വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामाम् द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य ताम् नदीम् ॥ २.७१.१ ॥
വീര്യവാനായ അദ്ദേഹം രാജഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ചു പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ ദ്യുതിമാൻ സുദാമ നദി കടന്ന് അതിനെ നോക്കി.
2.71.2
ह्लादिनीम् दूर पाराम् च प्रत्यक् स्रोतः तरन्गिणीम् ।
शतद्रूम् अतरत् श्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकु नन्दनः ॥ २.७१.२ ॥
ആഹ്ലാദകരവും ദൂരതീരങ്ങളുള്ളതും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന തരംഗങ്ങളുള്ളതുമായ ശതദ്രു നദി ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ ശ്രീമാൻ കടന്നു.
2.71.3
एल धाने नदीम् तीर्त्वा प्राप्य च अपर पर्पटान् ।
शिलाम् आकुर्वतीम् तीर्त्वा आग्नेयम् शल्य कर्तनम् ॥ २.७१.३ ॥
ഏലധാന നദി കടന്ന്, അപര പർപടരെ എത്തി, ശിലയും ആകുർവതിയും കടന്ന്, ആഗ്നേയ ശല്യകർത്തനത്തിലെത്തി.
2.71.4
सत्य सम्धः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिला वहाम् ।
अत्ययात् स महा शैलान् वनम् चैत्र रथम् प्रति ॥ २.७१.४ ॥
സത്യസന്ധനും ശുദ്ധനും ശ്രീമാനുമായ അദ്ദേഹം ശിലാവഹ നദി നോക്കിക്കൊണ്ട് മഹാപർവതങ്ങൾ കടന്ന് ചൈത്രരഥവനത്തിലേക്ക് പോയി.
2.71.5
सरस्वतीम् च गङ्गाम् च उग्मेन प्रतिपद्य च ।
उत्तरम् वीरमत्स्यानाम् भारुण्डम् प्राविशद्वनम् ॥ २.७१.५ ॥
സരസ്വതിയും ഗംഗയും ശക്തമായ ഒഴുക്കോടെ കടന്ന്, വീരമത്സ്യരുടെ വടക്കുള്ള ഭാരുണ്ഡവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.71.6
वेगिनीम् च कुलिन्ग आख्याम् ह्रादिनीम् पर्वत आवृताम् ।
यमुनाम् प्राप्य सम्तीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा ॥ २.७१.६ ॥
വേഗമുള്ള, കുലിംഗ എന്ന പേരുള്ള, ആഹ്ലാദകരമായ, പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട യമുനയിലെത്തി കടന്ന്, അപ്പോൾ സൈന്യത്തെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
2.71.7
शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायात् आदाय च उदकम् ॥ २.७१.७ ॥
ക്ഷീണിച്ച കുതിരകളുടെ ശരീരങ്ങൾ തണുപ്പിച്ച്, അവയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, അവിടെ കുളിച്ച് വെള്ളം കുടിച്ച്, വെള്ളവും എടുത്ത് അവർ മുന്നോട്ട് പോയി.
2.71.8
राज पुत्रः महा अरण्यम् अनभीक्ष्ण उपसेवितम् ।
भद्रः भद्रेण यानेन मारुतः खम् इव अत्ययात् ॥ २.७१.८ ॥
രാജകുമാരൻ ആളുകൾ അധികം വരാത്ത ആ മഹാവനം, ഭദ്രം എന്ന നല്ല വാഹനത്തിൽ, കാറ്റ് ആകാശത്തെ കടക്കുന്നതുപോലെ കടന്നു.
2.71.9
भागीरथीम् दुष्प्रतरामम्शुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णम् प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ २.७१.९ ॥
രാഘവൻ വേഗത്തിൽ ഭാഗീരഥി എന്ന ആ മഹാനദിയിലെത്തി — കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും സൂര്യരശ്മികൾ പോലുള്ള ഒഴുക്കുള്ളതും — പ്രസിദ്ധമായ പ്രാഗ്വട നഗരത്തിനരികെ എത്തി.
2.71.10
स गङ्गाम् प्राग्वटे तीर्त्वे समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबलस्ताम् स तीर्त्वाथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ २.७१.१० ॥
അദ്ദേഹം പ്രാഗ്വട കടവിൽ ഗംഗയിലെത്തി, സൈന്യസഹിതം കുടികോഷ്ഠികയിൽ എത്തി; പിന്നീട് അത് കടന്ന് ധർമവർധനത്തിൽ എത്തി.
2.71.11
तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् ।
वरूथम् च ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥ २.७१.११ ॥
തോരണത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുകൂടി അദ്ദേഹം ജംബൂപ്രസ്ഥത്തിലെത്തി; ദശരഥപുത്രൻ വരൂഥം എന്ന മനോഹര ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോയി.
2.71.12
तत्र रम्ये वने वासम् कृत्वा असौ प्रान् मुखो ययौ ।
उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ २.७१.१२ ॥
അവിടെ മനോഹരമായ വനത്തിൽ തങ്ങിയ ശേഷം അദ്ദേഹം കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് പോയി — ഉജ്ജിഹാനയുടെ ഉദ്യാനത്തിലേക്ക്, പ്രിയകവൃക്ഷങ്ങളുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക്.
2.71.13
सालाम्स् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्य अथ भरतः वाहिनीम् त्वरितः ययौ ॥ २.७१.१३ ॥
സാല വൃക്ഷങ്ങളും പ്രിയക വൃക്ഷങ്ങളുമുള്ള സ്ഥലത്തെത്തി, വേഗമേറിയ കുതിരകളിൽ കയറി, പിന്നീട് സേനയെ യാത്രയാക്കി ഭരതൻ ത്വരിതമായി മുന്നോട്ട് പോയി.
2.71.14
वासम् कृत्वा सर्व तीर्थे तीर्त्वा च उत्तानकाम् नदीम् ।
अन्या नदीः च विविधाः पार्वतीयैः तुरम् गमैः ॥ २.७१.१४ ॥
സർവതീർത്ഥത്തിൽ തങ്ങി, ഉത്താനകാ നദി കടന്ന്, പർവതദേശത്തെ കുതിരകളുടെ സഹായത്താൽ മറ്റ് പല നദികളും കടന്ന്.
2.71.15
हस्ति पृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत ।
ततार च नर व्याघ्रः लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ २.७१.१५ ॥
ആനപ്പുറത്തേറി അവൻ കുടികയെ കടന്നു; നരശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ ലൗഹിത്യത്തിൽ കപീവതിയെ കടന്നു.
2.71.16
एक साले स्थाणुमतीम् विनते गोमतीम् नदीम् ।
कलिन्ग नगरे च अपि प्राप्य साल वनम् तदा ॥ २.७१.१६ ॥
ഏകസാലത്തിൽ സ്ഥാണുമതിയെയും വിനതത്തിൽ ഗോമതി നദിയെയും (കടന്നു); കലിംഗനഗരത്തിലെത്തി, അപ്പോൾ സാലവനത്തിലെത്തി.
2.71.17
भरतः क्षिप्रम् आगच्चत् सुपरिश्रान्त वाहनः ।
वनम् च समतीत्य आशु शर्वर्याम् अरुण उदये ॥ २.७१.१७ ॥
ഭരതൻ വേഗത്തിൽ വന്നു; അവന്റെ വാഹനങ്ങൾ വളരെ ക്ഷീണിച്ചിരുന്നു; വനം കടന്ന്, രാത്രി കഴിഞ്ഞ് അരുണോദയത്തിൽ (എത്തി).
2.71.18
अयोध्याम् मनुना राज्ञा निर्मिताम् स ददर्श ह ।
ताम् पुरीम् पुरुष व्याघ्रः सप्त रात्र उषिटः पथि ॥ २.७१.१८ ॥
മനുരാജാവ് നിർമിച്ച അയോധ്യയെ അവൻ കണ്ടു; വഴിയിൽ ഏഴ് രാത്രി തങ്ങി, ആ നഗരം ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ കണ്ടു.
2.71.19
अयोध्याम् अग्रतः दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत् ।
एषा न अतिप्रतीता मे पुण्य उद्याना यशस्विनी ॥ २.७१.१९ ॥
മുന്നിൽ അയോധ്യയെ കണ്ട് രഥത്തിലെ സാരഥിയോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: പുണ്യോദ്യാനങ്ങളുള്ള ഈ യശസ്വിനി നഗരം എനിക്ക് ഇപ്പോൾ അത്ര പ്രിയങ്കരമായി തോന്നുന്നില്ല.
2.71.20
अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डु मृत्तिका ।
यज्वभिर् गुण सम्पन्नैः ब्राह्मणैः वेद पारगैः ॥ २.७१.२० ॥
സാരഥേ, ദൂരെനിന്ന് അയോധ്യ വിളറിയ മണ്ണിന്റെ (മതിലുകളുടെ) നഗരമായി കാണുന്നു; അവിടെ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരും ഗുണസമ്പന്നരും വേദപാരംഗതരുമായ ബ്രാഹ്മണർ വസിക്കുന്നു.
2.71.21
भूयिष्ठम् ऋषैः आकीर्णा राज ऋषि वर पालिता ।
अयोध्यायाम् पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् ॥ २.७१.२१ ॥
ഏറെയും ഋഷിമാരാൽ നിറഞ്ഞ, ശ്രേഷ്ഠരായ രാജർഷികളാൽ പാലിക്കപ്പെട്ട (ഈ നഗരം). മുൻപ് അയോധ്യയിൽ വലുതും ആരവമുള്ളതുമായ ശബ്ദം കേൾക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.71.22
समन्तान् नर नारीणाम् तम् अद्य न शृणोम्य् अहम् ।
उद्यानानि हि साय अह्ने क्रीडित्वा उपरतैः नरैः ॥ २.७१.२२ ॥
ചുറ്റുപാടുനിന്നും സ്ത്രീപുരുഷന്മാരുടെ ആ ശബ്ദം ഇന്ന് ഞാൻ കേൾക്കുന്നില്ല. പകലും സന്ധ്യയും ഉദ്യാനങ്ങളിൽ കളിച്ച് ജനങ്ങൾ ഇപ്പോൾ വിരമിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.71.23
समन्तात् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते मम अन्यदा ।
तानि अद्य अनुरुदन्ति इव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ २.७१.२३ ॥
മുൻപ് ചുറ്റും ജനങ്ങൾ ഓടിനടന്നപ്പോൾ അവ എനിക്ക് പ്രകാശിക്കുന്നതായി തോന്നിയിരുന്നു. ഇന്ന് കാമുകന്മാരാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട് അവ കരയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
2.71.24
अरण्य भूता इव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न हि अत्र यानैः दृश्यन्ते न गजैः न च वाजिभिः ॥ २.७१.२४ ॥
സാരഥേ, ഈ നഗരം എനിക്ക് കാടുപോലെ തോന്നുന്നു. ഇവിടെ വാഹനങ്ങളോ ആനകളോ കുതിരകളോ കാണുന്നില്ല.
2.71.25
निर्यान्तः वा अभियान्तः वा नर मुख्या यथा पुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ २.७१.२५ ॥
മുമ്പ് നഗരത്തിൽനിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നവരും അകത്തേക്ക് വരുന്നവരുമായ ശ്രേഷ്ഠപുരുഷന്മാരാലും, മദിച്ചും സന്തോഷിച്ചും നിന്ന ജനങ്ങളാലും ഉദ്യാനങ്ങൾ ശോഭിച്ചിരുന്നു.
2.71.26
जनानाम् रतिसम्योगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य वश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ २.७१.२६ ॥
ജനങ്ങളുടെ രതിസംഗമങ്ങളിൽ അത്യന്തം ഗുണവതികളായിരുന്നവയെ ഇന്ന് ഞാൻ പൂർണ്ണമായി ആനന്ദരഹിതങ്ങളെന്ന് പറയും.
2.71.27
स्रस्तपर्णैरनुपथम् विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दो मत्तानाम् मृगपक्षिणाम् ॥ २.७१.२७ ॥
വീണ ഇലകളുള്ള മരങ്ങൾ വഴിയരികിൽ കരയുന്നതുപോലെ നിൽക്കുന്നു; എങ്കിലും മത്തരായ മൃഗപക്ഷികളുടെ ശബ്ദം ഇന്നും കേൾക്കുന്നില്ല.
2.71.28
सम्रक्ताम् मधुराम् वाणीम् कलम् व्याहरताम् बहु ।
चन्दनागुरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्चितोऽतुलः ॥ २.७१.२८ ॥
പലരും വ്യക്തവും മധുരവുമായ വാക്കുകളാൽ മൃദുവായി സംസാരിച്ചിരുന്നു; ചന്ദനവും അകിലും കലർന്ന ധൂപത്തിന്റെ അതുല്യമായ ഗന്ധം പരന്നിരുന്നു.
