ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामाम् द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य ताम् नदीम् ॥ २.७१.१ ॥
ବୀର୍ଯବାନ୍ ସେ ରାଜଗୃହରୁ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ବାହାରିଲେ। ତା'ପରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ସୁଦାମା ନଦୀ ପାର ହୋଇ ତାକୁ ଦେଖିଲେ।
2.71.2
ह्लादिनीम् दूर पाराम् च प्रत्यक् स्रोतः तरन्गिणीम् ।
शतद्रूम् अतरत् श्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकु नन्दनः ॥ २.७१.२ ॥
ଆହ୍ଲାଦିନୀ, ଦୂର କୂଳବିଶିଷ୍ଟା, ପଶ୍ଚିମକୁ ବହୁଥିବା ତରଙ୍ଗିଣୀ ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀକୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ-ନନ୍ଦନ ପାର ହେଲେ।
2.71.3
एल धाने नदीम् तीर्त्वा प्राप्य च अपर पर्पटान् ।
शिलाम् आकुर्वतीम् तीर्त्वा आग्नेयम् शल्य कर्तनम् ॥ २.७१.३ ॥
ଏଲଧାନ ନଦୀ ପାର ହୋଇ, ଅପର ପର୍ପଟରେ ପହଞ୍ଚି, ଶିଳା ଓ ଆକୁର୍ବତୀ ନଦୀ ପାର ହୋଇ ଆଗ୍ନେୟ ଶଲ୍ୟକର୍ତନକୁ ଗଲେ।
2.71.4
सत्य सम्धः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिला वहाम् ।
अत्ययात् स महा शैलान् वनम् चैत्र रथम् प्रति ॥ २.७१.४ ॥
ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ଶୁଚି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସେ ଶିଳାବହା ନଦୀକୁ ଦେଖି ମହାପର୍ବତ ପାର ହୋଇ ଚୈତ୍ରରଥ ବନ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
2.71.5
सरस्वतीम् च गङ्गाम् च उग्मेन प्रतिपद्य च ।
उत्तरम् वीरमत्स्यानाम् भारुण्डम् प्राविशद्वनम् ॥ २.७१.५ ॥
ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ପାର ହୋଇ, ବୀରମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରର ଭାରୁଣ୍ଡ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.71.6
वेगिनीम् च कुलिन्ग आख्याम् ह्रादिनीम् पर्वत आवृताम् ।
यमुनाम् प्राप्य सम्तीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा ॥ २.७१.६ ॥
ବେଗବତୀ, କୁଲିଙ୍ଗ ନାମକ, ଆହ୍ଲାଦିନୀ, ପର୍ବତବେଷ୍ଟିତ ଯମୁନାରେ ପହଞ୍ଚି ପାର ହୋଇ ସେତେବେଳେ ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ।
2.71.7
शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायात् आदाय च उदकम् ॥ २.७१.७ ॥
କ୍ଳାନ୍ତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶୀତଳ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଜଳପାନ କରି ଏବଂ ଜଳ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ସେ ଆଗକୁ ଗଲେ।
2.71.8
राज पुत्रः महा अरण्यम् अनभीक्ष्ण उपसेवितम् ।
भद्रः भद्रेण यानेन मारुतः खम् इव अत्ययात् ॥ २.७१.८ ॥
ରାଜକୁମାର ଅଳ୍ପ ଲୋକ ଯାତାୟାତ କରୁଥିବା ସେହି ମହାବନକୁ ଭଦ୍ର ନାମକ ଶୁଭ ଯାନରେ, ପବନ ଆକାଶ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରି ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
2.71.9
भागीरथीम् दुष्प्रतरामम्शुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णम् प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ २.७१.९ ॥
ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନାମକ ସେହି ମହାନଦୀ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ — ଯାହା ପାର ହେବା କଷ୍ଟକର, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପରି ପ୍ରବାହଯୁକ୍ତ — ଏବଂ ବିଖ୍ୟାତ ପ୍ରାଗ୍ବଟ ନଗର ନିକଟରେ ଆସିଲେ।
2.71.10
स गङ्गाम् प्राग्वटे तीर्त्वे समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबलस्ताम् स तीर्त्वाथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ २.७१.१० ॥
ସେ ପ୍ରାଗ୍ବଟ ତୀର୍ଥରେ ଗଙ୍ଗା ନିକଟକୁ ଆସି ସୈନ୍ୟ ସହିତ କୁଟିକୋଷ୍ଠିକାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ପରେ ତାହା ପାର ହୋଇ ଧର୍ମବର୍ଧନରେ ଆସିଲେ।
2.71.11
तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् ।
वरूथम् च ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥ २.७१.११ ॥
ତୋରଣର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଜମ୍ବୂପ୍ରସ୍ଥ ନିକଟରେ ଆସିଲେ; ଦଶରଥ-ପୁତ୍ର ବରୂଥ ନାମକ ରମଣୀୟ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ।
2.71.12
तत्र रम्ये वने वासम् कृत्वा असौ प्रान् मुखो ययौ ।
उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ २.७१.१२ ॥
ସେଠାରେ ରମଣୀୟ ବନରେ ରହି ସେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ଚାଲିଲେ — ଉଜ୍ଜିହାନାର ଉଦ୍ୟାନ ଆଡ଼କୁ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟକ ବୃକ୍ଷ ଅଛି।
