ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामाम् द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य ताम् नदीम् ॥ २.७१.१ ॥
ਵੀਰਜਵਾਨ ਉਹ ਰਾਜਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲੇ। ਫਿਰ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਨੇ ਸੁਦਾਮਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
2.71.2
ह्लादिनीम् दूर पाराम् च प्रत्यक् स्रोतः तरन्गिणीम् ।
शतद्रूम् अतरत् श्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकु नन्दनः ॥ २.७१.२ ॥
ਆਹਲਾਦਕ, ਦੂਰ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।
2.71.3
एल धाने नदीम् तीर्त्वा प्राप्य च अपर पर्पटान् ।
शिलाम् आकुर्वतीम् तीर्त्वा आग्नेयम् शल्य कर्तनम् ॥ २.७१.३ ॥
ਏਲਧਾਨ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਪਰ ਪਰਪਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਆਕੁਰਵਤੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਗਨੇਯ ਸ਼ਲਯਕਰਤਨ ਪਹੁੰਚੇ।
2.71.4
सत्य सम्धः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिला वहाम् ।
अत्ययात् स महा शैलान् वनम् चैत्र रथम् प्रति ॥ २.७१.४ ॥
ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਉਹ ਸ਼ਿਲਾਵਹਾ ਨਦੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਂ ਪਰਬਤ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਵਣ ਵੱਲ ਗਏ।
2.71.5
सरस्वतीम् च गङ्गाम् च उग्मेन प्रतिपद्य च ।
उत्तरम् वीरमत्स्यानाम् भारुण्डम् प्राविशद्वनम् ॥ २.७१.५ ॥
ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਵੀਰਮਤਸਯਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਭਾਰੁੰਡ ਵਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
2.71.6
वेगिनीम् च कुलिन्ग आख्याम् ह्रादिनीम् पर्वत आवृताम् ।
यमुनाम् प्राप्य सम्तीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा ॥ २.७१.६ ॥
ਵੇਗਵਤੀ, ਕੁਲਿੰਗ ਨਾਮ ਦੀ, ਆਹਲਾਦਕ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਯਮੁਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
2.71.7
शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायात् आदाय च उदकम् ॥ २.७१.७ ॥
ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਠੰਡੇ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
2.71.8
राज पुत्रः महा अरण्यम् अनभीक्ष्ण उपसेवितम् ।
भद्रः भद्रेण यानेन मारुतः खम् इव अत्ययात् ॥ २.७१.८ ॥
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਂਵਨ ਨੂੰ ਭੱਦਰ ਨਾਮਕ ਸ਼ੁਭ ਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਾਰ ਕੀਤਾ।
2.71.9
भागीरथीम् दुष्प्रतरामम्शुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णम् प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ २.७१.९ ॥
ਰਾਘਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਮਕ ਉਸ ਮਹਾਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ — ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ-ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੀ — ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਟ ਨਗਰ ਕੋਲ ਆਏ।
2.71.10
स गङ्गाम् प्राग्वटे तीर्त्वे समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबलस्ताम् स तीर्त्वाथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ २.७१.१० ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਟ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਕੁਟਿਕੋਸ਼ਠਿਕਾ ਆਏ; ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਮਵਰਧਨ ਆਏ।
2.71.11
तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् ।
वरूथम् च ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥ २.७१.११ ॥
ਤੋਰਣ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸਿਓਂ ਉਹ ਜੰਬੂਪ੍ਰਸਥ ਕੋਲ ਆਏ; ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਮਣੀਕ ਵਰੂਥ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਗਏ।
2.71.12
तत्र रम्ये वने वासम् कृत्वा असौ प्रान् मुखो ययौ ।
उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ २.७१.१२ ॥
ਉੱਥੇ ਰਮਣੀਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਤੁਰੇ — ਉੱਜਿਹਾਨਾ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਿਯਕ ਰੁੱਖ ਹਨ।
2.71.13
सालाम्स् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्य अथ भरतः वाहिनीम् त्वरितः ययौ ॥ २.७१.१३ ॥
ਸਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਕ ਰੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਭਰਤ ਜਲਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
2.71.14
वासम् कृत्वा सर्व तीर्थे तीर्त्वा च उत्तानकाम् नदीम् ।
अन्या नदीः च विविधाः पार्वतीयैः तुरम् गमैः ॥ २.७१.१४ ॥
ਸਰਵਤੀਰਥ ’ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ, ਉੱਤਾਨਕਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ।
2.71.15
हस्ति पृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत ।
ततार च नर व्याघ्रः लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ २.७१.१५ ॥
ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਕੁਟਿਕਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ; ਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਲੌਹਿਤ੍ਯ ’ਤੇ ਕਪੀਵਤੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ।
2.71.16
एक साले स्थाणुमतीम् विनते गोमतीम् नदीम् ।
कलिन्ग नगरे च अपि प्राप्य साल वनम् तदा ॥ २.७१.१६ ॥
