः ।
एकः तु अचिन्तयम् बुद्ध्या कथम् नु सुकृतम् भवेत् ॥ २.६४.२ ॥
無知ゆえにあの大罪を犯し、感覚は乱れ、私はただ一人、知恵で考えた。今どうすれば善行がありうるのか、と。
2.64.3
ततः तम् घटम् आदय पूर्णम् परम वारिणा ।
आश्रमम् तम् अहम् प्राप्य यथा आख्यात पथम् गतः ॥ २.६४.३ ॥
それから水をいっぱいに満たした壺を持ち、教えられた道をたどって、私はその庵に着いた。
2.64.4
तत्र अहम् दुर्बलाव् अन्धौ वृद्धाव् अपरिणायकौ ।
अपश्यम् तस्य पितरौ लून पक्षाव् इव द्विजौ ॥ २.६४.४ ॥
そこで私は彼の両親を見た。弱々しく、盲目で、年老い、頼る者もなく、翼をもがれた二羽の鳥のようであった。
2.64.5
तन् निमित्ताभिर् आसीनौ कथाभिर् अपरिक्रमौ ।
ताम् आशाम् मत् कृते हीनाव् उदासीनाव् अनाथवत् ॥ २.६४.५ ॥
その状況で座り、話ばかりして動くこともできず、私のせいであの希望を失い、憂いに沈み、孤児のようであった。
2.64.6
शोकोपहतचित्तश्च भयसम्त्रस्तचेतनः ।
तच्चाश्रमपदम् गत्वा भूयः शोकमहम् गतः ॥ २.६४.६ ॥
悲しみに傷ついた心と恐怖に震える意識をもって、私はその庵へ行き、再び深い悲しみに沈んだ。
2.64.7
पद शब्दम् तु मे श्रुत्वा मुनिर् वाक्यम् अभाषत ।
किम् चिरायसि मे पुत्र पानीयम् क्षिप्रम् आनय ॥ २.६४.७ ॥
私の足音を聞いて、聖者はこう言った。「息子よ、なぜ遅いのか。早く水を持ってきなさい。」
2.64.8
यन् निमित्तम् इदम् तात सलिले क्रीडितम् त्वया ।
उत्कण्ठिता ते माता इयम् प्रविश क्षिप्रम् आश्रमम् ॥ २.६४.८ ॥
愛しい息子よ、水の中で遊んだためにお前の母は心配している。すぐに庵へ入りなさい。
2.64.9
यद् व्यलीकम् कृतम् पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।
न तन् मनसि कर्तव्यम् त्वया तात तपस्विना ॥ २.६४.९ ॥
息子よ、もしお前の母や私が何か過ちを犯したなら、愛しい息子よ、苦行者であるお前はそれを心に留めてはならない。
2.64.10
त्वम् गतिस् तु अगतीनाम् च चक्षुस् त्वम् हीन चक्षुषाम् ।
समासक्ताः त्वयि प्राणाः किम्चिन् नौ न अभिभाषसे ॥ २.६४.१० ॥
お前は頼る者なき者の拠り所であり、盲人の眼である。我らの命はお前にかかっているのに、お前は我らに何も語らない。
2.64.11
मुनिम् अव्यक्तया वाचा तम् अहम् सज्जमानया ।
हीन व्यन्जनया प्रेक्ष्य भीतः भीतैव अब्रुवम् ॥ २.६४.११ ॥
聖者を見て怯えた私は、不明瞭で途切れがちな、音の崩れた声で、恐れながら答えた。
2.64.12
मनसः कर्म चेष्टाभिर् अभिसम्स्तभ्य वाग् बलम् ।
आचचक्षे तु अहम् तस्मै पुत्र व्यसनजम् भयम् ॥ २.६४.१२ ॥
心の働きと身ぶりで言葉の力を抑えながら、私は彼に、息子よ、災禍から生じた恐れを告げた。
2.64.13
क्षत्रियो अहम् दशरथो न अहम् पुत्रः महात्मनः ।
सज्जन अवमतम् दुह्खम् इदम् प्राप्तम् स्व कर्मजम् ॥ २.६४.१३ ॥
私は王族のダシャラタであり、偉大な魂の持ち主の子ではない。善き人々に蔑まれるこの苦悩は、私自身の行為から生じて私に降りかかったのだ。
2.64.14
भगवमः च अपहस्तः अहम् सरयू तीरम् आगतः ।
जिघाम्सुः श्वा पदम् किम्चिन् निपाने वा आगतम् गजम् ॥ २.६४.१४ ॥
尊き方よ、私はサラユー川の岸に来た。手から弓が落ちていた。どこかの猛獣か、水場に来た象を殺そうとして来たのだ。
2.64.15
ततः श्रुतः मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।
द्विपो अयम् इति मत्वा हि बाणेन अभिहतः मया ॥ २.६४.१५ ॥
その時、水の中で水瓶に水が満たされる音が聞こえた。「これは象だ」と思い、私は矢で射た。
2.64.16
गत्वा नद्याः ततः तीरम् अपश्यम् इषुणा हृदि ।
विनिर्भिन्नम् गत प्राणम् शयानम् भुवि तापसम् ॥ २.६४.१६ ॥
それから川岸へ行くと、心臓を矢に貫かれ、息絶えて地面に横たわる苦行者を見た。
2.64.17
भगवन् शब्दम् आलक्ष्य मया गज जिघाम्सुना ।
विसृष्टः अम्भसि नाराचः तेन ते निहतः सुतः ॥ २.६४.१७ ॥
尊き方よ、その音を察して象を殺そうと、私は水の中へ鉄の矢を放ちました。それによってあなたの息子は倒れたのです。
2.64.18
ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।
स मया सहसा बण उद्धृतो मर्मतस्तदा ॥ २.६४.१८ ॥
そこで彼の言葉のままに近寄り、嘆き悲しんでいた苦行者の急所から、私は矢をすぐに抜き取った。
2.64.19
स च उद्धृतेन बाणेन तत्र एव स्वर्गम् आस्थितः ।
भगवन्ताव् उभौ शोचन्न् अन्धाव् इति विलप्य च ॥ २.६४.१९ ॥
その放たれた矢に射られ、彼はその場で天界へ赴いた。尊敬すべき二人の盲目の者を嘆き悲しみ、このように嘆き叫びながら。
2.64.20
अज्ञानात् भवतः पुत्रः सहसा अभिहतः मया ।
शेषम् एवम् गते यत् स्यात् तत् प्रसीदतु मे मुनिः ॥ २.६४.२० ॥
無知のゆえに、私はあなたの息子を突然殺してしまった。このようになった以上、今後残ることがどうであれ、聖仙よ、どうか私に慈悲をお示しください。
2.64.21
स तत् श्रुत्वा वचः क्रूरम् निह्श्वसन् शोक कर्शितः ।
नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुम् भगवानृषिः ॥ २.६४.२१ ॥
その残酷な言葉を聞き、深く嘆息し、悲しみにやつれた尊いリシは、彼に激しい苦痛を与えることができなかった。
2.64.22
सबाष्पपूर्णवदनो निःश्वसन् शोककर्शितः ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.२२ ॥
涙に濡れた顔で、嘆息し、悲しみにやつれた大いなる威光の聖仙は、合掌して前に立つ私に語りかけた。
2.64.23
यद्य् एतत् अशुभम् कर्म न स्म मे कथयेः स्वयम् ।
फलेन् मूर्धा स्म ते राजन् सद्यः शत सहस्रधा ॥ २.६४.२३ ॥
もしあなた自身がこの不吉な行いを私に語らなかったなら、王よ、その果報によってあなたの頭はたちまち十万の欠片に砕けていたでしょう。
2.64.24
क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।
ज्ञान पूर्वम् कृतः स्थानाच् च्यावयेद् अपि वज्रिणम् ॥ २.६४.२४ ॥
王よ、クシャトリヤが林住者を殺すことは、特に知りながら行えば、金剛杵を持つインドラさえその座から追い落とすことがあるのです。
2.64.25
सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।
ज्ञानाद्विसृजतः शस्त्रम् तादृशे ब्रह्मचारिणि ॥ २.६४.२५ ॥
苦行に立つ聖者、そのような梵行者に、知りながら武器を放つ者の頭は七つに裂ける。
2.64.26
अज्ञानाद्द् हि कृतम् यस्मात् इदम् तेन एव जीवसि ।
अपि हि अद्य कुलम् नस्यात् राघवाणाम् कुतः भवान् ॥ २.६४.२६ ॥
無知ゆえになしたことだから、お前は今も生きている。さもなくば、ラグ家の血筋は今日にも絶えていただろう。どうしてお前が無事でいられようか。
2.64.27
नय नौ नृप तम् देशम् इति माम् च अभ्यभाषत ।
अद्य तम् द्रष्टुम् इच्चावः पुत्रम् पश्चिम दर्शनम् ॥ २.६४.२७ ॥
「王よ、我らをあの場所へ連れて行け」と、彼らは私に言った。今や二人はあの息子に会いたいと願っている。これが最後の対面となるだろう。
2.64.28
रुधिरेण अवसित अन्गम् प्रकीर्ण अजिन वाससम् ।
शयानम् भुवि निह्सम्ज्ञम् धर्म राज वशम् गतम् ॥ २.६४.२८ ॥
血に塗れた身体で地に横たわり、鹿皮の衣は散らばり、意識を失い、法王ヤマの支配下に入ってしまった。
2.64.29
अथ अहम् एकः तम् देशम् नीत्वा तौ भृश दुह्खितौ ।
अस्पर्शयम् अहम् पुत्रम् तम् मुनिम् सह भार्यया ॥ २.६४.२९ ॥