2.71.13
सालाम्स् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्य अथ भरतः वाहिनीम् त्वरितः ययौ ॥ २.७१.१३ ॥
ସାଳ ଓ ପ୍ରିୟକ ଗଛ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି, ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱାରୋହଣ କରି, ତା'ପରେ ସେନାକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଭରତ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଗଲେ।
2.71.14
वासम् कृत्वा सर्व तीर्थे तीर्त्वा च उत्तानकाम् नदीम् ।
अन्या नदीः च विविधाः पार्वतीयैः तुरम् गमैः ॥ २.७१.१४ ॥
ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଉତ୍ତାନକା ନଦୀ ପାର ହୋଇ, ପର୍ବତୀୟ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ବିବିଧ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପାର ହୋଇ।
2.71.15
हस्ति पृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत ।
ततार च नर व्याघ्रः लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ २.७१.१५ ॥
ହାତୀ ପିଠିରେ ଚଢ଼ି ସେ କୁଟିକା ପାର ହେଲେ; ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଲୌହିତ୍ୟରେ କପୀବତୀ ନଦୀ ପାର ହେଲେ।
2.71.16
एक साले स्थाणुमतीम् विनते गोमतीम् नदीम् ।
कलिन्ग नगरे च अपि प्राप्य साल वनम् तदा ॥ २.७१.१६ ॥
ଏକସାଳରେ ସ୍ଥାଣୁମତୀ ଓ ବିନତରେ ଗୋମତୀ ନଦୀ (ପାର ହେଲେ); କଳିଙ୍ଗ ନଗରରେ ପହଞ୍ଚି ସେତେବେଳେ ସାଳ ବନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
2.71.17
भरतः क्षिप्रम् आगच्चत् सुपरिश्रान्त वाहनः ।
वनम् च समतीत्य आशु शर्वर्याम् अरुण उदये ॥ २.७१.१७ ॥
ଭରତ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ; ତାଙ୍କର ବାହନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଥିଲା; ବନ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାତି ଅତିବାହିତ ହେଲେ ଅରୁଣୋଦୟରେ (ପହଞ୍ଚିଲେ)।
2.71.18
अयोध्याम् मनुना राज्ञा निर्मिताम् स ददर्श ह ।
ताम् पुरीम् पुरुष व्याघ्रः सप्त रात्र उषिटः पथि ॥ २.७१.१८ ॥
ମନୁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ସେ ଦେଖିଲେ; ପଥରେ ସାତ ରାତ୍ରି ରହି, ସେଇ ନଗରୀକୁ ସେହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖିଲେ।
2.71.19
अयोध्याम् अग्रतः दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत् ।
एषा न अतिप्रतीता मे पुण्य उद्याना यशस्विनी ॥ २.७१.१९ ॥
ସମ୍ମୁଖରେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରଥରେ ସାରଥିଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ: ପୁଣ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନବିଶିଷ୍ଟ ଏ ଯଶସ୍ବିନୀ ନଗରୀ ମୋତେ ଏବେ ସେତେ ପ୍ରିୟ ଲାଗୁନାହିଁ।
2.71.20
अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डु मृत्तिका ।
यज्वभिर् गुण सम्पन्नैः ब्राह्मणैः वेद पारगैः ॥ २.७१.२० ॥
ହେ ସାରଥି, ଦୂରରୁ ଅଯୋଧ୍ୟା ଫିକା ମାଟିର (କାନ୍ଥର) ନଗରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।
2.71.21
भूयिष्ठम् ऋषैः आकीर्णा राज ऋषि वर पालिता ।
अयोध्यायाम् पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् ॥ २.७१.२१ ॥
ପ୍ରାୟତଃ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ (ଏ ନଗରୀ)। ପୂର୍ବରୁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ବଡ଼ ଓ କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
2.71.22
समन्तान् नर नारीणाम् तम् अद्य न शृणोम्य् अहम् ।
उद्यानानि हि साय अह्ने क्रीडित्वा उपरतैः नरैः ॥ २.७१.२२ ॥
ଚାରିପଟରୁ ନର-ନାରୀଙ୍କ ସେ ଶବ୍ଦ ଆଜି ମୁଁ ଶୁଣୁନାହିଁ। ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳି ଲୋକମାନେ ଏବେ ବିରତ ହୋଇଛନ୍ତି।
2.71.23
समन्तात् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते मम अन्यदा ।
तानि अद्य अनुरुदन्ति इव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ २.७१.२३ ॥
ପୂର୍ବେ ଚାରିପଟେ ଲୋକମାନେ ଦୌଡ଼ାଦୌଡ଼ି କଲାବେଳେ ସେମାନେ ମୋତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଆଜି ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ସେମାନେ ଯେମିତି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
2.71.24
अरण्य भूता इव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न हि अत्र यानैः दृश्यन्ते न गजैः न च वाजिभिः ॥ २.७१.२४ ॥
