Rāmāyaṇa Vālmīki · Sarga 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामाम् द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य ताम् नदीम् ॥ २.७१.१ ॥
Dia, yang gagah berani, berangkat dari istana kerajaan menghadap ke timur. Kemudian yang bercahaya itu menyeberangi Sungai Sudāmā dan memandanginya.
2.71.2
ह्लादिनीम् दूर पाराम् च प्रत्यक् स्रोतः तरन्गिणीम् ।
शतद्रूम् अतरत् श्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकु नन्दनः ॥ २.७१.२ ॥
Kebanggaan keturunan Ikṣvāku yang gemilang menyeberangi Sungai Śatadru, yang menyegarkan, berpantai jauh, mengalir ke barat dengan gelombangnya.
2.71.3
एल धाने नदीम् तीर्त्वा प्राप्य च अपर पर्पटान् ।
शिलाम् आकुर्वतीम् तीर्त्वा आग्नेयम् शल्य कर्तनम् ॥ २.७१.३ ॥
Setelah menyeberangi Sungai Elādhāna dan mencapai Parpaṭa yang jauh, serta menyeberangi Sungai Śilā dan Ākurvatī, ia tiba di tempat berapi Śalyakartana.
2.71.4
सत्य सम्धः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिला वहाम् ।
अत्ययात् स महा शैलान् वनम् चैत्र रथम् प्रति ॥ २.७१.४ ॥
Setia pada sumpahnya, suci dan gemilang, sambil memandangi Sungai Śilāvahā, ia melewati gunung-gunung besar menuju hutan Caitraratha.
2.71.5
सरस्वतीम् च गङ्गाम् च उग्मेन प्रतिपद्य च ।
उत्तरम् वीरमत्स्यानाम् भारुण्डम् प्राविशद्वनम् ॥ २.७१.५ ॥
Setelah menyeberangi Sarasvatī dan Gaṅgā dengan arus yang deras, ia memasuki hutan Bhāruṇḍa di utara bangsa Vīramatsya.
2.71.6
वेगिनीम् च कुलिन्ग आख्याम् ह्रादिनीम् पर्वत आवृताम् ।
यमुनाम् प्राप्य सम्तीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा ॥ २.७१.६ ॥
Setelah mencapai dan menyeberangi Yamunā yang deras dan menyegarkan, bernama Kulinga dan dikelilingi pegunungan, ia lalu menenangkan pasukan.
2.71.7
शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायात् आदाय च उदकम् ॥ २.७१.७ ॥
Setelah mendinginkan tubuh kuda-kuda yang lelah dan menenangkannya, di sana ia mandi dan minum, lalu membawa air bersamanya, ia pun melanjutkan perjalanan.
2.71.8
राज पुत्रः महा अरण्यम् अनभीक्ष्ण उपसेवितम् ।
भद्रः भद्रेण यानेन मारुतः खम् इव अत्ययात् ॥ २.७१.८ ॥
Putra raja melintasi hutan belantara yang luas dan jarang dikunjungi itu dengan kendaraan mulia bernama Bhadra, seperti angin melintasi langit.
2.71.9
भागीरथीम् दुष्प्रतरामम्शुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णम् प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ २.७१.९ ॥
Rāghava segera tiba di sungai besar Bhāgīrathī, sulit diseberangi, arusnya seperti sinar matahari, dan sampai dekat kota termasyhur Prāgvaṭa.
2.71.10
स गङ्गाम् प्राग्वटे तीर्त्वे समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबलस्ताम् स तीर्त्वाथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ २.७१.१० ॥
Di tempat penyeberangan Prāgvaṭa ia sampai di sungai Gaṅgā, dan bersama pasukannya tiba di permukiman Kuṭikoṣṭhikā; setelah menyeberanginya, ia sampai di Dharmavardhana.
2.71.11
तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् ।
वरूथम् च ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥ २.७१.११ ॥
Melewati sisi selatan gerbang ia tiba di Jambūprastha, dan putra Daśaratha melanjutkan ke desa indah bernama Varūtha.
2.71.12
तत्र रम्ये वने वासम् कृत्वा असौ प्रान् मुखो ययौ ।
उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ २.७१.१२ ॥
Setelah bermalam di hutan yang indah, ia berangkat menghadap timur menuju taman Ujjihānā, tempat pohon-pohon priyaka tumbuh.
2.71.13
सालाम्स् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्य अथ भरतः वाहिनीम् त्वरितः ययौ ॥ २.७१.१३ ॥
Tiba di pepohonan sāla dan priyaka, menunggang kuda-kuda yang cepat, lalu melepas pasukan, Bharata bergegas melanjutkan perjalanan.
2.71.14
वासम् कृत्वा सर्व तीर्थे तीर्त्वा च उत्तानकाम् नदीम् ।
अन्या नदीः च विविधाः पार्वतीयैः तुरम् गमैः ॥ २.७१.१४ ॥
Setelah berhenti di Sarva-tīrtha dan menyeberangi sungai Uttānakā, serta menyeberangi berbagai sungai lain dengan kuda-kuda pegunungan.
