വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
वधमप्रतिरूपम् तु महर्षेस्तस्य राघवः ।
विलपन्ने व धर्मात्मा कौसल्याम् पुन रब्रवीत् ॥ २.६४.१ ॥
മഹർഷിയുടെ ആ അനുചിതമായ വധത്തെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ധർമ്മാത്മാവായ രാഘവൻ വീണ്ടും കൗസല്യയോട് പറഞ്ഞു.
2.64.2
तत् अज्ञानान् महत् पापम् कृत्वा सम्कुलित इन्द्रियः ।
एकः तु अचिन्तयम् बुद्ध्या कथम् नु सुकृतम् भवेत् ॥ २.६४.२ ॥
അജ്ഞാനത്താൽ ആ മഹാപാപം ചെയ്ത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇളകിയ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ബുദ്ധിയാൽ ചിന്തിച്ചു: ഇനി പുണ്യം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?
2.64.3
ततः तम् घटम् आदय पूर्णम् परम वारिणा ।
आश्रमम् तम् अहम् प्राप्य यथा आख्यात पथम् गतः ॥ २.६४.३ ॥
പിന്നീട് ആ കുടം വെള്ളം നിറച്ച് എടുത്ത്, പറഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ നടന്ന് ഞാൻ ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി.
2.64.4
तत्र अहम् दुर्बलाव् अन्धौ वृद्धाव् अपरिणायकौ ।
अपश्यम् तस्य पितरौ लून पक्षाव् इव द्विजौ ॥ २.६४.४ ॥
അവിടെ ഞാൻ അവന്റെ ദുർബലരും അന്ധരും വൃദ്ധരും സഹായമില്ലാത്തവരുമായ മാതാപിതാക്കളെ കണ്ടു; ചിറകറ്റ രണ്ടു പക്ഷികളെപ്പോലെ.
2.64.5
तन् निमित्ताभिर् आसीनौ कथाभिर् अपरिक्रमौ ।
ताम् आशाम् मत् कृते हीनाव् उदासीनाव् अनाथवत् ॥ २.६४.५ ॥
ആ കാരണത്താൽ ഇരിക്കുന്നവരും, വാക്കുകളാൽ മാത്രം കഴിയുന്നവരുമായ അവർ, എന്നെ ഓർത്ത് ആ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഉദാസീനരായി, അനാഥരെപ്പോലെ.
2.64.6
शोकोपहतचित्तश्च भयसम्त्रस्तचेतनः ।
तच्चाश्रमपदम् गत्वा भूयः शोकमहम् गतः ॥ २.६४.६ ॥
ദുഃഖത്താൽ മുറിവേറ്റ മനസ്സും ഭയത്താൽ വിറച്ച ബോധവുമായി ഞാൻ ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി വീണ്ടും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.
2.64.7
पद शब्दम् तु मे श्रुत्वा मुनिर् वाक्यम् अभाषत ।
किम् चिरायसि मे पुत्र पानीयम् क्षिप्रम् आनय ॥ २.६४.७ ॥
എന്റെ കാൽപ്പെരുമാറ്റം കേട്ട് മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: മകനേ, എന്തിനു താമസിക്കുന്നു? വെള്ളം വേഗം കൊണ്ടുവരൂ.
2.64.8
यन् निमित्तम् इदम् तात सलिले क्रीडितम् त्वया ।
उत्कण्ठिता ते माता इयम् प्रविश क्षिप्रम् आश्रमम् ॥ २.६४.८ ॥
മകനേ, നീ വെള്ളത്തിൽ കളിച്ചതിനാൽ നിന്റെ അമ്മ ആകുലയായിരിക്കുന്നു; വേഗം ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കൂ.
2.64.9
यद् व्यलीकम् कृतम् पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।
न तन् मनसि कर्तव्यम् त्वया तात तपस्विना ॥ २.६४.९ ॥
മകനേ, നിന്റെ അമ്മയാലോ എന്നാലോ എന്തെങ്കിലും തെറ്റു സംഭവിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, പ്രിയ മകനേ, തപസ്വിയായ നീ അത് മനസ്സിൽ വെക്കരുത്.
2.64.10
त्वम् गतिस् तु अगतीनाम् च चक्षुस् त्वम् हीन चक्षुषाम् ।
समासक्ताः त्वयि प्राणाः किम्चिन् नौ न अभिभाषसे ॥ २.६४.१० ॥
ആശ്രയമില്ലാത്തവർക്ക് നീയാണ് ആശ്രയം; അന്ധർക്ക് നീയാണ് കണ്ണ്. ഞങ്ങളുടെ പ്രാണൻ നിന്നിലാണ് പറ്റിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നത്; എന്നിട്ടും നീ ഞങ്ങളോട് ഒന്നും സംസാരിക്കുന്നില്ല.
