والمیکی رامائن · سرگ 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामाम् द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य ताम् नदीम् ॥ २.७१.१ ॥
وہ بہادر راج گرہ سے مشرق کی طرف رخ کرکے نکلے۔ پھر تابناک نے سُدامہ ندی کو پار کرکے اسے دیکھا۔
2.71.2
ह्लादिनीम् दूर पाराम् च प्रत्यक् स्रोतः तरन्गिणीम् ।
शतद्रूम् अतरत् श्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकु नन्दनः ॥ २.७१.२ ॥
خوش کُن، دور کناروں والی، مغرب کی طرف بہنے والی موجوں والی ستدرو ندی کو شریمان اِکشواکو کے لاڈلے نے پار کیا۔
2.71.3
एल धाने नदीम् तीर्त्वा प्राप्य च अपर पर्पटान् ।
शिलाम् आकुर्वतीम् तीर्त्वा आग्नेयम् शल्य कर्तनम् ॥ २.७१.३ ॥
ایل دھان ندی پار کرکے، اپر پرپٹ پہنچ کر، شلا اور آکُرواتی ندی پار کرکے آگنیہ شلیہ کرتن پہنچے۔
2.71.4
सत्य सम्धः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिला वहाम् ।
अत्ययात् स महा शैलान् वनम् चैत्र रथम् प्रति ॥ २.७१.४ ॥
سچّی عہد والا، پاکیزہ، شریمان شیلا وہا ندی کو دیکھتے ہوئے بڑے پہاڑوں کو پار کرکے چیتر رتھ بن کی طرف گیا۔
2.71.5
सरस्वतीम् च गङ्गाम् च उग्मेन प्रतिपद्य च ।
उत्तरम् वीरमत्स्यानाम् भारुण्डम् प्राविशद्वनम् ॥ २.७१.५ ॥
سرسوتی اور گنگا کو تیز رفتاری سے پار کرکے ویر متسیوں کے شمال میں واقع بھارنڈ بن میں داخل ہوا۔
2.71.6
वेगिनीम् च कुलिन्ग आख्याम् ह्रादिनीम् पर्वत आवृताम् ।
यमुनाम् प्राप्य सम्तीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा ॥ २.७१.६ ॥
تیز رو، کلنگ نامی، خوش کن، پہاڑوں سے گھری یمنا تک پہنچ کر پار کرکے اس وقت لشکر کو تسلی دی۔
2.71.7
शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायात् आदाय च उदकम् ॥ २.७१.७ ॥
تھکے ہوئے گھوڑوں کے اعضا کو ٹھنڈا کر کے اور انہیں تسلی دے کر، وہاں نہا کر اور پانی پی کر، اور پانی ساتھ لے کر وہ آگے بڑھے۔
2.71.8
राज पुत्रः महा अरण्यम् अनभीक्ष्ण उपसेवितम् ।
भद्रः भद्रेण यानेन मारुतः खम् इव अत्ययात् ॥ २.७१.८ ॥
شہزادے نے، جہاں لوگ کم آتے جاتے تھے، اس عظیم جنگل کو بھدر نامی اچھی سواری سے یوں پار کیا جیسے ہوا آسمان کو پار کرتی ہے۔
2.71.9
भागीरथीम् दुष्प्रतरामम्शुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णम् प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ २.७१.९ ॥
راghava جلد ہی بھاگیرتھی نامی اُس عظیم دریا کے پاس پہنچے — جسے پار کرنا دشوار ہے، سورج کی کرنوں جیسی روانی والا — اور مشہور پراگ وٹ شہر کے پاس آئے۔
2.71.10
स गङ्गाम् प्राग्वटे तीर्त्वे समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबलस्ताम् स तीर्त्वाथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ २.७१.१० ॥
وہ پراگ وٹ کے گھاٹ پر گنگا کے پاس پہنچ کر لشکر سمیت کٹی کوشٹھیکا آئے؛ پھر اسے پار کر کے دھرم ورdrhan پہنچے۔
2.71.11
तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् ।
वरूथम् च ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥ २.७१.११ ॥
دروازے کی دائیں جانب سے وہ جمبو پرستھ کے پاس آئے، اور دشرتھ کے فرزند رمیہ گاؤں وروتھ کی طرف گئے۔
2.71.12
तत्र रम्ये वने वासम् कृत्वा असौ प्रान् मुखो ययौ ।
उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ २.७१.१२ ॥