ହେ ସାରଥି, ଏ ନଗରୀ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟ ପରି ଲାଗୁଛି। ଏଠାରେ ଯାନ, ହାତୀ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
2.71.25
निर्यान्तः वा अभियान्तः वा नर मुख्या यथा पुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ २.७१.२५ ॥
ପୂର୍ବେ ନଗରରୁ ବାହାରକୁ ଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଭିତରକୁ ଆସୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି, ଏବଂ ମତ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ୟାନସବୁ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
2.71.26
जनानाम् रतिसम्योगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य वश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ २.७१.२६ ॥
ଲୋକଙ୍କ ସୁଖମୟ ମିଳନ ସ୍ଥାନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବାନ୍ ଥିବା ସେସବୁକୁ ଆଜି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦହୀନ ବୋଲି କହିବି।
2.71.27
स्रस्तपर्णैरनुपथम् विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दो मत्तानाम् मृगपक्षिणाम् ॥ २.७१.२७ ॥
ଝରିଯାଇଥିବା ପତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ଗଛମାନେ ବାଟ ପାଖରେ ଯେପରି କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି ଲାଗନ୍ତି; ତଥାପି ଆଜି ମତ୍ତ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ।
2.71.28
सम्रक्ताम् मधुराम् वाणीम् कलम् व्याहरताम् बहु ।
चन्दनागुरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्चितोऽतुलः ॥ २.७१.२८ ॥
ବହୁ ଲୋକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିଲେ; ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ମିଶ୍ରିତ ଧୂପର ଅତୁଳନୀୟ ସୁଗନ୍ଧ ବ୍ୟାପିଥିଲା।
2.71.29
प्रवाति पवनः श्रीमान् किम् नु नाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानाम् कोणसम्घट्टितः पुनः ॥ २.७१.२९ ॥
ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପବନ ଆଜି ପୂର୍ବ ପରି କାହିଁକି ବହୁନାହିଁ? ଭେରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ବୀଣାର କୋଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ତାହା ପୁଣି ଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା।
2.71.30
किमद्य शब्दो विरतः सदाऽदीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ २.७१.३० ॥
ପୂର୍ବରୁ ସର୍ବଦା ଅଦୀନ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା ସେ ଶବ୍ଦ ଆଜି କାହିଁକି ଥମିଗଲା? ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଶୁଭ ଓ ପାପମୟ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି।
2.71.31
निमित्तानि अमनोज्ञानि तेन सीदति ते मनः ।
सर्वथा कुशलम् सूत दुर्लभम् मम बन्धुषु ॥ २.७१.३१ ॥
ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି; ତେଣୁ ତୁମ ମନ ବ୍ୟଥିତ। ହେ ସାରଥି, ମୋ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଥା କୁଶଳ ଦୁର୍ଲଭ।
2.71.32
तथा ह्यसति सम्मोहे हृदयम् सीदतीव मे ।
विषण्णः शान्तहृदयस्त्रस्तः सुलुलितेन्द्रियः ॥ २.७१.३२ ॥
ସେହିପରି, ମିଥ୍ୟା ମୋହରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟ ଡୁବିଯିବା ପରି ଲାଗୁଛି। ମୁଁ ବିଷଣ୍ଣ, ଭୀତ; ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ।
2.71.33
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशत् श्रान्त वाहनः ॥ २.७१.३३ ॥
ଭରତ ଶୀଘ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କ୍ଳାନ୍ତ ବାହନ ସହିତ ବୈଜୟନ୍ତ ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ସେ ଭିତରକୁ ଗଲେ।
2.71.34
द्वाह्स्थैः उत्थाय विजयम् पृष्टः तैः सहितः ययौ ।
स तु अनेक अग्र हृदयो द्वाह्स्थम् प्रत्यर्च्य तम् जनम् ॥ २.७१.३४ ॥
ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଲୋକେ ଉଠି ବିଜୟ ଅଭିବାଦନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ଥିଲା। ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରତିସତ୍କାର କଲେ।
2.71.35
सूतम् अश्व पतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः ।
किमहम् त्वरयानीतः कारणेन विनानघ ॥ २.७१.३५ ॥
ସେଠାରେ ରାଘବ କ୍ଳାନ୍ତ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ— ହେ ନିଷ୍ପାପ, କୌଣସି କାରଣ ବିନା ମତେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର କାହିଁକି ଆଣିଲ?
