వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.66.1
तम् अग्निम् इव सम्शान्तम् अम्बु हीनम् इव अर्णवम् ।
हतप्रभम् इव आदित्यम् स्वर्गथम् प्रेक्ष्य भूमिपम् ॥ २.६६.१ ॥
ఆరిపోయిన అగ్నిలా, నీరులేని సముద్రంలా, కాంతి కోల్పోయిన సూర్యునిలా, స్వర్గం చేరిన ఆ భూపతిని చూసి.
2.66.2
कौसल्या बाष्प पूर्ण अक्षी विविधम् शोक कर्शिता ।
उपगृह्य शिरः राज्ञः कैकेयीम् प्रत्यभाषत ॥ २.६६.२ ॥
కన్నీరు నిండిన కన్నులతో, రకరకాల శోకంతో కృశించిన కౌసల్య రాజు తలను ఒడిలోకి తీసుకుని కైకేయికి బదులిచ్చింది.
2.66.3
सकामा भव कैकेयि भुन्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानम् एक अग्रा नृशम्से दुष्ट चारिणि ॥ २.६६.३ ॥
కైకేయీ, నీ కోరిక తీరాలి. నిష్కంటకమైన రాజ్యాన్ని అనుభవించు. రాజును విడిచి, ఏకాగ్రంగా, క్రూరురాలా, దుష్ట ప్రవర్తన కలదానా!
2.66.4
विहाय माम् गतः रामः भर्ता च स्वर् गतः मम ।
विपथे सार्थ हीना इव न अहम् जीवितुम् उत्सहे ॥ २.६६.४ ॥
రాముడు నన్ను విడిచి వెళ్ళిపోయాడు; నా భర్త స్వర్గానికి వెళ్ళిపోయాడు. దారి తప్పి, బృందం నుండి విడిపోయిన దానిలా నేను బ్రతకడానికి ధైర్యం చేయలేను.
2.66.5
भर्तारम् तम् परित्यज्य का स्त्री दैवतम् आत्मनः ।
इच्चेज् जीवितुम् अन्यत्र कैकेय्याः त्यक्त धर्मणः ॥ २.६६.५ ॥
తన దైవమైన భర్తను విడిచి, ధర్మాన్ని త్యజించిన కైకేయి తప్ప ఏ స్త్రీ మరెక్కడా బ్రతకగోరుతుంది?
2.66.6
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम् पाकम् इव भक्षयन् ।
कुब्जा निमित्तम् कैकेय्या राघवाणान् कुलम् हतम् ॥ २.६६.६ ॥
లోభి దోషాలను గ్రహించడు, విషఫలాన్ని తినేవాడిలా. కుబ్జ కారణంగా, కైకేయి వల్ల రాఘవుల వంశం నాశనమైంది.
2.66.7
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामम् विवासितम् ।
सभार्यम् जनकः श्रुत्वा पतितप्स्यति अहम् यथा ॥ २.६६.७ ॥
అనుచిత ఆజ్ఞతో ప్రేరేపితుడైన రాజు రామున్ని భార్యతో సహా అరణ్యానికి పంపాడు; అది విని జనకుడు కూడా నాలాగే పడిపోతాడు.
2.66.8
स मामनाथाम् विधवाम् नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमल पत्र अक्षो जीव नाशम् इतः गतः ॥ २.६६.८ ॥
ఆ ధర్మాత్ముడైన రాముడు, కమలదళ నేత్రుడు, నేడు నన్ను అనాథగా, విధవగా తెలుసుకోలేదు; అతడు ఇక్కడి నుండి ప్రాణనాశం వైపు వెళ్లిపోయాడు.
2.66.9
विदेह राजस्य सुता तहा सीता तपस्विनी ।
दुह्खस्य अनुचिता दुह्खम् वने पर्युद्विजिष्यति ॥ २.६६.९ ॥
విదేహ రాజు కుమార్తె, తపస్విని అయిన సీత కూడా, దుఃఖానికి తగనిది; అరణ్యంలో ఆమె మిక్కిలి కలవరపడుతుంది.
2.66.10
नदताम् भीम घोषाणाम् निशासु मृग पक्षिणाम् ।
निशम्य नूनम् सम्स्त्रस्ता राघवम् सम्श्रयिष्यति ॥ २.६६.१० ॥
రాత్రులలో గర్జించే భయంకర ధ్వనులు చేసే మృగాలు, పక్షుల శబ్దాలు విని ఆమె భయభ్రాంతురాలై తప్పకుండా రాఘవుని శరణు పొందుతుంది.
