ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.66.1
तम् अग्निम् इव सम्शान्तम् अम्बु हीनम् इव अर्णवम् ।
हतप्रभम् इव आदित्यम् स्वर्गथम् प्रेक्ष्य भूमिपम् ॥ २.६६.१ ॥
ಆರಿಹೋದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಸಾಗರದಂತೆ, ಪ್ರಭೆಗುಂದಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಸ್ವರ್ಗ ಸೇರಿದ ಆ ಭೂಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.
2.66.2
कौसल्या बाष्प पूर्ण अक्षी विविधम् शोक कर्शिता ।
उपगृह्य शिरः राज्ञः कैकेयीम् प्रत्यभाषत ॥ २.६६.२ ॥
ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಶೋಕದಿಂದ ಕೃಶಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ರಾಜನ ತಲೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.
2.66.3
सकामा भव कैकेयि भुन्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानम् एक अग्रा नृशम्से दुष्ट चारिणि ॥ २.६६.३ ॥
ಕೈಕೇಯಿ, ನಿನ್ನ ಆಸೆ ಈಡೇರಲಿ. ಕಂಟಕವಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ರಾಜನನ್ನು ತೊರೆದು, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ, ಕ್ರೂರಿಯೇ, ದುಷ್ಟನಡತೆಯವಳೇ!
2.66.4
विहाय माम् गतः रामः भर्ता च स्वर् गतः मम ।
विपथे सार्थ हीना इव न अहम् जीवितुम् उत्सहे ॥ २.६६.४ ॥
ರಾಮ ನನ್ನನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋದ; ನನ್ನ ಪತಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ, ತಂಡದಿಂದ ಬೇರಾದವಳಂತೆ ನಾನು ಬದುಕಲು ಧೈರ್ಯಗೊಳ್ಳೆನು.
2.66.5
भर्तारम् तम् परित्यज्य का स्त्री दैवतम् आत्मनः ।
इच्चेज् जीवितुम् अन्यत्र कैकेय्याः त्यक्त धर्मणः ॥ २.६६.५ ॥
ತನ್ನ ದೈವವಾದ ಪತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು, ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ಬೇರೆಡೆ ಬದುಕಲು ಬಯಸುವಳು?
2.66.6
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम् पाकम् इव भक्षयन् ।
कुब्जा निमित्तम् कैकेय्या राघवाणान् कुलम् हतम् ॥ २.६६.६ ॥
ಲೋಭಿಯು ದೋಷಗಳನ್ನು ಅರಿಯನು, ವಿಷಫಲವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನಂತೆ. ಕುಬ್ಜೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ರಾಘವರ ವಂಶ ನಾಶವಾಯಿತು.
2.66.7
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामम् विवासितम् ।
सभार्यम् जनकः श्रुत्वा पतितप्स्यति अहम् यथा ॥ २.६६.७ ॥
ಅನುಚಿತ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ರಾಜನು ರಾಮನನ್ನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಜನಕನೂ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಬೀಳುವನು.
2.66.8
स मामनाथाम् विधवाम् नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमल पत्र अक्षो जीव नाशम् इतः गतः ॥ २.६६.८ ॥
ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮ, ಕಮಲದಳನೇತ್ರ, ಇಂದು ನನ್ನನ್ನು ಅನಾಥೆಯೆಂದೂ ವಿಧವೆಯೆಂದೂ ಅರಿಯನು; ಅವನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾಣನಾಶದತ್ತ ತೆರಳಿದ್ದಾನೆ.
2.66.9
विदेह राजस्य सुता तहा सीता तपस्विनी ।
दुह्खस्य अनुचिता दुह्खम् वने पर्युद्विजिष्यति ॥ २.६६.९ ॥
ವಿದೇಹ ರಾಜನ ಪುತ್ರಿ, ತಪಸ್ವಿನಿ ಸೀತೆಯೂ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಲ್ಲ; ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವಳು ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗುವಳು.
