Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.66.1
तम् अग्निम् इव सम्शान्तम् अम्बु हीनम् इव अर्णवम् ।
हतप्रभम् इव आदित्यम् स्वर्गथम् प्रेक्ष्य भूमिपम् ॥ २.६६.१ ॥
Al ver al rey, ido al cielo, sosegado como un fuego apagado, como el océano sin agua, como el sol privado de su resplandor.
2.66.2
कौसल्या बाष्प पूर्ण अक्षी विविधम् शोक कर्शिता ।
उपगृह्य शिरः राज्ञः कैकेयीम् प्रत्यभाषत ॥ २.६६.२ ॥
Kausalyā, con los ojos llenos de lágrimas y consumida por múltiples dolores, tomó la cabeza del rey en su regazo y respondió a Kaikeyī.
2.66.3
सकामा भव कैकेयि भुन्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानम् एक अग्रा नृशम्से दुष्ट चारिणि ॥ २.६६.३ ॥
Sé satisfecha, Kaikeyī; disfruta del reino sin espinas, habiendo abandonado al rey, con mente única, ¡oh cruel, oh mujer de conducta perversa!
2.66.4
विहाय माम् गतः रामः भर्ता च स्वर् गतः मम ।
विपथे सार्थ हीना इव न अहम् जीवितुम् उत्सहे ॥ २.६६.४ ॥
Rāma me ha dejado, y mi esposo ha ido al cielo. Como una viajera que ha perdido el camino y se ha separado de la caravana, no tengo valor para vivir.
2.66.5
भर्तारम् तम् परित्यज्य का स्त्री दैवतम् आत्मनः ।
इच्चेज् जीवितुम् अन्यत्र कैकेय्याः त्यक्त धर्मणः ॥ २.६६.५ ॥
Habiendo abandonado a su esposo, que es su propia deidad, ¿qué mujer desearía vivir en otro lugar, salvo Kaikeyī, que ha abandonado el dharma?
2.66.6
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम् पाकम् इव भक्षयन् ।
कुब्जा निमित्तम् कैकेय्या राघवाणान् कुलम् हतम् ॥ २.६६.६ ॥
El codicioso no percibe las faltas, como quien come un fruto envenenado. A causa de la jorobada, por obra de Kaikeyī, el linaje de los Rāghavas ha sido destruido.
2.66.7
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामम् विवासितम् ।
सभार्यम् जनकः श्रुत्वा पतितप्स्यति अहम् यथा ॥ २.६६.७ ॥
Compelido por una orden indebida, el rey ha desterrado a Rāma junto con su esposa; al oírlo, Janaka también caerá, como yo he caído.
2.66.8
स मामनाथाम् विधवाम् नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमल पत्र अक्षो जीव नाशम् इतः गतः ॥ २.६६.८ ॥
Ese Rāma virtuoso, de ojos como pétalos de loto, hoy no sabe que estoy desamparada y viuda; se ha ido de aquí hacia la pérdida de la vida.
2.66.9
विदेह राजस्य सुता तहा सीता तपस्विनी ।
दुह्खस्य अनुचिता दुह्खम् वने पर्युद्विजिष्यति ॥ २.६६.९ ॥
Sītā, hija del rey de Videha, asceta de espíritu, que no merece el dolor, se angustiará profundamente por el sufrimiento en el bosque.
2.66.10
नदताम् भीम घोषाणाम् निशासु मृग पक्षिणाम् ।
निशम्य नूनम् सम्स्त्रस्ता राघवम् सम्श्रयिष्यति ॥ २.६६.१० ॥
Al oír de noche los rugidos y gritos aterradores de bestias y aves, sin duda, asustada, buscará refugio en Rāghava.
2.66.11
वृद्धः चैव अल्प पुत्रः च वैदेहीम् अनिचिन्तयन् ।
सो अपि शोक समाविष्टः ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ २.६६.११ ॥
Ese anciano, con pocos hijos, pensando constantemente en Vaidehī, abrumado por el dolor, sin duda abandonará la vida.
2.66.12
साहमद्यैव दिष्टान्तम् गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदम् शरीरमालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.६६.१२ ॥
Yo, devota de mi esposo, hoy mismo llegaré al fin que el destino ha fijado; abrazando este cuerpo, entraré en el fuego.
2.66.13
ताम् ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीम् तपस्विनीम् ।
व्यपनिन्युः सुदुह्ख आर्ताम् कौसल्याम् व्यावहारिकाः ॥ २.६६.१३ ॥
Entonces los funcionarios, abrazando a la asceta Kauśalyā, que se lamentaba, afligida por un gran dolor, la apartaron de allí.
2.66.14
तैल द्रोण्याम् अथ अमात्याः सम्वेश्य जगती पतिम् ।
राज्ञः सर्वाणि अथ आदिष्टाः चक्रुः कर्माणि अनन्तरम् ॥ २.६६.१४ ॥
Entonces los ministros, habiendo colocado al señor de la tierra en una tina de aceite, realizaron después, según se les había ordenado, todos los ritos del rey.