そこで私は一人、あの深く悲しむ二人をその場所へ連れて行き、妻と共にいる聖者とともに息子に触れさせた。
2.64.30
तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ ।
निपेततुः शरीरे अस्य पिता च अस्य इदम् अब्रवीत् ॥ २.६४.३० ॥
二人の苦行者は自分の息子に触れ、彼のもとにたどり着き、その亡骸の上に倒れ伏した。そして父親はこう言った。
2.64.31
न न्व् अहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पश्य धार्मिक ।
किम् नु न आलिन्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३१ ॥
正しき息子よ、私はお前の愛しい父ではないのか。母を見よ。優しき息子よ、なぜ私を抱きしめないのか。せめて一言話しておくれ。
2.64.32
न त्वहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पस्य धार्मिक ।
किम् नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३२ ॥
正しき息子よ、本当に私はお前の愛しい父ではないのか。母を見よ。優しき息子よ、なぜ私を抱きしめないのか。せめて一言話しておくれ。
2.64.33
कस्य वा अपर रात्रे अहम् श्रोष्यामि हृदयम् गमम् ।
अधीयानस्य मधुरम् शास्त्रम् वा अन्यद् विशेषतः ॥ २.६४.३३ ॥
夜更けに、今後誰の甘く心に響く読誦を聞けるのだろうか。聖典であれ、他の書であれ、特に学んでいる者の声を。
2.64.34
को माम् सम्ध्याम् उपास्य एव स्नात्वा हुत हुत अशनः ।
श्लाघयिष्यति उपासीनः पुत्र शोक भय अर्दितम् ॥ २.६४.३४ ॥
夕べの祭儀を行い、沐浴し、供犠を捧げ、食事を終えた後、私のそばに座って誰が私を称えてくれるのか、息子よ。悲しみと恐れに苛まれたこの私を。
2.64.35
कन्द मूल फलम् हृत्वा को माम् प्रियम् इव अतिथिम् ।
भोजयिष्यति अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम् ॥ २.६४.३५ ॥
根や芋、果物を持ち帰り、大切な客のように私に食べさせてくれるのは誰か。行動できず、支えも導き手もない私に。
2.64.36
इमाम् अन्धाम् च वृद्धाम् च मातरम् ते तपस्विनीम् ।
कथम् पुत्र भरिष्यामि कृपणाम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.६४.३६ ॥
息子よ、盲目で老い、苦行に身を置き、哀れにもお前を恋い慕うこの母を、私はどうやって養えばよいのか。
2.64.37
तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनम् प्रति ।
श्वो मया सह गन्ता असि जनन्या च समेधितः ॥ २.६४.३७ ॥
留まれ、息子よ、ヤマの住処へ行くな。明日、お前は私と共に行くのだ、母に育てられた者として。
2.64.38
उभाव् अपि च शोक आर्ताव् अनाथौ कृपणौ वने ।
क्षिप्रम् एव गमिष्यावः त्वया हीनौ यम क्षयम् ॥ २.६४.३८ ॥
悲しみに苛まれ、庇護者もなく、森で哀れな我ら二人は、お前を失い、やがてヤマの住処へ赴くであろう。
2.64.39
ततः वैवस्वतम् दृष्ट्वा तम् प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।
क्षमताम् धर्म राजो मे बिभृयात् पितराव् अयम् ॥ २.६४.३९ ॥
そこで、ヴァイヴァスヴァタ・ヤマを見て、私は彼に語ろう。法王よ、私に御心を向けたまえ、そしてこの者が我が両親を養うように。
2.64.40
दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।
ईदृषस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥ २.६४.४० ॥
法を魂とする世界の守護者、大いなる名声の彼は、私のような者にこの不朽の無畏の施しを与えるにふさわしい。
2.64.41
अपापो असि यथा पुत्र निहतः पाप कर्मणा ।
तेन सत्येन गच्च आशु ये लोकाः शस्त्र योधिनाम् ॥ २.६४.४१ ॥