2.66.11
वृद्धः चैव अल्प पुत्रः च वैदेहीम् अनिचिन्तयन् ।
सो अपि शोक समाविष्टः ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ २.६६.११ ॥
వృద్ధుడు, కొద్దిమంది పుత్రులు ఉన్నవాడు, వైదేహిని నిరంతరం స్మరిస్తూ, శోకంతో కృంగిపోయిన అతడు కూడా తప్పకుండా ప్రాణం విడుస్తాడు.
2.66.12
साहमद्यैव दिष्टान्तम् गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदम् शरीरमालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.६६.१२ ॥
పతివ్రతనైన నేను ఈరోజే విధి నిర్ణయించిన అంతానికి చేరుకుంటాను; ఈ శరీరాన్ని ఆలింగనం చేసుకుని అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను.
2.66.13
ताम् ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीम् तपस्विनीम् ।
व्यपनिन्युः सुदुह्ख आर्ताम् कौसल्याम् व्यावहारिकाः ॥ २.६६.१३ ॥
అప్పుడు ఆ అధికారులు విలపిస్తున్న ఆ తపస్విని కౌసల్యను ఆలింగనం చేసుకుని, అత్యంత దుఃఖంతో బాధపడుతున్న ఆమెను అక్కడి నుండి తీసుకెళ్లారు.
2.66.14
तैल द्रोण्याम् अथ अमात्याः सम्वेश्य जगती पतिम् ।
राज्ञः सर्वाणि अथ आदिष्टाः चक्रुः कर्माणि अनन्तरम् ॥ २.६६.१४ ॥
అప్పుడు మంత్రులు భూపతిని నూనె తొట్టెలో ఉంచి, ఆ తర్వాత ఆజ్ఞాపించబడిన రాజు సంబంధ కర్మలన్నింటినీ వరుసగా నిర్వర్తించారు.
2.66.15
न तु सम्कलनम् राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुम् ईषुस् ते ततः रक्षन्ति भूमिपम् ॥ २.६६.१५ ॥
కానీ రాజు కుమారుడు లేకుండా మంత్రులు సమావేశం జరపడానికి ఇష్టపడలేదు; సర్వజ్ఞులైన వారు అప్పుడు ఆ భూపతిని కాపాడుతూ ఉన్నారు.
2.66.16
तैल द्रोण्याम् तु सचिवैः शायितम् तम् नर अधिपम् ।
हा मृतः अयम् इति ज्ञात्वा स्त्रियः ताः पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१६ ॥
కానీ మంత్రులు నూనె తొట్టెలో పండబెట్టిన ఆ నరాధిపుడిని చూసి, 'అయ్యో! ఇతడు మరణించాడు' అని తెలుసుకుని ఆ స్త్రీలు విలపించారు.
2.66.17
बाहून् उद्यम्य कृपणा नेत्र प्रस्रवणैः मुखैः ।
रुदन्त्यः शोक सम्तप्ताः कृपणम् पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१७ ॥
చేతులు పైకెత్తి, కన్నీరు కారుస్తూ, ముఖాలతో ఏడ్చుచు, శోకంతో తపించిపోయిన ఆ దీనులైన స్త్రీలు దీనంగా విలపించారు.
2.66.18
हा महाराज रामेण सततम् प्रियवादिना ।
विहीनाः सत्यसन्धेन किमर्थम् विजहासि नः ॥ २.६६.१८ ॥
అయ్యో మహారాజా! ఎల్లప్పుడూ ప్రియంగా మాట్లాడే, సత్యసంధుడైన రామునితో విడిపోయిన మమ్మల్ని ఎందుకు విడిచిపెడుతున్నారు?
2.66.19
कैकेय्या दुष्टभावाया राघवेण वियोजिताः ।
कथम् पतिघ्न्या वत्स्यामः समीपे विधवा वयम् ॥ २.६६.१९ ॥
కైకేయి దుష్ట భావం వల్ల రాఘవుడి నుండి వేరుచేయబడిన మనం, భర్తను చంపినదాని సమీపంలో విధవలుగా ఎలా ఉండగలం?
