ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.66.1
तम् अग्निम् इव सम्शान्तम् अम्बु हीनम् इव अर्णवम् ।
हतप्रभम् इव आदित्यम् स्वर्गथम् प्रेक्ष्य भूमिपम् ॥ २.६६.१ ॥
ਬੁਝੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰਭਾਹੀਣ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸਵਰਗ ਗਏ ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
2.66.2
कौसल्या बाष्प पूर्ण अक्षी विविधम् शोक कर्शिता ।
उपगृह्य शिरः राज्ञः कैकेयीम् प्रत्यभाषत ॥ २.६६.२ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
2.66.3
सकामा भव कैकेयि भुन्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानम् एक अग्रा नृशम्से दुष्ट चारिणि ॥ २.६६.३ ॥
ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਕਰੂਰ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀ!
2.66.4
विहाय माम् गतः रामः भर्ता च स्वर् गतः मम ।
विपथे सार्थ हीना इव न अहम् जीवितुम् उत्सहे ॥ २.६६.४ ॥
ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਹ ਭੁੱਲੀ, ਕਾਫ਼ਲੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਜੀਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
2.66.5
भर्तारम् तम् परित्यज्य का स्त्री दैवतम् आत्मनः ।
इच्चेज् जीवितुम् अन्यत्र कैकेय्याः त्यक्त धर्मणः ॥ २.६६.५ ॥
ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਾ ਰੂਪ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜੀਣਾ ਚਾਹੇਗੀ?
2.66.6
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम् पाकम् इव भक्षयन् ।
कुब्जा निमित्तम् कैकेय्या राघवाणान् कुलम् हतम् ॥ २.६६.६ ॥
ਲਾਲਚੀ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ। ਕੁਬ੍ਜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੈਕੇਈ ਦੁਆਰਾ ਰਾਘਵਾਂ ਦਾ ਕੁਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ।
2.66.7
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामम् विवासितम् ।
सभार्यम् जनकः श्रुत्वा पतितप्स्यति अहम् यथा ॥ २.६६.७ ॥
ਅਣਉਚਿਤ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬਨਵਾਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਕ ਵੀ ਮੇਰ��� ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ।
2.66.8
स मामनाथाम् विधवाम् नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमल पत्र अक्षो जीव नाशम् इतः गतः ॥ २.६६.८ ॥
ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਮ, ਕਮਲ-ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਅਨਾਥ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਜੀਵਨ-ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
2.66.9
विदेह राजस्य सुता तहा सीता तपस्विनी ।
दुह्खस्य अनुचिता दुह्खम् वने पर्युद्विजिष्यति ॥ २.६६.९ ॥
ਵਿਦੇਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਬਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋਵੇਗੀ।
2.66.10
नदताम् भीम घोषाणाम् निशासु मृग पक्षिणाम् ।
निशम्य नूनम् सम्स्त्रस्ता राघवम् सम्श्रयिष्यति ॥ २.६६.१० ॥
ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਗਰਜਦੇ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇਗੀ।
2.66.11
वृद्धः चैव अल्प पुत्रः च वैदेहीम् अनिचिन्तयन् ।
सो अपि शोक समाविष्टः ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ २.६६.११ ॥
ਬੁੱਢਾ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ।
2.66.12
साहमद्यैव दिष्टान्तम् गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदम् शरीरमालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.६६.१२ ॥
ਪਤੀਵਰਤਾ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਠਹਿਰਾਏ ਅੰਤ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।
2.66.13
ताम् ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीम् तपस्विनीम् ।
व्यपनिन्युः सुदुह्ख आर्ताम् कौसल्याम् व्यावहारिकाः ॥ २.६६.१३ ॥
ਫਿਰ ਕਾਰਿੰਦਿਆਂ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਲੈ ਗਏ।
2.66.14
तैल द्रोण्याम् अथ अमात्याः सम्वेश्य जगती पतिम् ।
राज्ञः सर्वाणि अथ आदिष्टाः चक्रुः कर्माणि अनन्तरम् ॥ २.६६.१४ ॥
ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਭੂਪਤੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀ ਦ੍ਰੋਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।
2.66.15
न तु सम्कलनम् राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुम् ईषुस् ते ततः रक्षन्ति भूमिपम् ॥ २.६६.१५ ॥
ਪਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸਭਾ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕੀਤੀ; ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੂਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
2.66.16
तैल द्रोण्याम् तु सचिवैः शायितम् तम् नर अधिपम् ।
हा मृतः अयम् इति ज्ञात्वा स्त्रियः ताः पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१६ ॥
ਪਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦ੍ਰੋਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਟਾਏ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਹਾਇ! ਇਹ ਮਰ ਗਏ' ਜਾਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
2.66.17
बाहून् उद्यम्य कृपणा नेत्र प्रस्रवणैः मुखैः ।
रुदन्त्यः शोक सम्तप्ताः कृपणम् पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१७ ॥
ਬਾਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ, ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀਆਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੀਆਂ ਉਹ ਦੀਨ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤਰਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
2.66.18
हा महाराज रामेण सततम् प्रियवादिना ।
विहीनाः सत्यसन्धेन किमर्थम् विजहासि नः ॥ २.६६.१८ ॥
ਹਾਇ ਮਹਾਰਾਜ! ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗ ਰਹੇ ਹੋ?