2.71.36
अशुभाशङ्कि हृदयम् शीलम् च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वम् नृपतीनाम् विनाशने ॥ २.७१.३६ ॥
ଅଶୁଭ ଆଶଙ୍କାରେ ମୋ ହୃଦୟ ଭରିଛି; ମୋ ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଲାଗୁଛି। ପୂର୍ବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିନାଶରେ ଏଭଳି ଘଟିଥିବା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
2.71.37
आकाराः तान् अहम् सर्वान् इह पश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ २.७१.३७ ॥
ହେ ସାରଥି, ଏଠାରେ ସେହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ଦେଖୁଛି — ଝାଡ଼ି ସଫା ନ ହୋଇଥିବା, ରୁକ୍ଷ ଓ ଅବହେଳିତ।
2.71.38
असम्यतकवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मेदनेन च ॥ २.७१.३८ ॥
ଦ୍ୱାର କବାଟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ନୁହେଁ, ସର୍ବତ୍ର ଶ୍ରୀହୀନ, ବଳିକର୍ମ ବିହୀନ ଓ ଧୂପ ଧୂଆଁର ସଂଯୋଗ ବିହୀନ।
2.71.39
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्स्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ २.७१.३९ ॥
ପରିବାର ଖାଇ ନାହାଁନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ତେଜହୀନ, ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଗ୍ରସ୍ତ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘର ମୁଁ ଦେଖୁଛି।
2.71.40
अपेतमाल्यशोभानि असम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ २.७१.४० ॥
ମାଳର ଶୋଭା ଚାଲିଯାଇଛି, ଅଗଣା ଝାଡ଼ାଯାଇ ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟ ଦେବାଳୟ ପୂର୍ବଭଳି ଝଲସୁ ନାହାଁନ୍ତି।
2.71.41
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञ्गोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ २.७१.४१ ॥
ଦେବତା ମୂର୍ତ୍ତି ଫିଙ୍ଗାଯାଇଛି, ଯଜ୍ଞସଭା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଫୁଲ ଦୋକାନରେ ଓ ଆଜି ସାମଗ୍ରୀ ଦୋକାନରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ନାହିଁ।
2.71.42
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसम्विग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ २.७१.४२ ॥
ଆଜି ବଣିକମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଭଳି ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉ ନାହାଁନ୍ତି; ଚିନ୍ତାରେ ବିକଳ ହୃଦୟ, ବ୍ୟବସାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଥିବା।
2.71.43
देवायतनचैत्येषुदीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ २.७१.४३ ॥
ଦେବାଳୟ ଓ ଚୈତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଦଳମାନେ ସେହିପରି ଦୀନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
2.71.44
मलिनम् च अश्रु पूर्ण अक्षम् दीनम् ध्यान परम् कृशम् ।
सस्त्री पुम्सम् च पश्यामि जनम् उत्कण्ठितम् पुरे ॥ २.७१.४४ ॥
ନଗରରେ ମଳିନ ମୁଖ, ଲୁହଭରା ଆଖି, ଦୀନ, ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ, କୃଶ ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ଥିବା ମୁଁ ଦେଖୁଛି।
2.71.45
तानि अनिष्टानि अयोध्यायाम् प्रेक्ष्य राज गृहम् ययौ ॥ २.७१.४५ ॥
ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ସେହି ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ସେ ରାଜଗୃହକୁ ଗଲେ।
2.71.46
ताम् शून्य शृन्ग अटक वेश्म रथ्याम् ।
रजो अरुण द्वार कपाट यन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्र पुरी प्रकाशाम् ।
दुह्खेन सम्पूर्णतरः बभूव ॥ २.७१.४६ ॥
ଶୂନ୍ୟ ଶିଖର ଓ ଅଟାରୀ, ଧୂଳିରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ରାସ୍ତା, କବାଟ-ଅର୍ଗଳ ଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସେହି ନଗରୀକୁ ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖରେ ଅଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
2.71.47
बहूनि पश्यन् मनसो अप्रियाणि ।
यानि अन्न्यदा न अस्य पुरे बभूवुः ।
अवाक् शिरा दीन मना नहृष्टः ।
पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ २.७१.४७ ॥
ସେ ନଗରରେ ପୂର୍ବରେ କେବେ ନଥିବା ଅନେକ ଅପ୍ରିୟ ଦୃଶ୍ୟ ସେ ଦେଖିଲେ। ମୁଣ୍ଡ ନତ କରି, ମନ ଦୁଃଖିତ କରି, ଆନନ୍ଦ ବିନା ସେ ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।