وہاں خوشنما جنگل میں قیام کر کے وہ مشرق رخ ہو کر چلے — اُجّی ہانا کے باغ کی طرف، جہاں پریَک کے درخت ہیں۔
2.71.13
सालाम्स् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्य अथ भरतः वाहिनीम् त्वरितः ययौ ॥ २.७१.१३ ॥
سال اور پریہک درختوں تک پہنچ کر، تیز رفتار گھوڑوں پر سوار ہو کر، پھر لشکر کو رخصت کرکے بھرت جلدی سے آگے بڑھا۔
2.71.14
वासम् कृत्वा सर्व तीर्थे तीर्त्वा च उत्तानकाम् नदीम् ।
अन्या नदीः च विविधाः पार्वतीयैः तुरम् गमैः ॥ २.७१.१४ ॥
سروتیرتھ پر پڑاؤ ڈال کر، اُتّانکا ندی پار کرکے، پہاڑی گھوڑوں کی مدد سے دوسری متعدد ندیاں بھی پار کرکے۔
2.71.15
हस्ति पृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत ।
ततार च नर व्याघ्रः लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ २.७१.१५ ॥
ہاتھی کی پیٹھ پر سوار ہو کر اس نے کُٹِکا کو عبور کیا؛ مردوں میں شیر، اس نے لوہتیہ پر کپیوتی کو پار کیا۔
2.71.16
एक साले स्थाणुमतीम् विनते गोमतीम् नदीम् ।
कलिन्ग नगरे च अपि प्राप्य साल वनम् तदा ॥ २.७१.१६ ॥
ایکسال پر استھانومتی اور وِنت پر گومتی ندی (پار کی)؛ کلنگ نگر پہنچ کر تب سال کے جنگل تک پہنچا۔
2.71.17
भरतः क्षिप्रम् आगच्चत् सुपरिश्रान्त वाहनः ।
वनम् च समतीत्य आशु शर्वर्याम् अरुण उदये ॥ २.७१.१७ ॥
بھرت جلدی آیا؛ اس کی سواریاں نہایت تھکی ہوئی تھیں؛ جنگل پار کرکے، رات گزرنے پر طلوعِ آفتاب کے وقت (پہنچا)۔
2.71.18
अयोध्याम् मनुना राज्ञा निर्मिताम् स ददर्श ह ।
ताम् पुरीम् पुरुष व्याघ्रः सप्त रात्र उषिटः पथि ॥ २.७१.१८ ॥
منو راجا کی بنائی ہوئی ایودھیا کو اس نے دیکھا؛ راستے میں سات راتیں قیام کرکے اس نگری کو اس مردوں میں شیر نے دیکھا۔
2.71.19
अयोध्याम् अग्रतः दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत् ।
एषा न अतिप्रतीता मे पुण्य उद्याना यशस्विनी ॥ २.७१.१९ ॥
سامنے ایودھیا کو دیکھ کر رتھ میں سارتھی سے انہوں نے کہا: پُنیہ باغات والی یہ یشسوی نگری اب مجھے اتنی پسندیدہ نہیں لگتی۔
2.71.20
अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डु मृत्तिका ।
यज्वभिर् गुण सम्पन्नैः ब्राह्मणैः वेद पारगैः ॥ २.७१.२० ॥
اے سارتھی، دور سے ایودھیا ہلکی مٹی (کی دیواروں) والی نظر آتی ہے، جہاں یज्ञ کرنے والے، خوبیوں سے بھرے، ویدوں کے ماہر برہمن رہتے ہیں۔
2.71.21
भूयिष्ठम् ऋषैः आकीर्णा राज ऋषि वर पालिता ।
अयोध्यायाम् पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् ॥ २.७१.२१ ॥
زیادہ تر رشیوں سے بھری ہوئی، بہترین راج رشیوں کی پالی ہوئی (یہ نگری)۔ پہلے ایودھیا میں بڑا اور شور بھرا آواز سنائی دیتی تھی۔
2.71.22
समन्तान् नर नारीणाम् तम् अद्य न शृणोम्य् अहम् ।
उद्यानानि हि साय अह्ने क्रीडित्वा उपरतैः नरैः ॥ २.७१.२२ ॥
چاروں طرف سے مرد و عورتوں کی وہ آواز آج میں نہیں سن رہا۔ دن اور شام کو باغات میں کھیل کر لوگ اب رک گئے ہیں۔
2.71.23
समन्तात् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते मम अन्यदा ।
तानि अद्य अनुरुदन्ति इव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ २.७१.२३ ॥
پہلے جب چاروں طرف لوگ دوڑتے پھرتے تھے تو وہ مجھے روشن نظر آتے تھے۔ آج عاشقوں کے چھوڑے ہوئے وہ گویا رو رہے ہیں۔
2.71.24