2.71.29
प्रवाति पवनः श्रीमान् किम् नु नाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानाम् कोणसम्घट्टितः पुनः ॥ २.७१.२९ ॥
ആ ശ്രീമാനായ കാറ്റ് ഇന്ന് മുമ്പത്തെപ്പോലെ വീശുന്നില്ലല്ലോ? ഭേരി, മൃദംഗം, വീണ എന്നിവയിൽ കോൽ തട്ടി അത് വീണ്ടും മുഴങ്ങുമായിരുന്നുവല്ലോ.
2.71.30
किमद्य शब्दो विरतः सदाऽदीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ २.७१.३० ॥
മുമ്പ് എപ്പോഴും മന്ദമില്ലാതെ മുഴങ്ങിയിരുന്ന ആ ശബ്ദം ഇന്ന് എന്തിനു നിലച്ചു? അനിഷ്ടവും പാപകരവുമായ പലതരം കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ കാണുന്നു.
2.71.31
निमित्तानि अमनोज्ञानि तेन सीदति ते मनः ।
सर्वथा कुशलम् सूत दुर्लभम् मम बन्धुषु ॥ २.७१.३१ ॥
അശുഭ ശകുനങ്ങളുണ്ട്; അതിനാൽ നിന്റെ മനസ്സ് വിഷമിക്കുന്നു. സൂതാ, എന്റെ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ എല്ലാവിധത്തിലും ക്ഷേമം ദുർലഭമാണ്.
2.71.32
तथा ह्यसति सम्मोहे हृदयम् सीदतीव मे ।
विषण्णः शान्तहृदयस्त्रस्तः सुलुलितेन्द्रियः ॥ २.७१.३२ ॥
അതുപോലെ, വ്യാജമായ മയക്കത്തിലും എന്റെ ഹൃദയം മുങ്ങുന്നതുപോലെയുണ്ട്. ഞാൻ ദുഃഖിതനും ഭയന്നവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അത്യന്തം കലങ്ങിയവനുമാണ്.
2.71.33
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशत् श्रान्त वाहनः ॥ २.७१.३३ ॥
ഭരതൻ വേഗത്തിൽ ഇക്ഷ്വാകുക്കൾ പാലിച്ചിരുന്ന നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ക്ഷീണിച്ച വാഹനങ്ങളോടെ വൈജയന്ത എന്ന കവാടത്തിലൂടെ അവൻ കടന്നു.
2.71.34
द्वाह्स्थैः उत्थाय विजयम् पृष्टः तैः सहितः ययौ ।
स तु अनेक अग्र हृदयो द्वाह्स्थम् प्रत्यर्च्य तम् जनम् ॥ २.७१.३४ ॥
വാതിൽക്കലുള്ളവർ എഴുന്നേറ്റ് വിജയാശംസയോടെ അവനെ കുശലം ചോദിച്ചു. അവരോടൊപ്പം അവൻ നടന്നു; പക്ഷേ അവന്റെ മനസ്സ് പല ചിന്തകളിൽ മുഴുകിയിരുന്നു. കാവൽക്കാരനെയും ആ ജനങ്ങളെയും അവൻ ആദരപൂർവം പ്രതിസത്കരിച്ചു.
2.71.35
सूतम् अश्व पतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः ।
किमहम् त्वरयानीतः कारणेन विनानघ ॥ २.७१.३५ ॥
അവിടെ രാഘവൻ ക്ഷീണിച്ച സൂതനോട് പറഞ്ഞു— കളങ്കമില്ലാത്തവനേ, ഒരു കാരണവും കൂടാതെ എന്നെ ഇത്ര തിടുക്കത്തിൽ എന്തിന് കൊണ്ടുവന്നു?
2.71.36
अशुभाशङ्कि हृदयम् शीलम् च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वम् नृपतीनाम् विनाशने ॥ २.७१.३६ ॥
അശുഭത്തെ ശങ്കിക്കുന്ന എന്റെ ഹൃദയമുണ്ട്; എന്റെ സ്വഭാവവും വീഴുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. പണ്ട് രാജാക്കന്മാരുടെ നാശത്തിൽ ഇങ്ങനെയുള്ളവ സംഭവിച്ചതായി നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
2.71.37
आकाराः तान् अहम् सर्वान् इह पश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ २.७१.३७ ॥
സാരഥേ, ഇവിടെ ആ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഞാൻ കാണുന്നു — അടിച്ചുവാരി വൃത്തിയാക്കാത്തവയും പരുഷവും അവഗണിക്കപ്പെട്ടവയുമായി.