2.66.19
कैकेय्या दुष्टभावाया राघवेण वियोजिताः ।
कथम् पतिघ्न्या वत्स्यामः समीपे विधवा वयम् ॥ २.६६.१९ ॥
ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਕਾਰਨ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਤੋਂ ਵਿਛੜੀਆਂ ਅਸੀਂ, ਪਤੀ-ਘਾਤਿਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂਗੀਆਂ?
2.66.20
स हि नाथः सदास्माकम् तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनम् रामो गतः श्रीमान् विहाय नृपतिश्रियम् ॥ २.६६.२० ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਥ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਨ, ਉਹ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਬਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
2.66.21
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथम् वयम् निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ २.६६.२१ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਕਾਰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂਗੀਆਂ?
2.66.22
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सम्त्य्क्ताः सा कमन्यम् न हास्यति ॥ २.६६.२२ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ, ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗੇਗੀ?
2.66.23
ता बाष्पेण च सम्वीताः शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रीयः ॥ २.६६.२३ ॥
ਰਾਘਵ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੜਫ ਉੱਠੀਆਂ।
2.66.24
निशा नक्षत्र हीना इव स्त्री इव भर्तृ विवर्जिता ।
पुरी न अराजत अयोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ २.६६.२४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਸੋਭਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
2.66.25
बाष्प पर्याकुल जना हाहा भूत कुल अन्गना ।
शून्य चत्वर वेश्म अन्ता न बभ्राज यथा पुरम् ॥ २.६६.२५ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਲੋਕ, 'ਹਾਏ ਹਾਏ' ਕਰਦੀਆਂ ਕੁਲਵਧੂਆਂ, ਸੁੰਨੇ ਚੌਕ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ — ਨਗਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
2.66.26
गत प्रभा द्यौर् इव भास्करम् विना ।
व्यपेत नक्षत्र गणा इव शर्वरी ।
निवृत्तचारः सहसा गतो रविः ।
प्रवृत्तचारा राजनी ह्युपस्थिता ॥ २.६६.२६ ॥
ਸੂਰਜ ਬਿਨਾਂ ਅਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ — ਸੂਰਜ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਛੱਡ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ।
2.66.27
ऋते तु पुत्राद्दहनम् महीपते ।
र्नरोचयन्ते सुहृदः समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशय ।
न्विचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६६.२७ ॥
'ਪੁੱਤਰ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਚਿੰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ।
2.66.28
गतप्रभा द्यौरिव भास्करम् विना ।
व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता मह आत्मना ।
न च अस्र कण्ठ आकुल मार्ग चत्वरा ॥ २.६६.२८ ॥
ਸੂਰਜ ਬਿਨਾਂ ਅਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਗਏ ਹੋਈ ਰਾਤ ਵਾਂਗ — ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਗਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਚੌਕ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਨੇ ਗਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਸਨ।
2.66.29
नराः च नार्यः च समेत्य सम्घशो ।
विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्याम् नर देव सम्क्षये ।
बभूवुर् आर्ता न च शर्म लेभिरे ॥ २.६६.२९ ॥
ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰਦੇ ਹੋਏ — ਉਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੁਖੀ ਹੋਏ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਪਾਈ।