ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
वधमप्रतिरूपम् तु महर्षेस्तस्य राघवः ।
विलपन्ने व धर्मात्मा कौसल्याम् पुन रब्रवीत् ॥ २.६४.१ ॥
ಮಹರ್ಷಿಯ ಆ ಅನುಚಿತ ವಧೆಯ ಕುರಿತು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಘವನು ಮತ್ತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.64.2
तत् अज्ञानान् महत् पापम् कृत्वा सम्कुलित इन्द्रियः ।
एकः तु अचिन्तयम् बुद्ध्या कथम् नु सुकृतम् भवेत् ॥ २.६४.२ ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆ ಮಹಾ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕಳವಳಗೊಂಡ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯೋಚಿಸಿದೆ: ಈಗ ಪುಣ್ಯ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಲ್ಲದು?
2.64.3
ततः तम् घटम् आदय पूर्णम् परम वारिणा ।
आश्रमम् तम् अहम् प्राप्य यथा आख्यात पथम् गतः ॥ २.६४.३ ॥
ನಂತರ ಆ ಮಡಕೆಯನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಹೇಳಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ನಾನು ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.
2.64.4
तत्र अहम् दुर्बलाव् अन्धौ वृद्धाव् अपरिणायकौ ।
अपश्यम् तस्य पितरौ लून पक्षाव् इव द्विजौ ॥ २.६४.४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವನ ದುರ್ಬಲರೂ, ಕುರುಡರೂ, ವೃದ್ಧರೂ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದವರೂ ಆದ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಕಂಡೆ; ರೆಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಇದ್ದರು.
2.64.5
तन् निमित्ताभिर् आसीनौ कथाभिर् अपरिक्रमौ ।
ताम् आशाम् मत् कृते हीनाव् उदासीनाव् अनाथवत् ॥ २.६४.५ ॥
ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದವರು, ಮಾತುಗಳಿಂದಲೇ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವರು, ನನ್ನಿಂದಾಗಿ ಆ ಆಶೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಉದಾಸೀನರಾಗಿ, ಅನಾಥರಂತೆ.
2.64.6
शोकोपहतचित्तश्च भयसम्त्रस्तचेतनः ।
तच्चाश्रमपदम् गत्वा भूयः शोकमहम् गतः ॥ २.६४.६ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಘಾಸಿಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದೆ.
2.64.7
पद शब्दम् तु मे श्रुत्वा मुनिर् वाक्यम् अभाषत ।
किम् चिरायसि मे पुत्र पानीयम् क्षिप्रम् आनय ॥ २.६४.७ ॥
ನನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಸದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಮಗನೇ, ಏಕೆ ತಡಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀ? ನೀರನ್ನು ಬೇಗ ತಾ.
2.64.8
यन् निमित्तम् इदम् तात सलिले क्रीडितम् त्वया ।
उत्कण्ठिता ते माता इयम् प्रविश क्षिप्रम् आश्रमम् ॥ २.६४.८ ॥
ಮಗನೇ, ನೀನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಕಾರಣ ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಕಳವಳಗೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ; ಬೇಗ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸು.
2.64.9
यद् व्यलीकम् कृतम् पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।
न तन् मनसि कर्तव्यम् त्वया तात तपस्विना ॥ २.६४.९ ॥
ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದಾಗಲಿ ನನ್ನಿಂದಾಗಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ತಪಸ್ವಿಯಾದ ನೀನು ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
2.64.10
त्वम् गतिस् तु अगतीनाम् च चक्षुस् त्वम् हीन चक्षुषाम् ।
समासक्ताः त्वयि प्राणाः किम्चिन् नौ न अभिभाषसे ॥ २.६४.१० ॥
ನೀನೇ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದವರ ಆಶ್ರಯ; ಕುರುಡರ ಕಣ್ಣು ನೀನೇ. ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಅಂಟಿವೆ; ಆದರೂ ನೀನು ನಮ್ಮೊಡನೆ ಏನೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.64.11
मुनिम् अव्यक्तया वाचा तम् अहम् सज्जमानया ।
हीन व्यन्जनया प्रेक्ष्य भीतः भीतैव अब्रुवम् ॥ २.६४.११ ॥
ಮುನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಗೊಂಡ ನಾನು, ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ತೊದಲುವ, ಅಕ್ಷರಗಳು ತಪ್ಪಿದ ಮಾತಿನಿಂದ ಭಯದಿಂದಲೇ ಮಾತನಾಡಿದೆನು.