ਏਕਸਾਲ ’ਤੇ ਸਥਾਣੁਮਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਤ ’ਤੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ (ਪਾਰ ਕੀਤੀ); ਕਲਿੰਗ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤਦ ਸਾਲ ਵਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।
2.71.17
भरतः क्षिप्रम् आगच्चत् सुपरिश्रान्त वाहनः ।
वनम् च समतीत्य आशु शर्वर्याम् अरुण उदये ॥ २.७१.१७ ॥
ਭਰਤ ਜਲਦੀ ਆਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਵਾਹਨ ਬਹੁਤ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਬੀਤਣ ’ਤੇ ਅਰੁਣੋਦਯ ਵੇਲੇ (ਪਹੁੰਚਿਆ)।
2.71.18
अयोध्याम् मनुना राज्ञा निर्मिताम् स ददर्श ह ।
ताम् पुरीम् पुरुष व्याघ्रः सप्त रात्र उषिटः पथि ॥ २.७१.१८ ॥
ਮਨੂ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਅਯੋਧਿਆ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖੀ; ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
2.71.19
अयोध्याम् अग्रतः दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत् ।
एषा न अतिप्रतीता मे पुण्य उद्याना यशस्विनी ॥ २.७१.१९ ॥
ਸਾਹਮਣੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ: ਪੁੰਨ ਉਦਿਆਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨਗਰੀ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
2.71.20
अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डु मृत्तिका ।
यज्वभिर् गुण सम्पन्नैः ब्राह्मणैः वेद पारगैः ॥ २.७१.२० ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਦੂਰੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਫਿੱਕੀ ਮਿੱਟੀ (ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ) ਵਾਲੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗੁਣਵਾਨ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
2.71.21
भूयिष्ठम् ऋषैः आकीर्णा राज ऋषि वर पालिता ।
अयोध्यायाम् पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् ॥ २.७१.२१ ॥
ਬਹੁਤੇ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀ ਗਈ (ਇਹ ਨਗਰੀ)। ਪਹਿਲਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਰੌਲੇ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
2.71.22
समन्तान् नर नारीणाम् तम् अद्य न शृणोम्य् अहम् ।
उद्यानानि हि साय अह्ने क्रीडित्वा उपरतैः नरैः ॥ २.७१.२२ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮਰਦਾਂ-ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਦਿਨ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਦਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
2.71.23
समन्तात् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते मम अन्यदा ।
तानि अद्य अनुरुदन्ति इव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ २.७१.२३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ।
2.71.24
अरण्य भूता इव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न हि अत्र यानैः दृश्यन्ते न गजैः न च वाजिभिः ॥ २.७१.२४ ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਇਹ ਨਗਰੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਵਾਹਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹਾਥੀ, ਨਾ ਘੋੜੇ।
2.71.25
निर्यान्तः वा अभियान्तः वा नर मुख्या यथा पुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ २.७१.२५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਮਸਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਾਗ਼ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।
2.71.26
जनानाम् रतिसम्योगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य वश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ २.७१.२६ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਮਿਲਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁਣਵਾਨ ਸਨ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦਹੀਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।
2.71.27
स्रस्तपर्णैरनुपथम् विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दो मत्तानाम् मृगपक्षिणाम् ॥ २.७१.२७ ॥
ਝੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਰਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਮਸਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
2.71.28
सम्रक्ताम् मधुराम् वाणीम् कलम् व्याहरताम् बहु ।
चन्दनागुरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्चितोऽतुलः ॥ २.७१.२८ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਧੂਪ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੈਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
2.71.29
प्रवाति पवनः श्रीमान् किम् नु नाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानाम् कोणसम्घट्टितः पुनः ॥ २.७१.२९ ॥
ਉਹ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਹਵਾ ਅੱਜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ? ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਵੀਣਾ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।
2.71.30
किमद्य शब्दो विरतः सदाऽदीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ २.७१.३० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸਦਾ ਬੇਰੋਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਥੰਮ ਗਈ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਾਪਮਈ ਲੱਛਣ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