अरण्य भूता इव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न हि अत्र यानैः दृश्यन्ते न गजैः न च वाजिभिः ॥ २.७१.२४ ॥
اے سارتھی، یہ نگری مجھے جنگل جیسی معلوم ہوتی ہے۔ یہاں نہ سواریاں نظر آتی ہیں، نہ ہاتھی، نہ گھوڑے۔
2.71.25
निर्यान्तः वा अभियान्तः वा नर मुख्या यथा पुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ २.७१.२५ ॥
پہلے شہر سے نکلتے یا داخل ہوتے ہوئے بزرگ مرد ہوں، اور مست اور خوش لوگوں سے باغات شاداب دکھائی دیتے تھے۔
2.71.26
जनानाम् रतिसम्योगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य वश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ २.७१.२६ ॥
لوگوں کے لذت بھرے ملاپوں میں جو نہایت خوبیوں والی تھیں، آج میں انہیں سراسر بے رونق بیان کروں گا۔
2.71.27
स्रस्तपर्णैरनुपथम् विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दो मत्तानाम् मृगपक्षिणाम् ॥ २.७१.२७ ॥
گرے ہوئے پتوں والے درخت راستے کے ساتھ گویا رو رہے ہوں، پھر بھی آج مست جانوروں اور پرندوں کی آواز تک سنائی نہیں دیتی۔
2.71.28
सम्रक्ताम् मधुराम् वाणीम् कलम् व्याहरताम् बहु ।
चन्दनागुरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्चितोऽतुलः ॥ २.७१.२८ ॥
بہت سے لوگ صاف اور میٹھی آواز میں نرمی سے باتیں کرتے تھے، اور چندن و اگر سے ملی ہوئی دھوپ کی بے مثال خوشبو پھیلی رہتی تھی۔
2.71.29
प्रवाति पवनः श्रीमान् किम् नु नाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानाम् कोणसम्घट्टितः पुनः ॥ २.७१.२९ ॥
وہ شاندار ہوا آج پہلے کی طرح کیوں نہیں چلتی، جو بھیری، مردنگ اور وینا کے مضراب سے ٹکرا کر پھر گونجتی تھی؟
2.71.30
किमद्य शब्दो विरतः सदाऽदीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ २.७१.३० ॥
پہلے ہمیشہ بے کم رفتار سے چلنے والی وہ آواز آج کیوں رک گئی ہے؟ میں طرح طرح کی نامبارک اور گناہ آلود باتیں دیکھ رہا ہوں۔
2.71.31
निमित्तानि अमनोज्ञानि तेन सीदति ते मनः ।
सर्वथा कुशलम् सूत दुर्लभम् मम बन्धुषु ॥ २.७१.३१ ॥
ناخوشگوار علامات ہیں، اس لیے تمہارا دل غمگین ہے۔ اے سارتھی، میرے عزیزوں کے درمیان ہر طرح کی خیریت دشوار ہے۔
2.71.32
तथा ह्यसति सम्मोहे हृदयम् सीदतीव मे ।
विषण्णः शान्तहृदयस्त्रस्तः सुलुलितेन्द्रियः ॥ २.७१.३२ ॥
اسی طرح، جھوٹے وہم میں بھی میرا دل ڈوبتا سا لگتا ہے۔ میں غمگین، خوفزدہ ہوں، میری حواس بہت پریشان ہیں۔
2.71.33
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशत् श्रान्त वाहनः ॥ २.७१.३३ ॥
بھرت جلد ہی اکشواکو خاندان کے محافظت کردہ شہر میں داخل ہوا۔ تھکے ہوئے گھوڑوں کے ساتھ وہ وجینت نامی دروازے سے اندر آیا۔
2.71.34
द्वाह्स्थैः उत्थाय विजयम् पृष्टः तैः सहितः ययौ ।
स तु अनेक अग्र हृदयो द्वाह्स्थम् प्रत्यर्च्य तम् जनम् ॥ २.७१.३४ ॥
دروازے پر موجود لوگوں نے اٹھ کر فتح کی دعاؤں کے ساتھ اس کی خیریت پوچھی۔ وہ ان کے ساتھ چلا، مگر اس کا دل بہت سی فکروں میں ڈوبا ہوا تھا؛ اس نے دربان اور ان لوگوں کا احترام کے ساتھ جواب دیا۔
2.71.35
सूतम् अश्व पतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः ।
किमहम् त्वरयानीतः कारणेन विनानघ ॥ २.७१.३५ ॥
وہاں راگھو نے تھکے ہوئے سارتھی سے کہا— اے بے گناہ، بغیر کسی وجہ کے مجھے اتنی جلدی کیوں لایا گیا؟