2.64.12
मनसः कर्म चेष्टाभिर् अभिसम्स्तभ्य वाग् बलम् ।
आचचक्षे तु अहम् तस्मै पुत्र व्यसनजम् भयम् ॥ २.६४.१२ ॥
ಮನಸ್ಸಿನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಚೇಷ್ಟೆಗಳಿಂದ ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆದು, ನಾನು ಅವನಿಗೆ, ಮಗನೇ, ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆನು.
2.64.13
क्षत्रियो अहम् दशरथो न अहम् पुत्रः महात्मनः ।
सज्जन अवमतम् दुह्खम् इदम् प्राप्तम् स्व कर्मजम् ॥ २.६४.१३ ॥
ನಾನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ದಶರಥ; ಮಹಾತ್ಮನ ಮಗನಲ್ಲ. ಸಜ್ಜನರಿಂದ ನಿಂದಿತವಾದ ಈ ದುಃಖವು ನನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ನನಗೆ ಬಂದಿದೆ.
2.64.14
भगवमः च अपहस्तः अहम् सरयू तीरम् आगतः ।
जिघाम्सुः श्वा पदम् किम्चिन् निपाने वा आगतम् गजम् ॥ २.६४.१४ ॥
ಭಗವನ್, ಸರಯೂ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದೆ; ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿತ್ತು. ಯಾವುದೋ ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ನೀರ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಬಂದೆ.
2.64.15
ततः श्रुतः मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।
द्विपो अयम् इति मत्वा हि बाणेन अभिहतः मया ॥ २.६४.१५ ॥
ಆಗ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡ ತುಂಬುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ; 'ಇದು ಆನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದೆ.
2.64.16
गत्वा नद्याः ततः तीरम् अपश्यम् इषुणा हृदि ।
विनिर्भिन्नम् गत प्राणम् शयानम् भुवि तापसम् ॥ २.६४.१६ ॥
ನಂತರ ನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದೆ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಾಣದಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಕಂಡೆ.
2.64.17
भगवन् शब्दम् आलक्ष्य मया गज जिघाम्सुना ।
विसृष्टः अम्भसि नाराचः तेन ते निहतः सुतः ॥ २.६४.१७ ॥
ಭಗವನ್, ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ನಾನು ನೀರಿಗೆ ನಾರಾಚ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ನಿಮ್ಮ ಮಗ ಹತನಾದನು.
2.64.18
ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।
स मया सहसा बण उद्धृतो मर्मतस्तदा ॥ २.६४.१८ ॥
ಆಗ ಅವನ ಮಾತಿನಂತೆ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಬಾಣವನ್ನು ಕಿತ್ತೆ.
2.64.19
स च उद्धृतेन बाणेन तत्र एव स्वर्गम् आस्थितः ।
भगवन्ताव् उभौ शोचन्न् अन्धाव् इति विलप्य च ॥ २.६४.१९ ॥
ಆ ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದವರಾಗಿ ಅವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಇಬ್ಬರು ಪೂಜ್ಯ ಅಂಧರ ಕುರಿತು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾ, ಹೀಗೆ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿ.