2.64.11
मुनिम् अव्यक्तया वाचा तम् अहम् सज्जमानया ।
हीन व्यन्जनया प्रेक्ष्य भीतः भीतैव अब्रुवम् ॥ २.६४.११ ॥
മുനിയെ കണ്ട് ഭയന്ന ഞാൻ, അവ്യക്തവും വിറയ്ക്കുന്നതും അക്ഷരങ്ങൾ മുറിഞ്ഞതുമായ വാക്കിൽ ഭയത്തോടെതന്നെ സംസാരിച്ചു.
2.64.12
मनसः कर्म चेष्टाभिर् अभिसम्स्तभ्य वाग् बलम् ।
आचचक्षे तु अहम् तस्मै पुत्र व्यसनजम् भयम् ॥ २.६४.१२ ॥
മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തികളാലും ചേഷ്ടകളാലും വാക്കിന്റെ ശക്തി അടക്കിപ്പിടിച്ച് ഞാൻ അവനോട്, മകനേ, ദുരന്തത്തിൽനിന്ന് ജനിച്ച ഭയം പറഞ്ഞു.
2.64.13
क्षत्रियो अहम् दशरथो न अहम् पुत्रः महात्मनः ।
सज्जन अवमतम् दुह्खम् इदम् प्राप्तम् स्व कर्मजम् ॥ २.६४.१३ ॥
ഞാൻ ക്ഷത്രിയനായ ദശരഥനാണ്; മഹാത്മാവിന്റെ പുത്രനല്ല. സജ്ജനങ്ങൾ നിന്ദിക്കുന്ന ഈ ദുഃഖം എന്റെ സ്വകർമ്മത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് എന്നെ ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.64.14
भगवमः च अपहस्तः अहम् सरयू तीरम् आगतः ।
जिघाम्सुः श्वा पदम् किम्चिन् निपाने वा आगतम् गजम् ॥ २.६४.१४ ॥
ഭഗവൻ, സരയൂ തീരത്ത് ഞാൻ വന്നു; കൈയിൽനിന്ന് വില്ല് വീണുപോയിരുന്നു. ഏതോ ഹിംസ്ര ജന്തുവിനെയോ ജലാശയത്തിൽ വന്ന ആനയെയോ കൊല്ലാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ വന്നതാണ്.
2.64.15
ततः श्रुतः मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।
द्विपो अयम् इति मत्वा हि बाणेन अभिहतः मया ॥ २.६४.१५ ॥
അപ്പോൾ വെള്ളത്തിൽ കുടം നിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദം ഞാൻ കേട്ടു; 'ഇത് ആനയാണ്' എന്ന് കരുതി ഞാൻ അമ്പുകൊണ്ട് എയ്തു.
2.64.16
गत्वा नद्याः ततः तीरम् अपश्यम् इषुणा हृदि ।
विनिर्भिन्नम् गत प्राणम् शयानम् भुवि तापसम् ॥ २.६४.१६ ॥
പിന്നെ നദീതീരത്തേക്ക് ചെന്നപ്പോൾ നെഞ്ചിൽ അമ്പ് തുളച്ചുകയറി, പ്രാണൻ പോയി, നിലത്ത് കിടക്കുന്ന ഒരു തപസ്വിയെ ഞാൻ കണ്ടു.
2.64.17
भगवन् शब्दम् आलक्ष्य मया गज जिघाम्सुना ।
विसृष्टः अम्भसि नाराचः तेन ते निहतः सुतः ॥ २.६४.१७ ॥
ഭഗവൻ, ആ ശബ്ദം ശ്രദ്ധിച്ച് ആനയെ കൊല്ലാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ വെള്ളത്തിലേക്ക് നാരാചം അയച്ചു; അതുകൊണ്ട് അങ്ങയുടെ പുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടു.
2.64.18
ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।
स मया सहसा बण उद्धृतो मर्मतस्तदा ॥ २.६४.१८ ॥
അപ്പോൾ അവന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് അടുത്തുചെന്ന്, വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവന്റെ മർമ്മസ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഞാൻ ഉടനെ അമ്പ് വലിച്ചൂരി.
2.64.19
स च उद्धृतेन बाणेन तत्र एव स्वर्गम् आस्थितः ।
भगवन्ताव् उभौ शोचन्न् अन्धाव् इति विलप्य च ॥ २.६४.१९ ॥
ആ അമ്പേറ്റ് അവൻ അവിടെവെച്ചുതന്നെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു. പൂജ്യരായ ആ അന്ധരായ ഇരുവരെയോർത്ത് ദുഃഖിച്ച്, ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്.
