വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.66.1
तम् अग्निम् इव सम्शान्तम् अम्बु हीनम् इव अर्णवम् ।
हतप्रभम् इव आदित्यम् स्वर्गथम् प्रेक्ष्य भूमिपम् ॥ २.६६.१ ॥
അണഞ്ഞ അഗ്നിപോലെയും ജലമില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെയും പ്രഭ നഷ്ടപ്പെട്ട സൂര്യനെപ്പോലെയും സ്വർഗം പ്രാപിച്ച ആ ഭൂപതിയെ കണ്ട്.
2.66.2
कौसल्या बाष्प पूर्ण अक्षी विविधम् शोक कर्शिता ।
उपगृह्य शिरः राज्ञः कैकेयीम् प्रत्यभाषत ॥ २.६६.२ ॥
കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, പലവിധ ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിച്ച കൗസല്യ രാജാവിന്റെ തല മടിയിലെടുത്ത് കൈകേയിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.66.3
सकामा भव कैकेयि भुन्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानम् एक अग्रा नृशम्से दुष्ट चारिणि ॥ २.६६.३ ॥
കൈകേയീ, നിന്റെ ആഗ്രഹം സഫലമാകട്ടെ. മുള്ളില്ലാത്ത രാജ്യം അനുഭവിച്ചുകൊള്ളൂ. രാജാവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഏകാഗ്രമായി, ക്രൂരേ, ദുഷ്ടനടപ്പുകാരീ!
2.66.4
विहाय माम् गतः रामः भर्ता च स्वर् गतः मम ।
विपथे सार्थ हीना इव न अहम् जीवितुम् उत्सहे ॥ २.६६.४ ॥
രാമൻ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു പോയി; എന്റെ ഭർത്താവും സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു. വഴിതെറ്റി, സംഘത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടവളെപ്പോലെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെടുന്നില്ല.
2.66.5
भर्तारम् तम् परित्यज्य का स्त्री दैवतम् आत्मनः ।
इच्चेज् जीवितुम् अन्यत्र कैकेय्याः त्यक्त धर्मणः ॥ २.६६.५ ॥
സ്വന്തം ദൈവമായ ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ധർമം കൈവിട്ട കൈകേയിയല്ലാതെ ഏത് സ്ത്രീയാണ് മറ്റൊരിടത്ത് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക?
2.66.6
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम् पाकम् इव भक्षयन् ।
कुब्जा निमित्तम् कैकेय्या राघवाणान् कुलम् हतम् ॥ २.६६.६ ॥
ലോഭി ദോഷങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല, വിഷഫലം തിന്നുന്നവനെപ്പോലെ. കുബ്ജയുടെ കാരണത്താൽ കൈകേയി രാഘവകുലം നശിപ്പിച്ചു.
2.66.7
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामम् विवासितम् ।
सभार्यम् जनकः श्रुत्वा पतितप्स्यति अहम् यथा ॥ २.६६.७ ॥
അനുചിതമായ കല്പനയാൽ നിയുക്തനായ രാജാവ് രാമനെ ഭാര്യയോടൊപ്പം വനവാസത്തിന് അയച്ചു; ഇതു കേട്ട് ജനകനും എന്നെപ്പോലെ വീഴും.
2.66.8
स मामनाथाम् विधवाम् नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमल पत्र अक्षो जीव नाशम् इतः गतः ॥ २.६६.८ ॥
ആ ധാർമ്മികനായ രാമൻ, താമരയിതൾ പോലുള്ള കണ്ണുള്ളവൻ, ഇന്ന് എന്നെ അനാഥയും വിധവയുമായി അറിയുന്നില്ല; അവൻ ഇവിടെനിന്ന് ജീവനാശത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
2.66.9
विदेह राजस्य सुता तहा सीता तपस्विनी ।
दुह्खस्य अनुचिता दुह्खम् वने पर्युद्विजिष्यति ॥ २.६६.९ ॥
വിദേഹ രാജാവിന്റെ പുത്രിയായ തപസ്വിനി സീതയും ദുഃഖത്തിന് അർഹയല്ല; കാട്ടിൽ അവൾ ഏറെ വ്യാകുലയാകും.
2.66.10
नदताम् भीम घोषाणाम् निशासु मृग पक्षिणाम् ।
निशम्य नूनम् सम्स्त्रस्ता राघवम् सम्श्रयिष्यति ॥ २.६६.१० ॥
രാത്രികളിൽ മുഴങ്ങുന്ന ഭീകരശബ്ദമുള്ള മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ഒച്ച കേട്ട് അവൾ ഭയന്ന് തീർച്ചയായും രാഘവനെ ശരണം പ്രാപിക്കും.