2.71.36
अशुभाशङ्कि हृदयम् शीलम् च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वम् नृपतीनाम् विनाशने ॥ २.७१.३६ ॥
بُرائی کے اندیشے سے میرا دل بھرا ہے، اور میرا مزاج بھی گرتا ہوا سا لگتا ہے۔ ہم نے پہلے سنا ہے کہ بادشاہوں کی ہلاکت میں ایسی ہی باتیں ہوئی تھیں۔
2.71.37
आकाराः तान् अहम् सर्वान् इह पश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ २.७१.३७ ॥
اے سارتھی، یہاں میں وہ سب آثار دیکھ رہا ہوں — جھاڑو اور صفائی سے محروم، روکھے اور اجڑے ہوئے۔
2.71.38
असम्यतकवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मेदनेन च ॥ २.७१.३८ ॥
دروازوں کے کواڑ ٹھیک سے بند نہیں، ہر طرف شوبھا سے محروم، بلی کرم سے خالی اور دھوپ کے دھوئیں کے ملاپ سے عاری۔
2.71.39
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्स्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ २.७१.३९ ॥
جن خاندانوں نے کھانا نہیں کھایا، جہاں لوگ تیج سے محروم ہیں، اور الکشمی سے گھرے گھریلو لوگوں کے مکانات — وہ میں دیکھ رہا ہوں۔
2.71.40
अपेतमाल्यशोभानि असम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ २.७१.४० ॥
ہاروں کی شوبھا جاتی رہی، آنگن جھاڑے نہ گئے، سنسان دیوالیاں پہلے کی طرح نہیں چمکتیں۔
2.71.41
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञ्गोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ २.७१.४१ ॥
دیوتاؤں کی مورتیاں پھینک دی گئی ہیں، یگیہ کی سبھائیں بھی ویسی ہی ہیں؛ پھولوں کی دکانوں پر اور آج سامان کی دکانوں پر بھی رونق نہیں۔
2.71.42
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसम्विग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ २.७१.४२ ॥
آج تاجر بھی پہلے کی طرح یہاں دکھائی نہیں دیتے؛ ان کے دل فکر سے بے چین ہیں، اور کاروبار تباہ ہونے سے وہ جکڑے ہوئے ہیں۔
2.71.43
देवायतनचैत्येषुदीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ २.७१.४३ ॥
مندروں اور چیتیوں میں بھی پرندوں کے جھنڈ اسی طرح غمگین دکھائی دیتے تھے۔
2.71.44
मलिनम् च अश्रु पूर्ण अक्षम् दीनम् ध्यान परम् कृशम् ।
सस्त्री पुम्सम् च पश्यामि जनम् उत्कण्ठितम् पुरे ॥ २.७१.४४ ॥
شہر میں میلے چہرے، آنسوؤں سے بھری آنکھوں والے، غمگین، خیالوں میں گم، لاغر مرد و عورتیں بے چین نظر آتے ہیں۔
2.71.45
तानि अनिष्टानि अयोध्यायाम् प्रेक्ष्य राज गृहम् ययौ ॥ २.७१.४५ ॥
ایودھیا میں ان بدشگون باتوں کو دیکھ کر وہ شاہی محل کی طرف چلے گئے۔
2.71.46
ताम् शून्य शृन्ग अटक वेश्म रथ्याम् ।
रजो अरुण द्वार कपाट यन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्र पुरी प्रकाशाम् ।
दुह्खेन सम्पूर्णतरः बभूव ॥ २.७१.४६ ॥
خالی برجوں اور بالاخانوں، گرد سے سرخ گلیوں، دروازوں اور کواڑوں والے، اندر کی نگری جیسی جگمگاتی اس نگری کو دیکھ کر وہ غم سے اور بھی بھر گئے۔
2.71.47
बहूनि पश्यन् मनसो अप्रियाणि ।
यानि अन्न्यदा न अस्य पुरे बभूवुः ।
अवाक् शिरा दीन मना नहृष्टः ।
पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ २.७१.४७ ॥
اس نگری میں انہوں نے بہت سی ناپسندیدہ باتیں دیکھیں جو پہلے کبھی نہیں ہوئی تھیں۔ سر جھکائے، دل غمگین، خوشی کے بغیر، وہ عظیم روح اپنے والد کے محل میں داخل ہوئے۔