息子よ、お前は罪なき者だが、罪深い行いの者に打たれた。その真実によって、武器をもって戦う戦士たちの世界へ速やかに行け。
2.64.42
यान्ति शूरा गतिम् याम् च सम्ग्रामेष्व् अनिवर्तिनः ।
हताः तु अभिमुखाः पुत्र गतिम् ताम् परमाम् व्रज ॥ २.६४.४२ ॥
戦において退かぬ勇士たちが赴く道、そして敵に向かい合って討たれた者たちが赴く最高の道、息子よ、その最高の道へ行け。
2.64.43
याम् गतिम् सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।
नहुषो धुन्धुमारः च प्राप्ताः ताम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४३ ॥
息子よ、サガラ、シャイビヤ、ディリーパ、ジャナメージャヤ、ナフシャ、ドゥンドゥマーラが至った道へ行け。
2.64.44
या गतिः सर्व साधूनाम् स्वाध्यायात् पतसः च या ।
भूमिदस्य आहित अग्नेः चएक पत्नी व्रतस्य च ॥ २.६४.४४ ॥
すべての善人の道、ヴェーダの学習と倒れることによって得られる道、土地を施す者と聖火を守る者の道、そして一夫一婦の誓いを守る者の道——
2.64.45
गो सहस्र प्रदातृऋणाम् या या गुरुभृताम् अपि ।
देह न्यास कृताम् या च ताम् गतिम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४५ ॥
千頭の牛を施した者の道、師を養った者の道、そして身を捨てた者の道——息子よ、その道へ行け。
2.64.46
न हि तु अस्मिन् कुले जातः गच्चति अकुशलाम् गतिम् ।
स तु यास्यति येन त्वम् निहतो मम बान्धवः ॥ २.६४.४६ ॥
この家系に生まれた者は不吉な道へ行かない。しかし、我が親族よ、お前を殺した者は、その道へ行くだろう。
2.64.47
एवम् स कृपणम् तत्र पर्यदेवयत असकृत् ।
ततः अस्मै कर्तुम् उदकम् प्रवृत्तः सह भार्यया ॥ २.६४.४७ ॥
彼はそこで哀れに何度も嘆いた。やがて妻とともに、彼のために水の供養を行い始めた。
2.64.48
स तु दिव्येन रूपेण मुनि पुत्रः स्व कर्मभिः ।
स्वर्गमाध्यारुहत् ख्षिप्रम् शक्रेण सह खर्मवित् ॥ २.६४.४८ ॥
しかし、その仙人の息子は、法を知る者として自らの行いによって神聖な姿を得て、インドラとともに速やかに天へ昇った。
2.64.49
आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।
आश्वास्य च मुहूर्तम् तु पितरौ वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.६४.४९ ॥
苦行者はインドラと共に二人の老人に語りかけ、しばし慰めてから両親にこの言葉を告げた。
2.64.50
स्थानम् अस्मि महत् प्राप्तः भवतोह् परिचारणात् ।
भवन्ताव् अपि च क्षिप्रम् मम मूलम् उपैष्यतः ॥ २.६४.५० ॥
あなた方二人への奉仕によって、私は偉大な境地を得た。あなた方二人もまもなく私のその場所に来るであろう。
2.64.51
एवम् उक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।
आरुरोह दिवम् क्षिप्रम् मुनि पुत्रः जित इन्द्रियः ॥ २.६४.५१ ॥
このように語ると、感官を制した仙人の子は、その神々しく輝く空飛ぶ車に乗って、すみやかに天へと昇った。
2.64.52
स कृत्वा तु उदकम् तूर्णम् तापसः सह भार्यया ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.५२ ॥
すると大いなる威光の苦行者は、妻と共に速やかに水の供養を行い、合掌して傍らに立つ私に語りかけた。
2.64.53
अद्य एव जहि माम् राजन् मरणे न अस्ति मे व्यथा ।
यत् शरेण एक पुत्रम् माम् त्वम् अकार्षीर् अपुत्रकम् ॥ २.६४.५३ ॥
王よ、今すぐ私を打ち倒せ。死は私に苦しみをもたらさない。ただ一本の矢で、一人息子を持つ私を子なき者にしたのだから。
2.64.54
त्वया तु यद् अविज्ञानान् निहतः मे सुतः शुचिः ।
तेन त्वाम् अभिशप्स्यामि सुदुह्खम् अतिदारुणम् ॥ २.६४.५४ ॥