2.66.10
नदताम् भीम घोषाणाम् निशासु मृग पक्षिणाम् ।
निशम्य नूनम् सम्स्त्रस्ता राघवम् सम्श्रयिष्यति ॥ २.६६.१० ॥
ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುವ ಭಯಂಕರ ಶಬ್ದಗಳ ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳು ಭೀತಳಾಗಿ ರಾಘವನ ಆಶ್ರಯ ಬಯಸುವಳು.
2.66.11
वृद्धः चैव अल्प पुत्रः च वैदेहीम् अनिचिन्तयन् ।
सो अपि शोक समाविष्टः ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ २.६६.११ ॥
ವೃದ್ಧನೂ, ಕೆಲವೇ ಪುತ್ರರುಳ್ಳವನೂ, ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವವನೂ ಆದ ಅವನೂ ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವನು.
2.66.12
साहमद्यैव दिष्टान्तम् गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदम् शरीरमालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.६६.१२ ॥
ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ನಾನು ಇಂದೇ ವಿಧಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೇರುವೆನು; ಈ ದೇಹವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆನು.
2.66.13
ताम् ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीम् तपस्विनीम् ।
व्यपनिन्युः सुदुह्ख आर्ताम् कौसल्याम् व्यावहारिकाः ॥ २.६६.१३ ॥
ಆಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅತಿ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕರೆದೊಯ್ದರು.
2.66.14
तैल द्रोण्याम् अथ अमात्याः सम्वेश्य जगती पतिम् ।
राज्ञः सर्वाणि अथ आदिष्टाः चक्रुः कर्माणि अनन्तरम् ॥ २.६६.१४ ॥
ಆಗ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಭೂಪತಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ನಂತರ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ರಾಜನ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನಂತರ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
2.66.15
न तु सम्कलनम् राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुम् ईषुस् ते ततः रक्षन्ति भूमिपम् ॥ २.६६.१५ ॥
ಆದರೆ ರಾಜನ ಮಗನಿಲ್ಲದೆ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಭೆ ನಡೆಸಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ; ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ ಅವರು ಆಗ ಭೂಪತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
2.66.16
तैल द्रोण्याम् तु सचिवैः शायितम् तम् नर अधिपम् ।
हा मृतः अयम् इति ज्ञात्वा स्त्रियः ताः पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१६ ॥
ಆದರೆ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಎಣ್ಣೆಯ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸಿದ ಆ ನರಾಧಿಪನನ್ನು 'ಅಯ್ಯೋ! ಇವನು ಸತ್ತನು' ಎಂದು ತಿಳಿದು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಳತೊಡಗಿದರು.
2.66.17
बाहून् उद्यम्य कृपणा नेत्र प्रस्रवणैः मुखैः ।
रुदन्त्यः शोक सम्तप्ताः कृपणम् पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१७ ॥
ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ, ಕಣ್ಣೀರು ಹರಿಸುತ್ತ, ಮುಖಗಳಿಂದ ಅಳುತ್ತ, ಶೋಕದಿಂದ ಬೆಂದ ಆ ದೀನ ಸ್ತ್ರೀಯರು ದೀನವಾಗಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದರು.
2.66.18
हा महाराज रामेण सततम् प्रियवादिना ।
विहीनाः सत्यसन्धेन किमर्थम् विजहासि नः ॥ २.६६.१८ ॥
ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾರಾಜ! ಸದಾ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ, ಸತ್ಯಸಂಧನಾದ ರಾಮನಿಂದ ವಿಹೀನರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ಏಕೆ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿರುವೆ?
2.66.19
कैकेय्या दुष्टभावाया राघवेण वियोजिताः ।
कथम् पतिघ्न्या वत्स्यामः समीपे विधवा वयम् ॥ २.६६.१९ ॥
ಕೈಕೇಯಿಯ ದುಷ್ಟ ಭಾವದಿಂದ ರಾಘವನಿಂದ ಅಗಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾವು, ಪತಿಘಾತಿನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯರಾಗಿ ಹೇಗೆ ವಾಸಿಸೋಣ?