2.66.15
न तु सम्कलनम् राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुम् ईषुस् ते ततः रक्षन्ति भूमिपम् ॥ २.६६.१५ ॥
Pero sin el hijo del rey, los ministros no quisieron convocar la asamblea; sabios como eran, entonces seguían protegiendo al señor de la tierra.
2.66.16
तैल द्रोण्याम् तु सचिवैः शायितम् तम् नर अधिपम् ।
हा मृतः अयम् इति ज्ञात्वा स्त्रियः ताः पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१६ ॥
Pero las mujeres, al saber que aquel señor de hombres, colocado en la tina de aceite por los ministros, estaba muerto, exclamaron: '¡Ay, ha muerto!', y se lamentaron.
2.66.17
बाहून् उद्यम्य कृपणा नेत्र प्रस्रवणैः मुखैः ।
रुदन्त्यः शोक सम्तप्ताः कृपणम् पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१७ ॥
Alzando los brazos, llorando con los ojos y los rostros bañados en lágrimas, las desdichadas mujeres, atormentadas por el dolor, se lamentaron lastimeramente.
2.66.18
हा महाराज रामेण सततम् प्रियवादिना ।
विहीनाः सत्यसन्धेन किमर्थम् विजहासि नः ॥ २.६६.१८ ॥
¡Ay, gran rey! ¿Por qué nos abandonas, privados de Rāma, que siempre habla palabras agradables y es fiel a su promesa?
2.66.19
कैकेय्या दुष्टभावाया राघवेण वियोजिताः ।
कथम् पतिघ्न्या वत्स्यामः समीपे विधवा वयम् ॥ २.६६.१९ ॥
Separadas de Rāghava por la mala intención de Kaikeyī, ¿cómo viviremos como viudas junto a la asesina de su esposo?
2.66.20
स हि नाथः सदास्माकम् तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनम् रामो गतः श्रीमान् विहाय नृपतिश्रियम् ॥ २.६६.२० ॥
Rāma, siempre nuestro señor y el vuestro, dueño de sí y glorioso, ha ido al bosque abandonando la majestad real.
2.66.21
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथम् वयम् निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ २.६६.२१ ॥
Sin vos y sin aquel héroe, confundidas por la aflicción y mancilladas por Kaikeyī, ¿cómo viviremos?
2.66.22
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सम्त्य्क्ताः सा कमन्यम् न हास्यति ॥ २.६६.२२ ॥
Quien ha abandonado al rey, a Rāma, al poderoso Lakṣmaṇa y a Sītā junto con ellos, ¿a quién más no abandonará?
2.66.23
ता बाष्पेण च सम्वीताः शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रीयः ॥ २.६६.२३ ॥
Aquellas nobles mujeres de Rāghava, envueltas en lágrimas y gran aflicción, sin alegría, se retorcían de angustia.
2.66.24
निशा नक्षत्र हीना इव स्त्री इव भर्तृ विवर्जिता ।
पुरी न अराजत अयोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ २.६६.२४ ॥
Ayodhyā, privada del rey magnánimo, no resplandecía: como una noche sin estrellas, como una mujer abandonada por su esposo.
2.66.25
बाष्प पर्याकुल जना हाहा भूत कुल अन्गना ।
शून्य चत्वर वेश्म अन्ता न बभ्राज यथा पुरम् ॥ २.६६.२५ ॥
Las gentes abrumadas por las lágrimas y las mujeres de las familias nobles que clamaban «¡ay, ay!»; las plazas vacías y los interiores de las casas — la ciudad ya no resplandecía como antes.
2.66.26
गत प्रभा द्यौर् इव भास्करम् विना ।
व्यपेत नक्षत्र गणा इव शर्वरी ।
निवृत्तचारः सहसा गतो रविः ।
प्रवृत्तचारा राजनी ह्युपस्थिता ॥ २.६६.२६ ॥
Como el cielo sin brillo cuando el sol se ha ido, como la noche cuando se han ido las huestes de estrellas — como si el sol hubiera cesado de repente su curso y se hubiera ido, y la noche hubiera comenzado su curso y llegado.
2.66.27
ऋते तु पुत्राद्दहनम् महीपते ।
र्नरोचयन्ते सुहृदः समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशय ।
न्विचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६६.२७ ॥
Pensando «sin un hijo, la cremación del rey no es apropiada», los allegados reunidos depositaron al rey en aquel lecho, meditando en el rey cuya apariencia era inconcebible.
2.66.28
गतप्रभा द्यौरिव भास्करम् विना ।
व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता मह आत्मना ।
न च अस्र कण्ठ आकुल मार्ग चत्वरा ॥ २.६६.२८ ॥
Como el cielo sin brillo cuando el sol se ha ido, como la noche cuando se han ido las huestes de estrellas — la ciudad, privada de su rey de gran alma, no resplandecía; sus caminos y plazas estaban agitados por gentes con las gargantas ahogadas en lágrimas.
2.66.29
नराः च नार्यः च समेत्य सम्घशो ।
विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्याम् नर देव सम्क्षये ।
बभूवुर् आर्ता न च शर्म लेभिरे ॥ २.६६.२९ ॥
Hombres y mujeres, reuniéndose en grupos y reprochando a la madre de Bharata — entonces, con la muerte del rey, todos en la ciudad se afligieron y no hallaron consuelo.