2.64.20
अज्ञानात् भवतः पुत्रः सहसा अभिहतः मया ।
शेषम् एवम् गते यत् स्यात् तत् प्रसीदतु मे मुनिः ॥ २.६४.२० ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ನಾನು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಹೊಡೆದುಬಿಟ್ಟೆ. ಹೀಗೆ ಆಗಿಹೋಯಿತು; ಇನ್ನು ಉಳಿದದ್ದು ಏನೇ ಆಗಬೇಕೋ ಅದು ಆಗಲಿ; ಮುನಿಯೇ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿ.
2.64.21
स तत् श्रुत्वा वचः क्रूरम् निह्श्वसन् शोक कर्शितः ।
नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुम् भगवानृषिः ॥ २.६४.२१ ॥
ಆ ಕ್ರೂರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಕೃಶರಾಗಿ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಆ ಪೂಜ್ಯ ಋಷಿಯು ಅವನಿಗೆ ತೀವ್ರ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಶಕ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.
2.64.22
सबाष्पपूर्णवदनो निःश्वसन् शोककर्शितः ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.२२ ॥
ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಶೋಕದಿಂದ ಕೃಶರಾದ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.64.23
यद्य् एतत् अशुभम् कर्म न स्म मे कथयेः स्वयम् ।
फलेन् मूर्धा स्म ते राजन् सद्यः शत सहस्रधा ॥ २.६४.२३ ॥
ನೀನೇ ಈ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳದಿದ್ದರೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅದರ ಫಲದಿಂದ ನಿನ್ನ ತಲೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಲಕ್ಷ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
2.64.24
क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।
ज्ञान पूर्वम् कृतः स्थानाच् च्यावयेद् अपि वज्रिणम् ॥ २.६४.२४ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ವಾನಪ್ರಸ್ಥನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿದೇ ಮಾಡಿದರೆ, ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಬಲ್ಲದು.
2.64.25
सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।
ज्ञानाद्विसृजतः शस्त्रम् तादृशे ब्रह्मचारिणि ॥ २.६४.२५ ॥
ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಮುನಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮೇಲೆ ತಿಳಿದೇ ಶಸ್ತ್ರ ಬಿಡುವವನ ತಲೆ ಏಳು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ.
2.64.26
अज्ञानाद्द् हि कृतम् यस्मात् इदम् तेन एव जीवसि ।
अपि हि अद्य कुलम् नस्यात् राघवाणाम् कुतः भवान् ॥ २.६४.२६ ॥
ಅರಿಯದೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಲೇ ನೀನು ಬದುಕಿದ್ದೀಯ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಂದೇ ರಾಘವರ ವಂಶ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ನೀನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ?
2.64.27
नय नौ नृप तम् देशम् इति माम् च अभ्यभाषत ।
अद्य तम् द्रष्टुम् इच्चावः पुत्रम् पश्चिम दर्शनम् ॥ २.६४.२७ ॥
"ಅರಸನೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು" ಎಂದು ಅವರು ನನ್ನೊಡನೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಈಗ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಆ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ಇದೇ ಕೊನೆಯ ದರ್ಶನ.
2.64.28
रुधिरेण अवसित अन्गम् प्रकीर्ण अजिन वाससम् ।
शयानम् भुवि निह्सम्ज्ञम् धर्म राज वशम् गतम् ॥ २.६४.२८ ॥
ರಕ್ತದಿಂದ ಮೈಯೆಲ್ಲ ತೋಯ್ದುಹೋಗಿ, ಚದುರಿದ ಜಿಂಕೆ ಚರ್ಮದ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮನ ವಶವಾದವನಾಗಿ.
2.64.29
अथ अहम् एकः तम् देशम् नीत्वा तौ भृश दुह्खितौ ।
अस्पर्शयम् अहम् पुत्रम् तम् मुनिम् सह भार्यया ॥ २.६४.२९ ॥
ಆಗ ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಹೆಂಡತಿಯೊಡನಿದ್ದ ಆ ಮುನಿಯ ಜೊತೆ ಮಗನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸಿದೆ.