2.66.11
वृद्धः चैव अल्प पुत्रः च वैदेहीम् अनिचिन्तयन् ।
सो अपि शोक समाविष्टः ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ २.६६.११ ॥
വൃദ്ധനും കുറച്ച് പുത്രന്മാർ മാത്രമുള്ളവനും വൈദേഹിയെ എപ്പോഴും ഓർക്കുന്നവനുമായ അവനും ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി തീർച്ചയായും ജീവൻ ത്യജിക്കും.
2.66.12
साहमद्यैव दिष्टान्तम् गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदम् शरीरमालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.६६.१२ ॥
പതിവ്രതയായ ഞാൻ ഇന്നുതന്നെ വിധി നിശ്ചയിച്ച അന്തത്തിലെത്തും; ഈ ശരീരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും.
2.66.13
ताम् ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीम् तपस्विनीम् ।
व्यपनिन्युः सुदुह्ख आर्ताम् कौसल्याम् व्यावहारिकाः ॥ २.६६.१३ ॥
അപ്പോൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ തപസ്വിനിയായ കൗസല്യയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, അതിദുഃഖത്താൽ പീഡിതയായ അവളെ അവിടെനിന്ന് മാറ്റി.
2.66.14
तैल द्रोण्याम् अथ अमात्याः सम्वेश्य जगती पतिम् ।
राज्ञः सर्वाणि अथ आदिष्टाः चक्रुः कर्माणि अनन्तरम् ॥ २.६६.१४ ॥
പിന്നീട് മന്ത്രിമാർ ഭൂപതിയെ എണ്ണത്തൊട്ടിയിൽ കിടത്തി, പിന്നെ കല്പിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ രാജാവിന്റെ എല്ലാ കർമങ്ങളും ക്രമമായി ചെയ്തു.
2.66.15
न तु सम्कलनम् राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुम् ईषुस् ते ततः रक्षन्ति भूमिपम् ॥ २.६६.१५ ॥
എന്നാൽ രാജപുത്രനില്ലാതെ മന്ത്രിമാർ സഭ കൂട്ടുവാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല; സർവജ്ഞരായ അവർ അപ്പോൾ ഭൂപതിയെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
2.66.16
तैल द्रोण्याम् तु सचिवैः शायितम् तम् नर अधिपम् ।
हा मृतः अयम् इति ज्ञात्वा स्त्रियः ताः पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१६ ॥
എന്നാൽ മന്ത്രിമാർ എണ്ണത്തൊട്ടിയിൽ കിടത്തിയ ആ നരാധിപനെ കണ്ട്, 'അയ്യോ! ഇദ്ദേഹം മരിച്ചു' എന്നറിഞ്ഞ് ആ സ്ത്രീകൾ വിലപിച്ചു.
2.66.17
बाहून् उद्यम्य कृपणा नेत्र प्रस्रवणैः मुखैः ।
रुदन्त्यः शोक सम्तप्ताः कृपणम् पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१७ ॥
കൈകൾ ഉയർത്തി, കണ്ണീരൊഴുക്കി, മുഖങ്ങളോടെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ശോകത്താൽ പൊള്ളിയ ആ ദീനരായ സ്ത്രീകൾ ദീനമായി വിലപിച്ചു.
2.66.18
हा महाराज रामेण सततम् प्रियवादिना ।
विहीनाः सत्यसन्धेन किमर्थम् विजहासि नः ॥ २.६६.१८ ॥
അയ്യോ മഹാരാജാവേ! എപ്പോഴും പ്രിയവചനം പറയുന്ന, സത്യസന്ധനായ രാമനില്ലാത്ത ഞങ്ങളെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിച്ചുപോകുന്നു?
2.66.19
कैकेय्या दुष्टभावाया राघवेण वियोजिताः ।
कथम् पतिघ्न्या वत्स्यामः समीपे विधवा वयम् ॥ २.६६.१९ ॥
കൈകേയിയുടെ ദുഷ്ടഭാവത്താൽ രാഘവനിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തപ്പെട്ട നാം, ഭർത്താവിനെ കൊന്നവളുടെ സമീപത്ത് വിധവകളായി എങ്ങനെ വസിക്കും?
2.66.20
स हि नाथः सदास्माकम् तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनम् रामो गतः श्रीमान् विहाय नृपतिश्रियम् ॥ २.६६.२० ॥
എപ്പോഴും നമുക്കും നിങ്ങൾക്കും നാഥനും പ്രഭുവുമായിരുന്ന ആത്മസംയമിയായ തേജസ്വി രാമൻ രാജലക്ഷ്മിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
2.66.21
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथम् वयम् निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ २.६६.२१ ॥
നിങ്ങളും ആ വീരനും ഇല്ലാതെ, ദുഃഖത്താൽ മോഹിതരായി, കൈകേയിയാൽ ദൂഷിതരായ നാം എങ്ങനെ വസിക്കും?