2.71.31
निमित्तानि अमनोज्ञानि तेन सीदति ते मनः ।
सर्वथा कुशलम् सूत दुर्लभम् मम बन्धुषु ॥ २.७१.३१ ॥
ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਗਨ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਮੇਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਲ ਮਿਲਣਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
2.71.32
तथा ह्यसति सम्मोहे हृदयम् सीदतीव मे ।
विषण्णः शान्तहृदयस्त्रस्तः सुलुलितेन्द्रियः ॥ २.७१.३२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਝੂਠੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਦਾਸ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹਨ।
2.71.33
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशत् श्रान्त वाहनः ॥ २.७१.३३ ॥
ਭਰਤ ਤੁਰੰਤ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀ ਗਈ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਥੱਕੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੈਜਯੰਤ ਨਾਮਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਆਇਆ।
2.71.34
द्वाह्स्थैः उत्थाय विजयम् पृष्टः तैः सहितः ययौ ।
स तु अनेक अग्र हृदयो द्वाह्स्थम् प्रत्यर्च्य तम् जनम् ॥ २.७१.३४ ॥
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਉੱਠ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ; ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਸੀ। ਦਰਵਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
2.71.35
सूतम् अश्व पतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः ।
किमहम् त्वरयानीतः कारणेन विनानघ ॥ २.७१.३५ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਕਿਉਂ ਲੈ ਆਇਆ?
2.71.36
अशुभाशङ्कि हृदयम् शीलम् च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वम् नृपतीनाम् विनाशने ॥ २.७१.३६ ॥
ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਡਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਵੀ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ।
2.71.37
आकाराः तान् अहम् सर्वान् इह पश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ २.७१.३७ ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ — ਝਾੜੂ-ਪੋਚਾ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਰੁੱਖੇ ਅਤੇ ਅਣਗੌਲੇ।
2.71.38
असम्यतकवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मेदनेन च ॥ २.७१.३८ ॥
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸ਼ੋਭਾਹੀਣ, ਬਲੀ-ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਧੂਪ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ।
2.71.39
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्स्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ २.७१.३९ ॥
ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਲੋਕ ਤੇਜ-ਹੀਣ, ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
2.71.40
अपेतमाल्यशोभानि असम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ २.७१.४० ॥
ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ, ਵਿਹੜੇ ਝਾੜੇ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਸੁੰਨੇ ਦੇਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ।
2.71.41
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञ्गोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ २.७१.४१ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਯੱਗ-ਸਭਾਵਾਂ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੌਣਕ ਨਹੀਂ।
2.71.42
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसम्विग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ २.७१.४२ ॥
ਅੱਜ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ; ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿਆਕੁਲ, ਵਪਾਰ ਗਵਾਉਣ ਕਰਕੇ ਬੱਝੇ ਹੋਏ।
2.71.43
देवायतनचैत्येषुदीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ २.७१.४३ ॥
ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
2.71.44
मलिनम् च अश्रु पूर्ण अक्षम् दीनम् ध्यान परम् कृशम् ।
सस्त्री पुम्सम् च पश्यामि जनम् उत्कण्ठितम् पुरे ॥ २.७१.४४ ॥
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੈਲੇ ਮੂੰਹਾਂ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਬੇਚੈਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
2.71.45
तानि अनिष्टानि अयोध्यायाम् प्रेक्ष्य राज गृहम् ययौ ॥ २.७१.४५ ॥
ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
2.71.46
ताम् शून्य शृन्ग अटक वेश्म रथ्याम् ।
रजो अरुण द्वार कपाट यन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्र पुरी प्रकाशाम् ।
दुह्खेन सम्पूर्णतरः बभूव ॥ २.७१.४६ ॥
ਖਾਲੀ ਸਿਖਰਾਂ ਤੇ ਅਟਾਰੀਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ-ਕਿਵਾੜਾਂ ਵਾਲੀ, ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
2.71.47
बहूनि पश्यन् मनसो अप्रियाणि ।
यानि अन्न्यदा न अस्य पुरे बभूवुः ।
अवाक् शिरा दीन मना नहृष्टः ।
पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ २.७१.४७ ॥
ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਈਆਂ ਐਸੀਆਂ ਕਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਗੱਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀਆਂ। ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮਨ ਦੁਖੀ ਕਰਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।