2.64.20
अज्ञानात् भवतः पुत्रः सहसा अभिहतः मया ।
शेषम् एवम् गते यत् स्यात् तत् प्रसीदतु मे मुनिः ॥ २.६४.२० ॥
അറിവില്ലായ്മകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ പുത്രനെ ഞാൻ പെട്ടെന്ന് വധിച്ചുപോയി. ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചുപോയി; ഇനി ശേഷിക്കുന്നതെന്തോ അത് സംഭവിക്കട്ടെ; മുനേ, എന്നോട് പ്രസാദിക്കണമേ.
2.64.21
स तत् श्रुत्वा वचः क्रूरम् निह्श्वसन् शोक कर्शितः ।
नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुम् भगवानृषिः ॥ २.६४.२१ ॥
ആ ക്രൂരവാക്ക് കേട്ട്, ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിച്ച്, നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട്, ആ പൂജ്യനായ ഋഷിക്ക് അവന് കഠിനവേദന നൽകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
2.64.22
सबाष्पपूर्णवदनो निःश्वसन् शोककर्शितः ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.२२ ॥
കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, നെടുവീർപ്പിട്ട്, ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിച്ച ആ മഹാതേജസ്വി, കൈകൂപ്പി നിന്ന എന്നോട് പറഞ്ഞു.
2.64.23
यद्य् एतत् अशुभम् कर्म न स्म मे कथयेः स्वयम् ।
फलेन् मूर्धा स्म ते राजन् सद्यः शत सहस्रधा ॥ २.६४.२३ ॥
ഈ അശുഭകർമ്മം നീ സ്വയം എന്നോട് പറയാതിരുന്നെങ്കിൽ, രാജാവേ, അതിന്റെ ഫലത്താൽ നിന്റെ തല ഉടൻ ലക്ഷം കഷണങ്ങളായി പൊട്ടിപ്പോകുമായിരുന്നു.
2.64.24
क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।
ज्ञान पूर्वम् कृतः स्थानाच् च्यावयेद् अपि वज्रिणम् ॥ २.६४.२४ ॥
രാജാവേ, ക്ഷത്രിയൻ വാനപ്രസ്ഥനെ വധിക്കുന്നത്, വിശേഷിച്ച് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ചെയ്താൽ, വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലും സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കും.
2.64.25
सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।
ज्ञानाद्विसृजतः शस्त्रम् तादृशे ब्रह्मचारिणि ॥ २.६४.२५ ॥
തപസ്സിൽ നിൽക്കുന്ന മുനിയുടെ നേരെ, അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ആയുധം എറിയുന്നവന്റെ തല ഏഴായി പിളരും, അത്തരം ബ്രഹ്മചാരിയുടെ നേരെ.
2.64.26
अज्ञानाद्द् हि कृतम् यस्मात् इदम् तेन एव जीवसि ।
अपि हि अद्य कुलम् नस्यात् राघवाणाम् कुतः भवान् ॥ २.६४.२६ ॥
അറിയാതെ ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ് നീ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ ഇന്നുതന്നെ രാഘവരുടെ കുലം നശിക്കുമായിരുന്നു, നീ എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടുമായിരുന്നു?
2.64.27
नय नौ नृप तम् देशम् इति माम् च अभ्यभाषत ।
अद्य तम् द्रष्टुम् इच्चावः पुत्रम् पश्चिम दर्शनम् ॥ २.६४.२७ ॥
"രാജാവേ, ഞങ്ങളെ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ" എന്ന് അവർ എന്നോടു പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ആ മകനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇതാണ് അവസാന ദർശനം.
2.64.28
रुधिरेण अवसित अन्गम् प्रकीर्ण अजिन वाससम् ।
शयानम् भुवि निह्सम्ज्ञम् धर्म राज वशम् गतम् ॥ २.६४.२८ ॥
രക്തത്തിൽ കുളിച്ച അവയവങ്ങളോടെ, ചിതറിയ മാനിന്തോൽ വസ്ത്രവുമായി, നിലത്തു കിടന്ന്, ബോധമില്ലാതെ, ധർമരാജാവായ യമന്റെ വശത്തായവനായി.
2.64.29
अथ अहम् एकः तम् देशम् नीत्वा तौ भृश दुह्खितौ ।
अस्पर्शयम् अहम् पुत्रम् तम् मुनिम् सह भार्यया ॥ २.६४.२९ ॥
അപ്പോൾ ഞാൻ തനിച്ച് ആ ഇരുവരെയും അതിദുഃഖിതരായി ആ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; ഭാര്യയോടൊപ്പമുള്ള ആ മുനിയെയും കൂട്ടി, മകനെ തൊടുവിച്ചു.
