ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.66.1
तम् अग्निम् इव सम्शान्तम् अम्बु हीनम् इव अर्णवम् ।
हतप्रभम् इव आदित्यम् स्वर्गथम् प्रेक्ष्य भूमिपम् ॥ २.६६.१ ॥
ନିଆଁ ପରି ନିଭିଯାଇଥିବା, ଜଳହୀନ ସମୁଦ୍ର ପରି, ପ୍ରଭାହୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ସ୍ୱର୍ଗଗତ ସେ ଭୂପତିଙ୍କୁ ଦେଖି।
2.66.2
कौसल्या बाष्प पूर्ण अक्षी विविधम् शोक कर्शिता ।
उपगृह्य शिरः राज्ञः कैकेयीम् प्रत्यभाषत ॥ २.६६.२ ॥
ଲୁହ ଭରା ଆଖିରେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା କୌଶଲ୍ୟା ରାଜାଙ୍କ ମସ୍ତକ କୋଳକୁ ନେଇ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.66.3
सकामा भव कैकेयि भुन्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानम् एक अग्रा नृशम्से दुष्ट चारिणि ॥ २.६६.३ ॥
ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ। ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର। ରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ, ହେ ନିଷ୍ଠୁରା, ଦୁଷ୍ଟାଚାରିଣୀ!
2.66.4
विहाय माम् गतः रामः भर्ता च स्वर् गतः मम ।
विपथे सार्थ हीना इव न अहम् जीवितुम् उत्सहे ॥ २.६६.४ ॥
ରାମ ମୋତେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ; ମୋ ସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ, କାଫଲାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନାରୀ ପରି ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
2.66.5
भर्तारम् तम् परित्यज्य का स्त्री दैवतम् आत्मनः ।
इच्चेज् जीवितुम् अन्यत्र कैकेय्याः त्यक्त धर्मणः ॥ २.६६.५ ॥
ନିଜ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମ ଛାଡିଥିବା କୈକେୟୀ ବ୍ୟତୀତ କେଉଁ ନାରୀ ଅନ୍ୟତ୍ର ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ?
2.66.6
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम् पाकम् इव भक्षयन् ।
कुब्जा निमित्तम् कैकेय्या राघवाणान् कुलम् हतम् ॥ २.६६.६ ॥
ଲୋଭୀ ଲୋକ ଦୋଷ ବୁଝେ ନାହିଁ, ବିଷଫଳ ଖାଉଥିବା ଲୋକ ପରି। କୁବ୍ଜାର କାରଣରୁ କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
2.66.7
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामम् विवासितम् ।
सभार्यम् जनकः श्रुत्वा पतितप्स्यति अहम् यथा ॥ २.६६.७ ॥
ଅନୁଚିତ ଆଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ସହିତ ବନବାସ ଦେଲେ; ଏହା ଶୁଣି ଜନକ ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି ପଡ଼ିଯିବେ।
2.66.8
स मामनाथाम् विधवाम् नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमल पत्र अक्षो जीव नाशम् इतः गतः ॥ २.६६.८ ॥
ସେ ଧାର୍ମିକ ରାମ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ନେତ୍ରଧାରୀ, ଆଜି ମୋତେ ଅନାଥା ଓ ବିଧବା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ଏଠାରୁ ପ୍ରାଣନାଶ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
2.66.9
विदेह राजस्य सुता तहा सीता तपस्विनी ।
दुह्खस्य अनुचिता दुह्खम् वने पर्युद्विजिष्यति ॥ २.६६.९ ॥
ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ତପସ୍ବିନୀ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ବନରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହେବ।
2.66.10
नदताम् भीम घोषाणाम् निशासु मृग पक्षिणाम् ।
निशम्य नूनम् सम्स्त्रस्ता राघवम् सम्श्रयिष्यति ॥ २.६६.१० ॥
ରାତିରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରର ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବଙ୍କ ଶରଣ ନେବ।
2.66.11
वृद्धः चैव अल्प पुत्रः च वैदेहीम् अनिचिन्तयन् ।
सो अपि शोक समाविष्टः ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ २.६६.११ ॥
ବୃଦ୍ଧ, ଅଳ୍ପ ପୁତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେ ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
2.66.12
साहमद्यैव दिष्टान्तम् गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदम् शरीरमालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.६६.१२ ॥
ପତିବ୍ରତା ମୁଁ ଆଜି ହିଁ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତକୁ ଯିବି; ଏହି ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
2.66.13
ताम् ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीम् तपस्विनीम् ।
व्यपनिन्युः सुदुह्ख आर्ताम् कौसल्याम् व्यावहारिकाः ॥ २.६६.१३ ॥
ଏହାପରେ ଅଧିକାରୀମାନେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି ତପସ୍ଵିନୀ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରୁ ନେଇଗଲେ।
2.66.14
तैल द्रोण्याम् अथ अमात्याः सम्वेश्य जगती पतिम् ।
राज्ञः सर्वाणि अथ आदिष्टाः चक्रुः कर्माणि अनन्तरम् ॥ २.६६.१४ ॥
ଏହାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୂପତିଙ୍କୁ ତୈଳ ଦ୍ରୋଣୀରେ ରଖି, ପରେ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ମ କ୍ରମଶଃ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।
2.66.15
न तु सम्कलनम् राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुम् ईषुस् ते ततः रक्षन्ति भूमिपम् ॥ २.६६.१५ ॥
କିନ୍ତୁ ରାଜପୁତ୍ର ବିନା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଭା ଡାକିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ; ସର୍ବଜ୍ଞ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଭୂପତିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
2.66.16
तैल द्रोण्याम् तु सचिवैः शायितम् तम् नर अधिपम् ।
हा मृतः अयम् इति ज्ञात्वा स्त्रियः ताः पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१६ ॥
କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୈଳ ଦ୍ରୋଣୀରେ ଶୟନ କରାଇଥିବା ସେହି ନରାଧିପଙ୍କୁ 'ହାୟ! ଏ ମରିଗଲେ' ବୋଲି ଜାଣି ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଳାପ କଲେ।
2.66.17
बाहून् उद्यम्य कृपणा नेत्र प्रस्रवणैः मुखैः ।
रुदन्त्यः शोक सम्तप्ताः कृपणम् पर्यदेवयन् ॥ २.६६.१७ ॥
ବାହୁ ଉଠାଇ, ଆଖିରୁ ଲୁହ ବହାଇ, ମୁଖରେ କାନ୍ଦି, ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ସେହି ଦୀନା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୀନଭାବେ ବିଳାପ କଲେ।
2.66.18
हा महाराज रामेण सततम् प्रियवादिना ।
विहीनाः सत्यसन्धेन किमर्थम् विजहासि नः ॥ २.६६.१८ ॥
ହାୟ ମହାରାଜ! ସଦା ପ୍ରିୟବାଦୀ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ ରାମଙ୍କ ବିନା ଆମକୁ ଆପଣ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି?