2.66.22
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सम्त्य्क्ताः सा कमन्यम् न हास्यति ॥ २.६६.२२ ॥
രാജാവിനെയും രാമനെയും മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനെയും സീതയോടൊപ്പം എല്ലാവരെയും ഉപേക്ഷിച്ചവൾ മറ്റാരെയാണ് ഉപേക്ഷിക്കാത്തത്?
2.66.23
ता बाष्पेण च सम्वीताः शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रीयः ॥ २.६६.२३ ॥
രാഘവന്റെ ആ ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകൾ കണ്ണീരും മഹാദുഃഖവും ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആനന്ദരഹിതരായി വേദനയാൽ പിടഞ്ഞു.
2.66.24
निशा नक्षत्र हीना इव स्त्री इव भर्तृ विवर्जिता ।
पुरी न अराजत अयोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ २.६६.२४ ॥
മഹാത്മാവായ രാജാവില്ലാത്ത അയോധ്യാ നഗരം, നക്ഷത്രങ്ങളില്ലാത്ത രാത്രി പോലെയും ഭർത്താവ് ഉപേക്ഷിച്ച സ്ത്രീ പോലെയും ശോഭിച്ചില്ല.
2.66.25
बाष्प पर्याकुल जना हाहा भूत कुल अन्गना ।
शून्य चत्वर वेश्म अन्ता न बभ्राज यथा पुरम् ॥ २.६६.२५ ॥
കണ്ണീരിൽ മുങ്ങിയ ജനങ്ങളും ഹാഹാ എന്ന് വിലപിക്കുന്ന കുലസ്ത്രീകളും ശൂന്യമായ വീഥികളും വീടുകളുടെ ഉൾഭാഗങ്ങളും — നഗരം മുമ്പത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചില്ല.
2.66.26
गत प्रभा द्यौर् इव भास्करम् विना ।
व्यपेत नक्षत्र गणा इव शर्वरी ।
निवृत्तचारः सहसा गतो रविः ।
प्रवृत्तचारा राजनी ह्युपस्थिता ॥ २.६६.२६ ॥
സൂര്യനില്ലാത്ത ആകാശം പ്രഭ നഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെയും, നക്ഷത്രങ്ങൾ വിട്ടുപോയ രാത്രിയെപ്പോലെയും — സൂര്യൻ പെട്ടെന്ന് തന്റെ വഴി വിട്ടുപോയതുപോലെയും, രാത്രി തന്റെ വഴിയിൽ എത്തിയതുപോലെയും.
2.66.27
ऋते तु पुत्राद्दहनम् महीपते ।
र्नरोचयन्ते सुहृदः समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशय ।
न्विचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६६.२७ ॥
'പുത്രനില്ലാതെ രാജാവിന് ദഹനസംസ്കാരം പാടില്ല' എന്ന് ചിന്തിച്ച്, ഒത്തുകൂടിയ സുഹൃത്തുക്കൾ ആ ശയ്യയിൽ രാജാവിനെ കിടത്തി; അചിന്ത്യമായ ദർശനമുള്ള രാജാവിനെ ഓർത്തുകൊണ്ട്.
2.66.28
गतप्रभा द्यौरिव भास्करम् विना ।
व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता मह आत्मना ।
न च अस्र कण्ठ आकुल मार्ग चत्वरा ॥ २.६६.२८ ॥
സൂര്യനില്ലാത്ത ആകാശം പ്രഭയറ്റതുപോലെയും, നക്ഷത്രങ്ങൾ വിട്ടുപോയ രാത്രിയെപ്പോലെയും — മഹാത്മാവായ രാജാവില്ലാത്ത നഗരം പ്രകാശിച്ചില്ല; അതിലെ വീഥികളും ചത്വരങ്ങളും കണ്ണീരിനാൽ ഇടറിയ കണ്ഠങ്ങളുള്ള ജനങ്ങളാൽ കലങ്ങിയിരുന്നു.
2.66.29
नराः च नार्यः च समेत्य सम्घशो ।
विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्याम् नर देव सम्क्षये ।
बभूवुर् आर्ता न च शर्म लेभिरे ॥ २.६६.२९ ॥
പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും കൂട്ടമായി ഒത്തുചേർന്ന്, ഭരതന്റെ മാതാവിനെ ശകാരിച്ചുകൊണ്ട് — അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ വിയോഗത്താൽ നഗരത്തിൽ എല്ലാവരും ദുഃഖിതരായി; ആശ്വാസം കണ്ടെത്തിയില്ല.