2.64.30
तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ ।
निपेततुः शरीरे अस्य पिता च अस्य इदम् अब्रवीत् ॥ २.६४.३० ॥
ആ രണ്ടു തപസ്വികളും തങ്ങളുടെ മകനെ തൊട്ട്, അവനരികിലെത്തി, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ പിതാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.64.31
न न्व् अहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पश्य धार्मिक ।
किम् नु न आलिन्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३१ ॥
ധാർമ്മികനായ മകനേ, ഞാൻ നിനക്ക് പ്രിയനല്ലേ? നിന്റെ അമ്മയെ നോക്കൂ. സുകുമാരനായ മകനേ, നീ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നില്ല? ഒരു വാക്കെങ്കിലും പറയൂ.
2.64.32
न त्वहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पस्य धार्मिक ।
किम् नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३२ ॥
ധാർമ്മികനായ മകനേ, ഞാൻ നിനക്ക് പ്രിയനല്ലേ? നിന്റെ അമ്മയെ നോക്കൂ. സുകുമാരനായ മകനേ, നീ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നില്ല? ഒരു വാക്കെങ്കിലും പറയൂ.
2.64.33
कस्य वा अपर रात्रे अहम् श्रोष्यामि हृदयम् गमम् ।
अधीयानस्य मधुरम् शास्त्रम् वा अन्यद् विशेषतः ॥ २.६४.३३ ॥
ഇനി പാതിരാവിൽ ആരുടെ മധുരവും ഹൃദയസ്പർശിയുമായ പാരായണം ഞാൻ കേൾക്കും? ശാസ്ത്രമോ മറ്റെന്തെങ്കിലുമോ, പ്രത്യേകിച്ച് പഠിക്കുന്നവന്റെ?
2.64.34
को माम् सम्ध्याम् उपास्य एव स्नात्वा हुत हुत अशनः ।
श्लाघयिष्यति उपासीनः पुत्र शोक भय अर्दितम् ॥ २.६४.३४ ॥
സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത്, കുളിച്ച്, ഹോമം ചെയ്ത് ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം, എന്റെ അരികിലിരുന്ന് ആരാണ് എന്നെ പ്രശംസിക്കുക, മകനേ? ദുഃഖവും ഭയവും വേട്ടയാടുന്ന എന്നെ.
2.64.35
कन्द मूल फलम् हृत्वा को माम् प्रियम् इव अतिथिम् ।
भोजयिष्यति अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम् ॥ २.६४.३५ ॥
കിഴങ്ങും വേരും ഫലങ്ങളും കൊണ്ടുവന്ന്, ഒന്നിനും കഴിവില്ലാത്ത, ആശ്രയമില്ലാത്ത, നേതാവില്ലാത്ത എന്നെ, പ്രിയപ്പെട്ട അതിഥിയെപ്പോലെ ആരാണ് ഊട്ടുക?
2.64.36
इमाम् अन्धाम् च वृद्धाम् च मातरम् ते तपस्विनीम् ।
कथम् पुत्र भरिष्यामि कृपणाम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.६४.३६ ॥
മകനേ, നിന്റെ ഈ അന്ധയും വൃദ്ധയും തപസ്വിനിയുമായ അമ്മയെ, ദീനയും നിന്നെ മാത്രം മോഹിക്കുന്നവളുമായ ഇവളെ, ഞാൻ എങ്ങനെ പോറ്റും?
2.64.37
तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनम् प्रति ।
श्वो मया सह गन्ता असि जनन्या च समेधितः ॥ २.६४.३७ ॥
നിൽക്കൂ മകനേ, യമന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകരുതേ. നാളെ നീ എന്നോടൊപ്പം പോകും, നിന്റെ അമ്മയാൽ വളർത്തപ്പെട്ടവനായി.
2.64.38
उभाव् अपि च शोक आर्ताव् अनाथौ कृपणौ वने ।
क्षिप्रम् एव गमिष्यावः त्वया हीनौ यम क्षयम् ॥ २.६४.३८ ॥
ദുഃഖപീഡിതരായ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും, അനാഥരും ദീനരുമായി കാട്ടിൽ, നിന്നെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, വേഗം യമന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകും.
2.64.39
ततः वैवस्वतम् दृष्ट्वा तम् प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।
क्षमताम् धर्म राजो मे बिभृयात् पितराव् अयम् ॥ २.६४.३९ ॥
അപ്പോൾ വൈവസ്വതനായ യമനെ കണ്ട് ഞാൻ അവനോട് പറയും: ധർമ്മരാജാവ് എന്നോട് ക്ഷമിക്കട്ടെ, ഇവൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കളെ പോറ്റട്ടെ.