2.71.38
असम्यतकवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मेदनेन च ॥ २.७१.३८ ॥
വാതിലുകൾ ശരിയായി അടയ്ക്കാത്തവ, എല്ലാവിധത്തിലും ശ്രീ ഇല്ലാത്തവ, ബലികർമ്മം ഇല്ലാത്തവ, ധൂപപുകയുടെ കൂട്ടില്ലാത്തവ.
2.71.39
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्स्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ २.७१.३९ ॥
കുടുംബങ്ങൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കാത്തവയും ആളുകൾ തേജസ്സില്ലാത്തവരുമായ, അലക്ഷ്മി ബാധിച്ച ഗൃഹസ്ഥരുടെ വീടുകൾ ഞാൻ കാണുന്നു.
2.71.40
अपेतमाल्यशोभानि असम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ २.७१.४० ॥
മാലകളുടെ ശോഭ നഷ്ടപ്പെട്ട, മുറ്റം അടിച്ചുവാരാത്ത, ശൂന്യമായ ദേവാലയങ്ങൾ മുൻപത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല.
2.71.41
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञ्गोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ २.७१.४१ ॥
ദേവതാ വിഗ്രഹങ്ങൾ എറിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; യജ്ഞസഭകളും അങ്ങനെതന്നെ; പുഷ്പക്കടകളിലും ഇന്ന് ചരക്കുകടകളിലും തിളക്കമില്ല.
2.71.42
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसम्विग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ २.७१.४२ ॥
ഇന്ന് വ്യാപാരികളും മുൻപത്തെപ്പോലെ ഇവിടെ കാണുന്നില്ല; ചിന്തയാൽ ഇളകിയ ഹൃദയമുള്ളവരും വ്യാപാരനഷ്ടത്താൽ ബന്ധിതരുമായി.
2.71.43
देवायतनचैत्येषुदीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ २.७१.४३ ॥
ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ചൈത്യങ്ങളിലും പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളും അതുപോലെ ദുഃഖിതരായി കാണപ്പെട്ടു.
2.71.44
मलिनम् च अश्रु पूर्ण अक्षम् दीनम् ध्यान परम् कृशम् ।
सस्त्री पुम्सम् च पश्यामि जनम् उत्कण्ठितम् पुरे ॥ २.७१.४४ ॥
നഗരത്തിൽ മങ്ങിയ മുഖങ്ങളോടെയും കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെയും ദുഃഖിതരായി, ചിന്തയിൽ മുഴുകി, ക്ഷീണിതരായി, സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ ആകുലരായിരിക്കുന്നത് ഞാൻ കാണുന്നു.
2.71.45
तानि अनिष्टानि अयोध्यायाम् प्रेक्ष्य राज गृहम् ययौ ॥ २.७१.४५ ॥
അയോധ്യയിലെ ആ അശുഭലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ട് അദ്ദേഹം രാജഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.
2.71.46
ताम् शून्य शृन्ग अटक वेश्म रथ्याम् ।
रजो अरुण द्वार कपाट यन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्र पुरी प्रकाशाम् ।
दुह्खेन सम्पूर्णतरः बभूव ॥ २.७१.४६ ॥
ശൂന്യമായ ശിഖരങ്ങളും മാളികകളും പൊടിയാൽ ചുവന്ന വീഥികളും വാതിലുകളും കൊളുത്തുകളുമുള്ള, ഇന്ദ്രപുരിപോലെ ശോഭിക്കുന്ന ആ നഗരം കണ്ട് അദ്ദേഹം ഏറെ ദുഃഖം നിറഞ്ഞവനായി.
2.71.47
बहूनि पश्यन् मनसो अप्रियाणि ।
यानि अन्न्यदा न अस्य पुरे बभूवुः ।
अवाक् शिरा दीन मना नहृष्टः ।
पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ २.७१.४७ ॥
ആ നഗരത്തിൽ മുമ്പൊരിക്കലും ഇല്ലാതിരുന്ന പലവിധ അപ്രിയ കാഴ്ചകൾ അദ്ദേഹം കണ്ടു. തല താഴ്ത്തി, മനം ദുഃഖിച്ച്, സന്തോഷമില്ലാതെ, ആ മഹാത്മാവ് പിതാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.