無知によって、おまえは私の清らかな息子を殺した。ゆえに私は、極めて恐ろしい悲嘆をもっておまえを呪おう。
2.64.55
पुत्र व्यसनजम् दुह्खम् यद् एतन् मम साम्प्रतम् ।
एवम् त्वम् पुत्र शोकेन राजन् कालम् करिष्यसि ॥ २.६४.५५ ॥
息子よ、息子を失ったことから生じた今の私のこの悲しみ、そのように、王よ、お前もまた息子への嘆きのうちに命を終えるだろう。
2.64.56
अज्ञानात्तु हतो यस्मात् क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।
तस्मात्त्वाम् नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥ २.६४.५६ ॥
あなたは刹帝利でありながら無知から聖者を殺した。ゆえに人の主よ、婆羅門殺しの罪はすぐにはあなたに入り込まないだろう。
2.64.57
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।
जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥ २.६४.५७ ॥
命を終わらせる、このような恐ろしい心境が、供犠の謝礼を施す者に訪れるように、あなたにもすぐに訪れるだろう。
2.64.58
एवम् शापम् मयि न्यस्य विलप्य करुणम् बहु ।
चितामारोप्य देहम् तन्मिथुनम् स्वर्गमभ्ययात् ॥ २.६४.५८ ॥
私にこの呪いをかけ、悲しく嘆き悲しみ、二人の遺体を火葬の薪に載せて、夫婦は天界へ赴いた。
2.64.59
तदेतच्चिन्तयानेन स्मऋतम् पापम् मया स्वयम् ।
तदा बाल्यात्कृतम् देवि शब्दवेध्यनुकर्षिणा ॥ २.६४.५९ ॥
このことを思い巡らすうちに、妃よ、若い頃に音だけを頼りに弓を引いて犯した罪を、私自身が思い出したのだ。
2.64.60
तस्यायम् कर्मणो देवि विपाकः समुपस्थितः ।
अपथ्यैः सह सम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥ २.६४.६० ॥
妃よ、その行為の果報が今まさに現れたのだ。不適切な物を食べた者の食物の汁に病が生じるように。
2.64.61
तस्मान् माम् आगतम् भद्रे तस्य उदारस्य तत् वचः ।
यद् अहम् पुत्र शोकेन सम्त्यक्ष्याम्य् अद्य जीवितम् ॥ २.६४.६१ ॥
ゆえに、善き女よ、あの高貴な息子の言葉のせいで、私は今日、息子への悲しみのうちに命を捨てようとしている。
2.64.62
चक्षुर्भ्याम् त्वाम् न पश्यामि कौसल्ये साधु माम्स्फृश ।
इत्युक्त्वा स रुदम्स्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः ॥ २.६४.६२ ॥
カウサリヤーよ、私はこの目であなたが見えない。どうか私に触れてくれ。こう言うと、王は怯え、涙を流しながら妻に語った。
2.64.63
एतन्मे सदृशम् देवि यन्मया राघवे कृतम् ।
सदृशम् तत्तु तस्यैव यदनेन कृतम् मयि ॥ २.६४.६३ ॥
女王よ、私がラーガヴァに行ったことは私にふさわしく、彼が私にしたことは彼にふさわしい。
2.64.64
दुर्वृत्तमपि कः पुत्रम् त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।
कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरम् सुतः ॥ २.६४.६४ ॥
地上で賢明な者が、素行の悪い息子でさえ見捨てるだろうか。また追放された息子が父を恨まないことがあろうか。
2.64.65
यदि माम् सम्स्पृशेद् रामः सकृदद्य लभेत वा ।
यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः ॥ २.६४.६५ ॥
もし今日、ラーマが一度でも私に触れるか、私のもとへ来てくれれば、人々は私がヤマの館へ行ってしまったとは見ないだろう。
2.64.66
चक्षुषा त्वाम् न पश्यामि स्मृतिर् मम विलुप्यते ।
दूता वैवस्वतस्य एते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥ २.६४.६६ ॥
私はこの目であなたが見えない。記憶も薄れていく。カウサリヤーよ、これらはヴァイヴァスヴァタ・ヤマの使者であり、私を急かしている。
2.64.67