2.64.40
दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।
ईदृषस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥ २.६४.४० ॥
ധർമ്മാത്മാവും ലോകപാലകനും മഹായശസ്വിയുമായ അദ്ദേഹം, എന്നെപ്പോലുള്ളവന് ഈ അക്ഷയമായ അഭയദക്ഷിണ നൽകാൻ യോഗ്യനാണ്.
2.64.41
अपापो असि यथा पुत्र निहतः पाप कर्मणा ।
तेन सत्येन गच्च आशु ये लोकाः शस्त्र योधिनाम् ॥ २.६४.४१ ॥
മകനേ, നീ പാപമില്ലാത്തവനാണ്, എന്നാലും പാപകർമ്മിയാൽ നീ വധിക്കപ്പെട്ടു. ആ സത്യത്താൽ ആയുധയോദ്ധാക്കളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് നീ വേഗം പോകുക.
2.64.42
यान्ति शूरा गतिम् याम् च सम्ग्रामेष्व् अनिवर्तिनः ।
हताः तु अभिमुखाः पुत्र गतिम् ताम् परमाम् व्रज ॥ २.६४.४२ ॥
യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്തിരിയാത്ത ശൂരന്മാർ പ്രാപിക്കുന്ന ഗതിയും, ശത്രുവിനു നേരെ നിന്ന് വധിക്കപ്പെട്ടവർ പ്രാപിക്കുന്ന ആ പരമഗതിയും, മകനേ, നീ പ്രാപിക്കുക.
2.64.43
याम् गतिम् सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।
नहुषो धुन्धुमारः च प्राप्ताः ताम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४३ ॥
സഗരൻ, ശൈബ്യൻ, ദിലീപൻ, ജനമേജയൻ, നഹുഷൻ, ധുന്ധുമാരൻ എന്നിവർ പ്രാപിച്ച ആ ഗതിയിലേക്ക്, മകനേ, നീ പോകുക.
2.64.44
या गतिः सर्व साधूनाम् स्वाध्यायात् पतसः च या ।
भूमिदस्य आहित अग्नेः चएक पत्नी व्रतस्य च ॥ २.६४.४४ ॥
എല്ലാ സാധുക്കളുടെയും ഗതി, സ്വാധ്യായത്താലും വീഴ്ചയാലും ലഭിക്കുന്ന ഗതി, ഭൂമിദാനം ചെയ്തവന്റെയും അഗ്നിഹോത്രിയുടെയും ഗതി, ഏകപത്നീവ്രതത്തിന്റെ ഗതി—
2.64.45
गो सहस्र प्रदातृऋणाम् या या गुरुभृताम् अपि ।
देह न्यास कृताम् या च ताम् गतिम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४५ ॥
ആയിരം പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്തവരുടെ ഗതി, ഗുരുക്കന്മാരെ പോറ്റിയവരുടെ ഗതി, ദേഹത്യാഗം ചെയ്തവരുടെ ഗതി—ആ ഗതിയിലേക്ക്, മകനേ, നീ പോകുക.
2.64.46
न हि तु अस्मिन् कुले जातः गच्चति अकुशलाम् गतिम् ।
स तु यास्यति येन त्वम् निहतो मम बान्धवः ॥ २.६४.४६ ॥
ഈ കുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ അശുഭഗതിയിൽ പോകുന്നില്ല. എന്നാൽ നിന്നെ വധിച്ചവൻ ആ ഗതിയിൽ പോകും, എന്റെ ബന്ധുവേ.
2.64.47
एवम् स कृपणम् तत्र पर्यदेवयत असकृत् ।
ततः अस्मै कर्तुम् उदकम् प्रवृत्तः सह भार्यया ॥ २.६४.४७ ॥
ഇങ്ങനെ അവൻ അവിടെ ദീനനായി ആവർത്തിച്ചു വിലപിച്ചു. പിന്നെ ഭാര്യയോടൊപ്പം അവന്നായി ഉദകക്രിയ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
2.64.48
स तु दिव्येन रूपेण मुनि पुत्रः स्व कर्मभिः ।
स्वर्गमाध्यारुहत् ख्षिप्रम् शक्रेण सह खर्मवित् ॥ २.६४.४८ ॥
എന്നാൽ ആ മുനികുമാരൻ, ധർമ്മജ്ഞൻ, തന്റെ കർമ്മങ്ങളാൽ ദിവ്യരൂപം നേടി ഉടൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ആരോഹണം ചെയ്തു.