2.64.30
तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ ।
निपेततुः शरीरे अस्य पिता च अस्य इदम् अब्रवीत् ॥ २.६४.३० ॥
ಆ ಇಬ್ಬರು ತಪಸ್ವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ, ಅವನ ಬಳಿ ತಲುಪಿ, ಅವನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು. ಅವನ ತಂದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.64.31
न न्व् अहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पश्य धार्मिक ।
किम् नु न आलिन्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३१ ॥
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಗನೇ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯನಲ್ಲವೇ? ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡು. ಸುಕುಮಾರ ಮಗನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ? ಒಂದು ಮಾತನ್ನಾದರೂ ಆಡು.
2.64.32
न त्वहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पस्य धार्मिक ।
किम् नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥ २.६४.३२ ॥
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಗನೇ, ನಿಜವಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯನಲ್ಲವೇ? ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡು. ಸುಕುಮಾರ ಮಗನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ? ಒಂದು ಮಾತನ್ನಾದರೂ ಆಡು.
2.64.33
कस्य वा अपर रात्रे अहम् श्रोष्यामि हृदयम् गमम् ।
अधीयानस्य मधुरम् शास्त्रम् वा अन्यद् विशेषतः ॥ २.६४.३३ ॥
ಇನ್ನು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮಧುರ, ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಪಠಣವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುವೆ? ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೋ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನೋ ಓದುವವರದನ್ನು?
2.64.34
को माम् सम्ध्याम् उपास्य एव स्नात्वा हुत हुत अशनः ।
श्लाघयिष्यति उपासीनः पुत्र शोक भय अर्दितम् ॥ २.६४.३४ ॥
ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಊಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ನನ್ನ ಬಳಿ ಕುಳಿತು ಯಾರು ನನ್ನನ್ನು ಹೊಗಳುವರು, ಮಗನೇ? ಶೋಕ ಭಯಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನನ್ನನ್ನು.
2.64.35
कन्द मूल फलम् हृत्वा को माम् प्रियम् इव अतिथिम् ।
भोजयिष्यति अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम् ॥ २.६४.३५ ॥
ಕಂದಮೂಲ ಫಲಗಳನ್ನು ತಂದು, ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗದ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ, ನಾಯಕನಿಲ್ಲದ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಯಾರು ಉಣಿಸುವರು?
2.64.36
इमाम् अन्धाम् च वृद्धाम् च मातरम् ते तपस्विनीम् ।
कथम् पुत्र भरिष्यामि कृपणाम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.६४.३६ ॥
ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಕುರುಡಿ, ವೃದ್ಧೆ, ತಪಸ್ವಿನಿ ತಾಯಿಯನ್ನು, ದೀನಳಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಹಂಬಲಿಸುವ ಈಕೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಪೋಷಿಸಲಿ?
2.64.37
तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनम् प्रति ।
श्वो मया सह गन्ता असि जनन्या च समेधितः ॥ २.६४.३७ ॥
ನಿಲ್ಲು ಮಗನೇ, ಯಮನ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಬೇಡ. ನಾಳೆ ನೀನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುವೆ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಪೋಷಿತನಾಗಿ.
2.64.38
उभाव् अपि च शोक आर्ताव् अनाथौ कृपणौ वने ।
क्षिप्रम् एव गमिष्यावः त्वया हीनौ यम क्षयम् ॥ २.६४.३८ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ನಾವಿಬ್ಬರೂ, ಅನಾಥರಾಗಿ ದೀನರಾಗಿ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಬೇಗನೆ ಯಮನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ.
2.64.39
ततः वैवस्वतम् दृष्ट्वा तम् प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।
क्षमताम् धर्म राजो मे बिभृयात् पितराव् अयम् ॥ २.६४.३९ ॥
ಆಗ ವೈವಸ್ವತ ಯಮನನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ: ಧರ್ಮರಾಜನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಲಿ, ಇವನು ನನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಲಿ.