अतः तु किम् दुह्खतरम् यद् अहम् जीवित क्षये ।
न हि पश्यामि धर्मज्ञम् रामम् सत्य पराक्यमम् ॥ २.६४.६७ ॥
ならば、命の終わりにおいて、法を知り真の勇気を持つラーマを見られないことほど大きな悲しみが他にあろうか。
2.64.68
तस्यादर्शनजः शोकः सुतस्याप्रतिकर्मणः ।
उच्चोषयति मे प्राणान्वारि स्तोकमिवातवः ॥ २.६४.६८ ॥
あの息子に会えないことから生じた悲しみは、癒やしようがなく、わずかな水を太陽が乾かすように、私の命の息を干上がらせる。
2.64.69
न ते मनुष्या देवाः ते ये चारु शुभ कुण्डलम् ।
मुखम् द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पन्च दशे पुनः ॥ २.६४.६९ ॥
十五年目に、耳飾りを付けたラーマの麗しく吉祥な顔を再び見る者は、人間でも神々でもない。
2.64.70
पद्म पत्र ईक्षणम् सुभ्रु सुदम्ष्ट्रम् चारु नासिकम् ।
धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य तारा अधिप निभम् मुखम् ॥ २.६४.७० ॥
蓮の花びらのような目、美しい眉、整った歯、美しい鼻をもち、星の主（月）のようなラーマの顔を再び見る者は幸いである。
2.64.71
सदृशम् शारदस्य इन्दोह् फुल्लस्य कमलस्य च ।
सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन् मुखम् ॥ २.६४.७१ ॥
秋の月や咲いた蓮に似た、わが主ラーマの芳しいあの顔を見る者は幸いである。
2.64.72
निवृत्त वन वासम् तम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् ।
द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामम् शुक्रम् मार्ग गतम् यथा ॥ २.६४.७२ ॥
森での流謫を終え再びアヨーディヤーに戻ったラーマを、幸せな人々は軌道を進む金星を見るように見るだろう。
2.64.73
कौसल्ये चित्त मोहेन हृदयम् सीदतीव मे ।
वेदये न च समुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥ २.६४.७३ ॥
おおカウサリヤーよ、私の心は迷いに乱れ、胸は沈みゆくかのようだ。音も、触れも、味も、私はもはや正しく感じ取れない。
2.64.74
चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येवेन्द्रियाणि मे ।
क्षिणस्नेहस्य दीपस्य सम्सक्ता रश्मयो यथा ॥ २.६४.७४ ॥
心が滅びるので、私のあらゆる感覚も衰えてゆく。油の尽きた灯火の光のように。
2.64.75
अयम् आत्म भवः शोको माम् अनाथम् अचेतनम् ।
सम्सादयति वेगेन यथा कूलम् नदी रयः ॥ २.६४.७५ ॥
内から生じたこの悲しみは、庇護もなく意識も失いかけた私を激しく打ち倒す。川の激流が岸を崩すように。
2.64.76
हा राघव महा बाहो हा मम आयास नाशन ।
हा पितृप्रिय मे नाथ हाद्य क्वासि गतः सुत ॥ २.६४.७६ ॥
ああ、ラグハヴァよ！大いなる腕を持つ者よ！ああ、私の苦悩を除く者よ！ああ、父の愛する者よ！わが主よ！ああ、わが子よ！今日おまえはどこへ行ってしまったのか。
2.64.77
हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।
हा नृशम्से ममामित्रे कैकेयि कुलपाम्सनि ॥ २.६४.७७ ॥
ああカウサリヤーよ、私は滅びるだろう！ああ、苦行者スミトラーよ！ああ、残酷なカイケーイーよ、わが敵よ、一族を汚す者よ！
2.64.78
राजा दशरथः शोचन् जीवित अन्तम् उपागमत् ॥ २.६४.७८ ॥
王ダシャラタは嘆くうちに、ついにその命の終わりに至った。
2.64.79
यथा तु दीनम् कथयन् नर अधिपः ।
प्रियस्य पुत्रस्य विवासन आतुरः ।
गते अर्ध रात्रे भृश दुह्ख पीडितः ।
तदा जहौ प्राणम् उदार दर्शनः ॥ २.६४.७९ ॥
このように哀れな声で語りながら、愛する息子の追放に苦しめられた人の王は、真夜中が過ぎたとき、激しい悲しみに責め苛まれ、その時、気高い風貌の王は命を捨てた。