2.64.49
आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।
आश्वास्य च मुहूर्तम् तु पितरौ वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.६४.४९ ॥
തപസ്വി ഇന്ദ്രനോടൊപ്പമുള്ള ആ രണ്ടു വൃദ്ധരോട് സംസാരിച്ചു; ഒരു നിമിഷം അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം മാതാപിതാക്കളോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.64.50
स्थानम् अस्मि महत् प्राप्तः भवतोह् परिचारणात् ।
भवन्ताव् अपि च क्षिप्रम् मम मूलम् उपैष्यतः ॥ २.६४.५० ॥
നിങ്ങളിരുവരുടെ സേവനത്താൽ ഞാൻ മഹത്തായ സ്ഥാനം നേടി; നിങ്ങളും ഉടൻ എന്റെ സ്ഥാനത്തിലേക്ക് വരും.
2.64.51
एवम् उक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।
आरुरोह दिवम् क्षिप्रम् मुनि पुत्रः जित इन्द्रियः ॥ २.६४.५१ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച മുനികുമാരൻ ആ ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ വിമാനത്തിൽ ഉടൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് കയറി.
2.64.52
स कृत्वा तु उदकम् तूर्णम् तापसः सह भार्यया ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.५२ ॥
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ തപസ്വി ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉടൻ ജലതർപ്പണം ചെയ്ത്, കൈകൂപ്പി നിന്ന എന്നോട് പറഞ്ഞു.
2.64.53
अद्य एव जहि माम् राजन् मरणे न अस्ति मे व्यथा ।
यत् शरेण एक पुत्रम् माम् त्वम् अकार्षीर् अपुत्रकम् ॥ २.६४.५३ ॥
രാജാവേ, ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്നെ കൊല്ലുക; മരണത്തിൽ എനിക്ക് വേദനയില്ല, കാരണം ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് ഒരേയൊരു മകനുള്ള എന്നെ നീ പുത്രനില്ലാത്തവനാക്കി.
2.64.54
त्वया तु यद् अविज्ञानान् निहतः मे सुतः शुचिः ।
तेन त्वाम् अभिशप्स्यामि सुदुह्खम् अतिदारुणम् ॥ २.६४.५४ ॥
അറിവില്ലായ്മകൊണ്ട് നീ എന്റെ പരിശുദ്ധനായ മകനെ കൊന്നു; അതുകൊണ്ട് നിന്നെ അതിഭയങ്കരമായ ദുഃഖം കൊണ്ട് ഞാൻ ശപിക്കും.
2.64.55
पुत्र व्यसनजम् दुह्खम् यद् एतन् मम साम्प्रतम् ।
एवम् त्वम् पुत्र शोकेन राजन् कालम् करिष्यसि ॥ २.६४.५५ ॥
പുത്രാ, പുത്രവ്യസനത്താൽ ജനിച്ച ഈ ദുഃഖം ഇപ്പോൾ എനിക്കുണ്ട്; അതുപോലെ, രാജാവേ, നീയും പുത്രശോകത്താൽ നിന്റെ കാലം അവസാനിപ്പിക്കും.
2.64.56
अज्ञानात्तु हतो यस्मात् क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।
तस्मात्त्वाम् नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥ २.६४.५६ ॥
അജ്ഞാനത്താൽ നീ, ക്ഷത്രിയനായി, ഒരു മുനിയെ വധിച്ചു; അതിനാൽ നരാധിപാ, ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നിന്നിൽ ഉടൻ പ്രവേശിക്കില്ല.
2.64.57
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।
जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥ २.६४.५७ ॥
നിനക്കും ഇതുപോലുള്ള ഭീകരമായ ഭാവം വേഗം വരും; അത് ജീവിതത്തിന് അന്ത്യം വരുത്തും, ദക്ഷിണ നൽകുന്നവനിലേക്ക് വരുന്നതുപോലെ.
2.64.58
एवम् शापम् मयि न्यस्य विलप्य करुणम् बहु ।
चितामारोप्य देहम् तन्मिथुनम् स्वर्गमभ्ययात् ॥ २.६४.५८ ॥
ഇങ്ങനെ എന്റെ മേൽ ശാപം ചൊരിഞ്ഞ്, വളരെ കരുണയോടെ വിലപിച്ച്, ആ ദമ്പതികളുടെ ശരീരങ്ങൾ ചിതയിൽ വെച്ച്, അവർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.
2.64.59
तदेतच्चिन्तयानेन स्मऋतम् पापम् मया स्वयम् ।
तदा बाल्यात्कृतम् देवि शब्दवेध्यनुकर्षिणा ॥ २.६४.५९ ॥
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, ദേവീ, ബാല്യത്തിൽ ശബ്ദവേധി അമ്പെയ്യുമ്പോൾ ഞാൻ ചെയ്ത പാപം എനിക്ക് തന്നെ ഓർമ്മ വന്നു.