2.64.40
दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।
ईदृषस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥ २.६४.४० ॥
ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ, ಲೋಕಪಾಲಕನೂ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಅವನು, ನನ್ನಂಥವನಿಗೆ ಈ ಅಕ್ಷಯ, ಅಭಯದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಅರ್ಹನು.
2.64.41
अपापो असि यथा पुत्र निहतः पाप कर्मणा ।
तेन सत्येन गच्च आशु ये लोकाः शस्त्र योधिनाम् ॥ २.६४.४१ ॥
ಮಗನೇ, ನೀನು ನಿಷ್ಪಾಪಿ, ಆದರೂ ಪಾಪಕರ್ಮಿಯಿಂದ ಹತನಾದೆ. ಆ ಸತ್ಯದಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಯೋಧರ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ನೀನು ಬೇಗನೆ ಹೋಗು.
2.64.42
यान्ति शूरा गतिम् याम् च सम्ग्रामेष्व् अनिवर्तिनः ।
हताः तु अभिमुखाः पुत्र गतिम् ताम् परमाम् व्रज ॥ २.६४.४२ ॥
ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಶೂರರು ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನು, ಶತ್ರುವಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಹತರಾದವರು ಪಡೆಯುವ ಆ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು, ಮಗನೇ, ನೀನು ಹೊಂದು.
2.64.43
याम् गतिम् सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।
नहुषो धुन्धुमारः च प्राप्ताः ताम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४३ ॥
ಸಗರ, ಶೈಬ್ಯ, ದಿಲೀಪ, ಜನಮೇಜಯ, ನಹುಷ, ಧುಂಧುಮಾರರು ಪಡೆದ ಆ ಗತಿಯನ್ನು, ಮಗನೇ, ನೀನು ಹೋಗು.
2.64.44
या गतिः सर्व साधूनाम् स्वाध्यायात् पतसः च या ।
भूमिदस्य आहित अग्नेः चएक पत्नी व्रतस्य च ॥ २.६४.४४ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧುಗಳ ಗತಿ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಪತನದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಗತಿ, ಭೂದಾನಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಯ ಗತಿ, ಏಕಪತ್ನೀವ್ರತದ ಗತಿ—
2.64.45
गो सहस्र प्रदातृऋणाम् या या गुरुभृताम् अपि ।
देह न्यास कृताम् या च ताम् गतिम् गच्च पुत्रक ॥ २.६४.४५ ॥
ಸಾವಿರ ಗೋದಾನ ಮಾಡಿದವರ ಗತಿ, ಗುರುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದವರ ಗತಿ, ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರ ಗತಿ—ಆ ಗತಿಯನ್ನು, ಮಗನೇ, ನೀನು ಹೋಗು.
2.64.46
न हि तु अस्मिन् कुले जातः गच्चति अकुशलाम् गतिम् ।
स तु यास्यति येन त्वम् निहतो मम बान्धवः ॥ २.६४.४६ ॥
ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಅಶುಭ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂದವನು ಆ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ನನ್ನ ಬಂಧುವೇ.
2.64.47
एवम् स कृपणम् तत्र पर्यदेवयत असकृत् ।
ततः अस्मै कर्तुम् उदकम् प्रवृत्तः सह भार्यया ॥ २.६४.४७ ॥
ಹೀಗೆ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ದೀನನಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಅಳುತ್ತಿದ್ದನು. ನಂತರ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಅವನಿಗಾಗಿ ಉದಕ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿದನು.
2.64.48
स तु दिव्येन रूपेण मुनि पुत्रः स्व कर्मभिः ।
स्वर्गमाध्यारुहत् ख्षिप्रम् शक्रेण सह खर्मवित् ॥ २.६४.४८ ॥
ಆದರೆ ಆ ಮುನಿಪುತ್ರ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದಿವ್ಯರೂಪ ಪಡೆದು ಶೀಘ್ರವೇ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.