2.66.19
कैकेय्या दुष्टभावाया राघवेण वियोजिताः ।
कथम् पतिघ्न्या वत्स्यामः समीपे विधवा वयम् ॥ २.६६.१९ ॥
କୈକେୟୀଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ଯୋଗୁଁ ରାଘବ (ରାମ)ଙ୍କଠାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇ, ପତିଘାତିନୀଙ୍କ ନିକଟରେ ବିଧବା ଭାବେ ଆମେ କିପରି ରହିବା?
2.66.20
स हि नाथः सदास्माकम् तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनम् रामो गतः श्रीमान् विहाय नृपतिश्रियम् ॥ २.६६.२० ॥
ଯିଏ ସଦା ଆମର ଓ ଆପଣଙ୍କର ନାଥ ଓ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ, ସେହି ଆତ୍ମସଂଯମୀ ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
2.66.21
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथम् वयम् निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ २.६६.२१ ॥
ଆପଣ ଓ ସେହି ବୀର ବିନା, ଦୁଃଖରେ ମୋହିତ ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଆମେ କିପରି ରହିବା?
2.66.22
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सम्त्य्क्ताः सा कमन्यम् न हास्यति ॥ २.६६.२२ ॥
ଯିଏ ରାଜା, ରାମ, ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେ ଆଉ କାହାକୁ ନ ତ୍ୟାଗିବ?
2.66.23
ता बाष्पेण च सम्वीताः शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रीयः ॥ २.६६.२३ ॥
ରାଘବଙ୍କ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ଅଶ୍ରୁ ଓ ମହାଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦହୀନ ଭାବେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
2.66.24
निशा नक्षत्र हीना इव स्त्री इव भर्तृ विवर्जिता ।
पुरी न अराजत अयोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ २.६६.२४ ॥
ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ବିନା ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ନକ୍ଷତ୍ରହୀନ ରାତ୍ରି ଓ ସ୍ୱାମୀ-ପରିତ୍ୟକ୍ତା ନାରୀ ପରି ଶୋଭା ପାଉ ନଥିଲା।
2.66.25
बाष्प पर्याकुल जना हाहा भूत कुल अन्गना ।
शून्य चत्वर वेश्म अन्ता न बभ्राज यथा पुरम् ॥ २.६६.२५ ॥
ଲୁହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଲୋକ, 'ହାୟ ହାୟ' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା କୁଳବଧୂ, ଶୂନ୍ୟ ଚାଚର ଓ ଗୃହର ଭିତର — ନଗର ପୂର୍ବ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।
2.66.26
गत प्रभा द्यौर् इव भास्करम् विना ।
व्यपेत नक्षत्र गणा इव शर्वरी ।
निवृत्तचारः सहसा गतो रविः ।
प्रवृत्तचारा राजनी ह्युपस्थिता ॥ २.६६.२६ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଆକାଶ ପ୍ରଭାହୀନ, ତାରାଗଣ ଅପସରିଥିବା ରାତ୍ରି ପରି — ସୂର୍ଯ୍ୟ ହଠାତ୍ ନିଜ ପଥ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା ଓ ରାତ୍ରି ନିଜ ପଥରେ ଆସିଗଲା ପରି।
2.66.27
ऋते तु पुत्राद्दहनम् महीपते ।
र्नरोचयन्ते सुहृदः समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशय ।
न्विचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६६.२७ ॥
'ପୁତ୍ର ବିନା ରାଜାଙ୍କ ଦାହକର୍ମ ଉଚିତ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଭାବି ସମବେତ ହିତୈଷୀମାନେ ସେହି ଶଯ୍ୟାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୋଆଇଲେ; ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦର୍ଶନ ରାଜାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି।
2.66.28
गतप्रभा द्यौरिव भास्करम् विना ।
व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता मह आत्मना ।
न च अस्र कण्ठ आकुल मार्ग चत्वरा ॥ २.६६.२८ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଆକାଶ ପ୍ରଭାହୀନ, ତାରାଗଣ ଅପସରିଥିବା ରାତ୍ରି ପରି — ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ବିନା ନଗର ଶୋଭା ପାଉନଥିଲା; ତା'ର ପଥ ଓ ଚାଚର ଲୁହରେ ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲା।
2.66.29
नराः च नार्यः च समेत्य सम्घशो ।
विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्याम् नर देव सम्क्षये ।
बभूवुर् आर्ता न च शर्म लेभिरे ॥ २.६६.२९ ॥
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଭରତଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ — ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ନଗରର ସମସ୍ତେ ଆର୍ତ୍ତ ହେଲେ; ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।