2.64.60
तस्यायम् कर्मणो देवि विपाकः समुपस्थितः ।
अपथ्यैः सह सम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥ २.६४.६० ॥
ദേവീ, ആ കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം ഇപ്പോൾ വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു; അപഥ്യമായവ കഴിച്ചാൽ അന്നരസത്തിൽ രോഗം വരുന്നതുപോലെ.
2.64.61
तस्मान् माम् आगतम् भद्रे तस्य उदारस्य तत् वचः ।
यद् अहम् पुत्र शोकेन सम्त्यक्ष्याम्य् अद्य जीवितम् ॥ २.६४.६१ ॥
അതിനാൽ, നല്ലവളേ, ആ ഉദാരനായ പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കാരണം ഇന്ന് ഞാൻ പുത്രശോകത്താൽ എന്റെ ജീവൻ ത്യജിക്കും.
2.64.62
चक्षुर्भ्याम् त्वाम् न पश्यामि कौसल्ये साधु माम्स्फृश ।
इत्युक्त्वा स रुदम्स्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः ॥ २.६४.६२ ॥
കൗസല്യേ, കണ്ണുകൾകൊണ്ട് നിന്നെ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; എന്നെ നന്നായി സ്പർശിക്കൂ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭയന്ന് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് രാജാവ് ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു.
2.64.63
एतन्मे सदृशम् देवि यन्मया राघवे कृतम् ।
सदृशम् तत्तु तस्यैव यदनेन कृतम् मयि ॥ २.६४.६३ ॥
ദേവീ, രാഘവനോട് ഞാൻ ചെയ്തത് എനിക്ക് യോജിച്ചതാണ്; അവൻ എന്നോട് ചെയ്തത് അവനും യോജിച്ചതാണ്.
2.64.64
दुर्वृत्तमपि कः पुत्रम् त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।
कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरम् सुतः ॥ २.६४.६४ ॥
ഭൂമിയിൽ ഏത് വിവേകിയാണ് ദുർനടപ്പുകാരനായ മകനെയും ഉപേക്ഷിക്കുക? നാടുകടത്തപ്പെടുന്ന മകൻ പിതാവിനോട് അസൂയപ്പെടാതിരിക്കുമോ?
2.64.65
यदि माम् सम्स्पृशेद् रामः सकृदद्य लभेत वा ।
यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः ॥ २.६४.६५ ॥
ഇന്ന് രാമൻ ഒരിക്കലെങ്കിലും എന്നെ സ്പർശിക്കുകയോ എന്നെ പ്രാപിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ഞാൻ യമലോകത്തെത്തിയതായി ജനങ്ങൾ കാണില്ല.
2.64.66
चक्षुषा त्वाम् न पश्यामि स्मृतिर् मम विलुप्यते ।
दूता वैवस्वतस्य एते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥ २.६४.६६ ॥
കണ്ണുകൾകൊണ്ട് നിന്നെ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; എന്റെ സ്മരണ മങ്ങുകയാണ്. കൗസല്യേ, വൈവസ്വത യമന്റെ ഈ ദൂതന്മാർ എന്നെ തിടുക്കപ്പെടുത്തുന്നു.
2.64.67
अतः तु किम् दुह्खतरम् यद् अहम् जीवित क्षये ।
न हि पश्यामि धर्मज्ञम् रामम् सत्य पराक्यमम् ॥ २.६४.६७ ॥
അതിനാൽ ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ ഇതിനേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖം എന്തുണ്ട്, ധർമ്മജ്ഞനും സത്യപരാക്രമിയുമായ രാമനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ലല്ലോ.
2.64.68
तस्यादर्शनजः शोकः सुतस्याप्रतिकर्मणः ।
उच्चोषयति मे प्राणान्वारि स्तोकमिवातवः ॥ २.६४.६८ ॥
ആ മകനെ കാണാത്തതിൽ നിന്നുണ്ടായ ശോകം, പരിഹരിക്കാനാവാത്തത്, അല്പം വെള്ളത്തെ വെയിൽ ഉണക്കുന്നതുപോലെ എന്റെ പ്രാണങ്ങളെ ഉണക്കുന്നു.
2.64.69
न ते मनुष्या देवाः ते ये चारु शुभ कुण्डलम् ।
मुखम् द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पन्च दशे पुनः ॥ २.६४.६९ ॥
രാമന്റെ മനോഹരവും ശുഭവുമായ കുണ്ഡലങ്ങളുള്ള മുഖം പതിനഞ്ചാം വർഷത്തിൽ വീണ്ടും കാണുന്നവർ മനുഷ്യരോ ദേവന്മാരോ അല്ല.