2.64.49
आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।
आश्वास्य च मुहूर्तम् तु पितरौ वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.६४.४९ ॥
ತಪಸ್ವಿ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೃದ್ಧರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ, ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು.
2.64.50
स्थानम् अस्मि महत् प्राप्तः भवतोह् परिचारणात् ।
भवन्ताव् अपि च क्षिप्रम् मम मूलम् उपैष्यतः ॥ २.६४.५० ॥
ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಾನು ಮಹತ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವಿರಿ.
2.64.51
एवम् उक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।
आरुरोह दिवम् क्षिप्रम् मुनि पुत्रः जित इन्द्रियः ॥ २.६४.५१ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹವುಳ್ಳ ಮುನಿಪುತ್ರನು ಆ ದಿವ್ಯ, ತೇಜೋಮಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.
2.64.52
स कृत्वा तु उदकम् तूर्णम् तापसः सह भार्यया ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥ २.६४.५२ ॥
ಆಗ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ತಪಸ್ವಿ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದ ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.64.53
अद्य एव जहि माम् राजन् मरणे न अस्ति मे व्यथा ।
यत् शरेण एक पुत्रम् माम् त्वम् अकार्षीर् अपुत्रकम् ॥ २.६४.५३ ॥
ರಾಜನೇ, ಈಗಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲು; ಮರಣದಿಂದ ನನಗೆ ನೋವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.
2.64.54
त्वया तु यद् अविज्ञानान् निहतः मे सुतः शुचिः ।
तेन त्वाम् अभिशप्स्यामि सुदुह्खम् अतिदारुणम् ॥ २.६४.५४ ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಶುದ್ಧ ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ದುಃಖದಿಂದ ಶಪಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.64.55
पुत्र व्यसनजम् दुह्खम् यद् एतन् मम साम्प्रतम् ।
एवम् त्वम् पुत्र शोकेन राजन् कालम् करिष्यसि ॥ २.६४.५५ ॥
ಮಗನೇ, ಮಗನ ನಷ್ಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ದುಃಖ ಈಗ ನನಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನೂ ಮಗನ ಶೋಕದಿಂದ ನಿನ್ನ ಕಾಲವನ್ನು ಮುಗಿಸುವೆ.
2.64.56
अज्ञानात्तु हतो यस्मात् क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।
तस्मात्त्वाम् नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥ २.६४.५६ ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೀನು, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಮುನಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ನರಾಧಿಪನೇ, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪ ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಗ ಆವರಿಸದು.
2.64.57
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।
जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥ २.६४.५७ ॥
ನಿನಗೂ ಇಂಥ ಭಯಂಕರ ಭಾವ ಬೇಗನೆ ಬರುವುದು; ಅದು ಜೀವವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು, ದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಡುವವನಿಗೆ ಬರುವಂತೆ.
2.64.58
एवम् शापम् मयि न्यस्य विलप्य करुणम् बहु ।
चितामारोप्य देहम् तन्मिथुनम् स्वर्गमभ्ययात् ॥ २.६४.५८ ॥
ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಶಾಪವನ್ನಿಟ್ಟು, ಬಹಳ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ, ಆ ದಂಪತಿಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಚಿತೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
2.64.59
तदेतच्चिन्तयानेन स्मऋतम् पापम् मया स्वयम् ।
तदा बाल्यात्कृतम् देवि शब्दवेध्यनुकर्षिणा ॥ २.६४.५९ ॥
ಇದನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ದೇವಿ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವೇಧಿ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಪಾಪ ನನಗೇ ನೆನಪಾಯಿತು.
2.64.60
तस्यायम् कर्मणो देवि विपाकः समुपस्थितः ।
अपथ्यैः सह सम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥ २.६४.६० ॥
ದೇವಿ, ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲ ಈಗ ಬಂದಿದೆ; ಅಪಥ್ಯ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅನ್ನರಸದಲ್ಲಿ ರೋಗ ಬರುವಂತೆ.
2.64.61
तस्मान् माम् आगतम् भद्रे तस्य उदारस्य तत् वचः ।
यद् अहम् पुत्र शोकेन सम्त्यक्ष्याम्य् अद्य जीवितम् ॥ २.६४.६१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಭದ್ರೇ, ಆ ಉದಾರ ಮಗನ ಮಾತಿನಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಇಂದು ಮಗನ ಶೋಕದಿಂದ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಲಿದ್ದೇನೆ.
2.64.62
चक्षुर्भ्याम् त्वाम् न पश्यामि कौसल्ये साधु माम्स्फृश ।
इत्युक्त्वा स रुदम्स्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः ॥ २.६४.६२ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆಯೇ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ; ನನ್ನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮುಟ್ಟು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಭಯಭೀತನಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.64.63
एतन्मे सदृशम् देवि यन्मया राघवे कृतम् ।
सदृशम् तत्तु तस्यैव यदनेन कृतम् मयि ॥ २.६४.६३ ॥
ದೇವಿ, ರಾಘವನಿಗೆ ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದು ನನಗೆ ಸರಿಯಾದುದೇ; ಅವನು ನನಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದುದೇ.
2.64.64
दुर्वृत्तमपि कः पुत्रम् त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।
कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरम् सुतः ॥ २.६४.६४ ॥
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವ ವಿವೇಕಿ ದುರ್ನಡತೆಯ ಮಗನನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ? ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಮಗ ತಂದೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷಪಡದೆ ಇರುತ್ತಾನೆಯೇ?
2.64.65
यदि माम् सम्स्पृशेद् रामः सकृदद्य लभेत वा ।
यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः ॥ २.६४.६५ ॥
ಇಂದು ರಾಮನು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಅಥವಾ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ನಾನು ಯಮಲೋಕ ತಲುಪಿರುವುದನ್ನು ಜನರು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.64.66
चक्षुषा त्वाम् न पश्यामि स्मृतिर् मम विलुप्यते ।
दूता वैवस्वतस्य एते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥ २.६४.६६ ॥
ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಸುತ್ತಿದೆ. ಕೌಸಲ್ಯೆಯೇ, ವೈವಸ್ವತ ಯಮನ ಈ ದೂತರು ನನ್ನನ್ನು ಅವಸರಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
2.64.67
अतः तु किम् दुह्खतरम् यद् अहम् जीवित क्षये ।
न हि पश्यामि धर्मज्ञम् रामम् सत्य पराक्यमम् ॥ २.६४.६७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖ ಯಾವುದಿದೆ, ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಆದ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ.
2.64.68
तस्यादर्शनजः शोकः सुतस्याप्रतिकर्मणः ।
उच्चोषयति मे प्राणान्वारि स्तोकमिवातवः ॥ २.६४.६८ ॥
ಆ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಲಾಗದ ದುಃಖ, ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಬಿಸಿಲು ಒಣಗಿಸುವಂತೆ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತಿದೆ.
2.64.69
न ते मनुष्या देवाः ते ये चारु शुभ कुण्डलम् ।
मुखम् द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पन्च दशे पुनः ॥ २.६४.६९ ॥
ರಾಮನ ಸುಂದರ, ಶುಭ ಕುಂಡಲಗಳಿರುವ ಮುಖವನ್ನು ಹದಿನೈದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೋಡುವವರು ಮನುಷ್ಯರೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಅಲ್ಲ.
2.64.70
पद्म पत्र ईक्षणम् सुभ्रु सुदम्ष्ट्रम् चारु नासिकम् ।
धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य तारा अधिप निभम् मुखम् ॥ २.६४.७० ॥
ಕಮಲದ ದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸುಂದರ ಹುಬ್ಬುಗಳು, ಉತ್ತಮ ದಂತಗಳು, ಸುಂದರ ಮೂಗು ಇರುವ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಇರುವ ರಾಮನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವವರು ಧನ್ಯರು.