2.66.20
स हि नाथः सदास्माकम् तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनम् रामो गतः श्रीमान् विहाय नृपतिश्रियम् ॥ २.६६.२० ॥
ಸದಾ ನಮಗೂ ನಿಮಗೂ ನಾಥನೂ ಪ್ರಭುವೂ ಆಗಿದ್ದ ಆತ್ಮವಂತ, ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಮನು ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ.
2.66.21
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथम् वयम् निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ २.६६.२१ ॥
ನೀವು ಮತ್ತು ಆ ವೀರನಿಲ್ಲದೆ, ದುಃಖದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ನಾವು ಹೇಗೆ ಬದುಕೋಣ?
2.66.22
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सम्त्य्क्ताः सा कमन्यम् न हास्यति ॥ २.६६.२२ ॥
ರಾಜನನ್ನು, ರಾಮನನ್ನು, ಮಹಾಬಲ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆಕೆ ಇನ್ನಾರನ್ನು ಬಿಡುವಳು?
2.66.23
ता बाष्पेण च सम्वीताः शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रीयः ॥ २.६६.२३ ॥
ರಾಘವನ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಮಹಾ ದುಃಖದಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿ, ಆನಂದರಹಿತರಾಗಿ ತಳಮಳಿಸಿದರು.
2.66.24
निशा नक्षत्र हीना इव स्त्री इव भर्तृ विवर्जिता ।
पुरी न अराजत अयोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ २.६६.२४ ॥
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನಿಲ್ಲದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರವು, ನಕ್ಷತ್ರರಹಿತ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ, ಪತಿಯಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಶೋಭಿಸಲಿಲ್ಲ.
2.66.25
बाष्प पर्याकुल जना हाहा भूत कुल अन्गना ।
शून्य चत्वर वेश्म अन्ता न बभ्राज यथा पुरम् ॥ २.६६.२५ ॥
ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಜನರು, ಹಾಹಾ ಎಂದು ಕೂಗುವ ಕುಲಸ್ತ್ರೀಯರು, ಬಿಕೋ ಎನ್ನುವ ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಒಳಭಾಗ — ನಗರ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ.
2.66.26
गत प्रभा द्यौर् इव भास्करम् विना ।
व्यपेत नक्षत्र गणा इव शर्वरी ।
निवृत्तचारः सहसा गतो रविः ।
प्रवृत्तचारा राजनी ह्युपस्थिता ॥ २.६६.२६ ॥
ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶ ಪ್ರಭೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅಗಲಿದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ — ಸೂರ್ಯ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗ ತೊರೆದು ಹೋದಂತೆ, ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂದಂತೆ.
2.66.27
ऋते तु पुत्राद्दहनम् महीपते ।
र्नरोचयन्ते सुहृदः समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशय ।
न्विचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६६.२७ ॥
'ಮಗನಿಲ್ಲದೆ ರಾಜನ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಇಲ್ಲ' ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಸೇರಿದ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಆ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನನ್ನು ಮಲಗಿಸಿದರು; ಅಚಿಂತ್ಯ ರೂಪದ ರಾಜನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ.
2.66.28
गतप्रभा द्यौरिव भास्करम् विना ।
व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता मह आत्मना ।
न च अस्र कण्ठ आकुल मार्ग चत्वरा ॥ २.६६.२८ ॥
ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶ ಪ್ರಭೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅಗಲಿದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ — ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನಿಲ್ಲದ ನಗರ ಕಾಣಿಸಿತು; ಅದರ ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿದ ಜನರಿಂದ ಕಲಕಿದ್ದವು.
2.66.29
नराः च नार्यः च समेत्य सम्घशो ।
विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्याम् नर देव सम्क्षये ।
बभूवुर् आर्ता न च शर्म लेभिरे ॥ २.६६.२९ ॥
ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಸೇರಿ, ಭರತನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾ — ಆಗ ರಾಜನ ಮರಣದಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ದುಃಖಿತರಾದರು; ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.