2.64.70
पद्म पत्र ईक्षणम् सुभ्रु सुदम्ष्ट्रम् चारु नासिकम् ।
धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य तारा अधिप निभम् मुखम् ॥ २.६४.७० ॥
താമരയിതൾ പോലെ കണ്ണുകളും സുന്ദരമായ പുരികങ്ങളും നല്ല പല്ലുകളും മനോഹരമായ മൂക്കുമുള്ള, ചന്ദ്രസമാനമായ രാമന്റെ മുഖം കാണുന്നവർ ഭാഗ്യവാന്മാർ.
2.64.71
सदृशम् शारदस्य इन्दोह् फुल्लस्य कमलस्य च ।
सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन् मुखम् ॥ २.६४.७१ ॥
ശരത്കാല ചന്ദ്രനും വിരിഞ്ഞ താമരയ്ക്കും തുല്യമായ, എന്റെ നാഥനായ രാമന്റെ സുഗന്ധമുള്ള ആ മുഖം കാണുന്നവർ ഭാഗ്യവാന്മാർ.
2.64.72
निवृत्त वन वासम् तम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् ।
द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामम् शुक्रम् मार्ग गतम् यथा ॥ २.६४.७२ ॥
വനവാസം അവസാനിപ്പിച്ച് വീണ്ടും അയോധ്യയിലെത്തിയ ആ രാമനെ, ആകാശമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ശുക്രനെപ്പോലെ സുഖികൾ കാണും.
2.64.73
कौसल्ये चित्त मोहेन हृदयम् सीदतीव मे ।
वेदये न च समुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥ २.६४.७३ ॥
കൗസല്യേ! മോഹത്താൽ എന്റെ മനസ്സ് വിഭ്രാന്തമാണ്; എന്റെ ഹൃദയം മുങ്ങിപ്പോകുന്നതുപോലെയുണ്ട്. ശബ്ദം, സ്പർശം, രസം എന്നിവ ഞാൻ ശരിയായി അറിയുന്നില്ല.
2.64.74
चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येवेन्द्रियाणि मे ।
क्षिणस्नेहस्य दीपस्य सम्सक्ता रश्मयो यथा ॥ २.६४.७४ ॥
മനസ്സ് നശിക്കുന്നതിനാൽ എന്റെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ക്ഷയിക്കുന്നു; എണ്ണ തീർന്ന വിളക്കിന്റെ രശ്മികൾ മങ്ങുന്നതുപോലെ.
2.64.75
अयम् आत्म भवः शोको माम् अनाथम् अचेतनम् ।
सम्सादयति वेगेन यथा कूलम् नदी रयः ॥ २.६४.७५ ॥
ഉള്ളിൽനിന്നുയർന്ന ഈ ശോകം അനാഥനും ബോധരഹിതനുമായ എന്നെ വേഗത്തിൽ വീഴ്ത്തുന്നു; നദിയുടെ പ്രവാഹം തീരത്തെ ഇടിച്ചിടുന്നതുപോലെ.
2.64.76
हा राघव महा बाहो हा मम आयास नाशन ।
हा पितृप्रिय मे नाथ हाद्य क्वासि गतः सुत ॥ २.६४.७६ ॥
ഹാ രാഘവാ! മഹാബാഹോ! ഹാ, എന്റെ ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്നവനേ! ഹാ, പിതാവിന് പ്രിയനായവനേ! എന്റെ നാഥാ! ഹാ പുത്രാ! ഇന്ന് നീ എവിടെ പോയി?
2.64.77
हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।
हा नृशम्से ममामित्रे कैकेयि कुलपाम्सनि ॥ २.६४.७७ ॥
ഹാ കൗസല്യേ! ഞാൻ നശിക്കും. ഹാ സുമിത്രേ, തപസ്വിനി! ഹാ ക്രൂരേ, എന്റെ ശത്രുവേ, കുലത്തെ കളങ്കപ്പെടുത്തിയ കൈകേയീ!
2.64.78
राजा दशरथः शोचन् जीवित अन्तम् उपागमत् ॥ २.६४.७८ ॥
ദശരഥ രാജാവ് ശോകിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ തന്റെ ജീവിതാന്തത്തിലെത്തി.
2.64.79
यथा तु दीनम् कथयन् नर अधिपः ।
प्रियस्य पुत्रस्य विवासन आतुरः ।
गते अर्ध रात्रे भृश दुह्ख पीडितः ।
तदा जहौ प्राणम् उदार दर्शनः ॥ २.६४.७९ ॥
പ്രിയപുത്രന്റെ വനവാസത്താൽ ആതുരനായി, ദീനമായി സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ നരാധിപൻ, അർദ്ധരാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അതിതീവ്രദുഃഖത്താൽ പീഡിതനായി, അപ്പോൾതന്നെ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു, ഉദാരദർശനനായ അദ്ദേഹം.