2.64.71
सदृशम् शारदस्य इन्दोह् फुल्लस्य कमलस्य च ।
सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन् मुखम् ॥ २.६४.७१ ॥
ಶರತ್ಕಾಲದ ಚಂದ್ರನಿಗೂ ಅರಳಿದ ಕಮಲಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾದ, ನನ್ನ ಒಡೆಯ ರಾಮನ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಆ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವವರು ಧನ್ಯರು.
2.64.72
निवृत्त वन वासम् तम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् ।
द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामम् शुक्रम् मार्ग गतम् यथा ॥ २.६४.७२ ॥
ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದ ರಾಮನನ್ನು, ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹದಂತೆ ಸುಖಿಗಳು ನೋಡುವರು.
2.64.73
कौसल्ये चित्त मोहेन हृदयम् सीदतीव मे ।
वेदये न च समुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥ २.६४.७३ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೇ! ಮೋಹದಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಳವಳಗೊಂಡಿದೆ; ನನ್ನ ಹೃದಯ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರಸಗಳನ್ನು ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.64.74
चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येवेन्द्रियाणि मे ।
क्षिणस्नेहस्य दीपस्य सम्सक्ता रश्मयो यथा ॥ २.६४.७४ ॥
ಮನಸ್ಸು ನಾಶವಾದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಕುಂದುತ್ತಿವೆ; ಎಣ್ಣೆ ಖಾಲಿಯಾದ ದೀಪದ ಕಿರಣಗಳಂತೆ.
2.64.75
अयम् आत्म भवः शोको माम् अनाथम् अचेतनम् ।
सम्सादयति वेगेन यथा कूलम् नदी रयः ॥ २.६४.७५ ॥
ಒಳಗಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ದುಃಖ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದ ನನ್ನನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಕೆಡವುತ್ತಿದೆ; ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ ದಡವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಹಾಕುವಂತೆ.
2.64.76
हा राघव महा बाहो हा मम आयास नाशन ।
हा पितृप्रिय मे नाथ हाद्य क्वासि गतः सुत ॥ २.६४.७६ ॥
ಅಯ್ಯೋ ರಾಘವ! ಮಹಾಬಾಹುವೇ! ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ದುಃಖ ನಾಶಕನೇ! ಅಯ್ಯೋ, ತಂದೆಗೆ ಪ್ರಿಯನೇ! ನನ್ನ ನಾಥನೇ! ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ಇಂದು ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆ?
2.64.77
हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।
हा नृशम्से ममामित्रे कैकेयि कुलपाम्सनि ॥ २.६४.७७ ॥
ಅಯ್ಯೋ ಕೌಸಲ್ಯೇ! ನಾನು ನಾಶವಾಗುತ್ತೇನೆ. ಅಯ್ಯೋ ಸುಮಿತ್ರೇ, ತಪಸ್ವಿನಿ! ಅಯ್ಯೋ ಕ್ರೂರಿಣಿ, ನನ್ನ ವೈರಿಯೇ, ಕುಲಕ್ಕೆ ಕಳಂಕವಾದ ಕೈಕೇಯಿ!
2.64.78
राजा दशरथः शोचन् जीवित अन्तम् उपागमत् ॥ २.६४.७८ ॥
ರಾಜ ದಶರಥನು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
2.64.79
यथा तु दीनम् कथयन् नर अधिपः ।
प्रियस्य पुत्रस्य विवासन आतुरः ।
गते अर्ध रात्रे भृश दुह्ख पीडितः ।
तदा जहौ प्राणम् उदार दर्शनः ॥ २.६४.७९ ॥
ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನ ವನವಾಸದಿಂದ ಆತುರನಾಗಿ, ದೀನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ನರಾಧಿಪನು, ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಾಗ ತೀವ್ರ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಆಗಲೇ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು, ಉದಾರ ರೂಪದವನು.