2.66.20
स हि नाथः सदास्माकम् तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनम् रामो गतः श्रीमान् विहाय नृपतिश्रियम् ॥ २.६६.२० ॥
ఎల్లప్పుడూ మనకు, మీకు నాథుడు, ప్రభువు అయిన ఆత్మనిగ్రహి, తేజస్వి రాముడు రాజలక్ష్మిని విడిచి అడవికి వెళ్ళాడు.
2.66.21
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथम् वयम् निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ २.६६.२१ ॥
మీరు, ఆ వీరుడు లేకుండా, దుఃఖంతో మోహితులమై, కైకేయి చేత బాధింపబడిన మనం ఎలా ఉండగలం?
2.66.22
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सम्त्य्क्ताः सा कमन्यम् न हास्यति ॥ २.६६.२२ ॥
రాజును, రాముడిని, మహాబలుడైన లక్ష్మణుడిని, సీతతో సహా అందరినీ విడిచిపెట్టిన ఆమె మరెవరిని విడువదు?
2.66.23
ता बाष्पेण च सम्वीताः शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रीयः ॥ २.६६.२३ ॥
రాఘవుని ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీలు కన్నీళ్లతో, గొప్ప దుఃఖంతో చుట్టుముట్టబడి, ఆనందరహితులై వేదనతో కుంగిపోయారు.
2.66.24
निशा नक्षत्र हीना इव स्त्री इव भर्तृ विवर्जिता ।
पुरी न अराजत अयोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ २.६६.२४ ॥
మహాత్ముడైన రాజు లేని అయోధ్యా నగరం, నక్షత్రాలు లేని రాత్రిలా, భర్త విడిచిన స్త్రీలా ప్రకాశించలేదు.
2.66.25
बाष्प पर्याकुल जना हाहा भूत कुल अन्गना ।
शून्य चत्वर वेश्म अन्ता न बभ्राज यथा पुरम् ॥ २.६६.२५ ॥
కన్నీళ్లతో కలతచెందిన ప్రజలు, హాహాకారాలు చేస్తున్న కులస్త్రీలు, నిర్జనమైన కూడళ్లు, ఇళ్ల లోపలి భాగాలు — నగరం ముందులా ప్రకాశించలేదు.
2.66.26
गत प्रभा द्यौर् इव भास्करम् विना ।
व्यपेत नक्षत्र गणा इव शर्वरी ।
निवृत्तचारः सहसा गतो रविः ।
प्रवृत्तचारा राजनी ह्युपस्थिता ॥ २.६६.२६ ॥
సూర్యుడు లేని ఆకాశం కాంతిహీనమైనట్లు, నక్షత్రగణాలు తొలగిపోయిన రాత్రిలా — సూర్యుడు హఠాత్తుగా తన మార్గం విడిచి వెళ్లినట్లు, రాత్రి తన మార్గంలో వచ్చినట్లు.
2.66.27
ऋते तु पुत्राद्दहनम् महीपते ।
र्नरोचयन्ते सुहृदः समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशय ।
न्विचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६६.२७ ॥
'కుమారుడు లేకుండా రాజుకు దహనసంస్కారం జరగదు' అని ఆలోచించి, సమావేశమైన హితులు ఆ పాన్పుపై రాజును ఉంచారు; అచింత్యమైన రూపం కలిగిన రాజును తలచుకుంటూ.
2.66.28
गतप्रभा द्यौरिव भास्करम् विना ।
व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता मह आत्मना ।
न च अस्र कण्ठ आकुल मार्ग चत्वरा ॥ २.६६.२८ ॥
సూర్యుడు లేని ఆకాశం కాంతిహీనమైనట్లు, నక్షత్రగణాలు తొలగిన రాత్రిలా — మహాత్ముడైన రాజు లేని నగరం ప్రకాశించింది; దాని వీధులు, కూడళ్లు కన్నీటితో గొంతులు మూసుకుపోయిన ప్రజలతో కలతచెందాయి.
2.66.29
नराः च नार्यः च समेत्य सम्घशो ।
विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्याम् नर देव सम्क्षये ।
बभूवुर् आर्ता न च शर्म लेभिरे ॥ २.६६.२९ ॥
పురుషులు, స్త్రీలు గుంపులుగా చేరి, భరతుని తల్లిని నిందిస్తూ — అప్పుడు రాజు మరణంతో నగరంలో అందరూ దుఃఖితులయ్యారు; శాంతి పొందలేదు.