2.71.15
हस्ति पृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत ।
ततार च नर व्याघ्रः लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ २.७१.१५ ॥
Dengan menunggang punggung gajah, ia menyeberangi sungai Kuṭikā; dan harimau di antara manusia itu menyeberangi Kapīvatī di Lauhitya.
2.71.16
एक साले स्थाणुमतीम् विनते गोमतीम् नदीम् ।
कलिन्ग नगरे च अपि प्राप्य साल वनम् तदा ॥ २.७१.१६ ॥
Di Eka-sāla ia menyeberangi Sthāṇumatī, di Vinata sungai Gomatī; dan setelah tiba di kota Kaliṅga, saat itu ia sampai di hutan sāla.
2.71.17
भरतः क्षिप्रम् आगच्चत् सुपरिश्रान्त वाहनः ।
वनम् च समतीत्य आशु शर्वर्याम् अरुण उदये ॥ २.७१.१७ ॥
Bharata datang dengan cepat, kendaraannya sangat kelelahan; setelah melewati hutan dengan cepat, ia tiba saat fajar menyingsing, ketika malam telah berlalu.
2.71.18
अयोध्याम् मनुना राज्ञा निर्मिताम् स ददर्श ह ।
ताम् पुरीम् पुरुष व्याघ्रः सप्त रात्र उषिटः पथि ॥ २.७१.१८ ॥
Ia melihat Ayodhyā, yang dibangun oleh Raja Manu; setelah bermalam tujuh malam di jalan, harimau di antara manusia itu memandang kota itu.
2.71.19
अयोध्याम् अग्रतः दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत् ।
एषा न अतिप्रतीता मे पुण्य उद्याना यशस्विनी ॥ २.७१.१९ ॥
Melihat Ayodhyā di depan, ia berkata kepada sais kereta: Kota yang termasyhur dengan taman-taman suci ini tidak lagi begitu menyenangkan bagiku.
2.71.20
अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डु मृत्तिका ।
यज्वभिर् गुण सम्पन्नैः ब्राह्मणैः वेद पारगैः ॥ २.७१.२० ॥
Wahai sais, Ayodhyā tampak dari kejauhan, pucat oleh tanah, tempat tinggal para brahmana yang melakukan persembahan, berbudi luhur, dan mahir dalam Veda.
2.71.21
भूयिष्ठम् ऋषैः आकीर्णा राज ऋषि वर पालिता ।
अयोध्यायाम् पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् ॥ २.७१.२१ ॥
Sebagian besar dipenuhi para resi, dilindungi oleh raja-resi terbaik. Dahulu di Ayodhyā terdengar suara yang besar dan riuh.
2.71.22
समन्तान् नर नारीणाम् तम् अद्य न शृणोम्य् अहम् ।
उद्यानानि हि साय अह्ने क्रीडित्वा उपरतैः नरैः ॥ २.७१.२२ ॥
Dari segala penjuru hari ini aku tidak mendengar suara laki-laki dan perempuan itu; orang-orang yang bermain di taman siang dan sore kini telah berhenti.
2.71.23
समन्तात् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते मम अन्यदा ।
तानि अद्य अनुरुदन्ति इव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ २.७१.२३ ॥
Di waktu lain, ketika orang berlarian di segala penjuru, taman-taman itu tampak cerah bagiku. Kini, ditinggalkan oleh para kekasihnya, mereka seolah menangis.
2.71.24
अरण्य भूता इव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न हि अत्र यानैः दृश्यन्ते न गजैः न च वाजिभिः ॥ २.७१.२४ ॥
Wahai sais, kota ini tampak bagiku seperti hutan; di sini tidak terlihat kendaraan, gajah, maupun kuda.
2.71.25
निर्यान्तः वा अभियान्तः वा नर मुख्या यथा पुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ २.७१.२५ ॥
Seperti dahulu, ketika orang-orang terkemuka keluar atau masuk kota, taman-taman bersinar, penuh dengan orang-orang yang mabuk dan bergembira.
2.71.26
जनानाम् रतिसम्योगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य वश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ २.७१.२६ ॥
Tempat-tempat yang dahulu sangat indah untuk pertemuan kenikmatan orang banyak, kini akan saya sebut sepenuhnya tanpa kegembiraan.
2.71.27
स्रस्तपर्णैरनुपथम् विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दो मत्तानाम् मृगपक्षिणाम् ॥ २.७१.२७ ॥
Pepohonan dengan daun-daun gugur di sepanjang jalan seakan menjerit, namun hingga kini tidak terdengar suara binatang dan burung yang mabuk.
2.71.28
सम्रक्ताम् मधुराम् वाणीम् कलम् व्याहरताम् बहु ।
चन्दनागुरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्चितोऽतुलः ॥ २.७१.२८ ॥
Banyak orang berbicara lembut dengan suara jernih dan merdu, dan wangi dupa yang tiada tara, bercampur cendana dan gaharu, memenuhi udara.
2.71.29
प्रवाति पवनः श्रीमान् किम् नु नाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानाम् कोणसम्घट्टितः पुनः ॥ २.७१.२९ ॥
Mengapa angin yang agung itu tidak bertiup hari ini seperti dahulu, membentur plektrum gendang, mridanga, dan vīṇā lalu bergema kembali?
2.71.30
किमद्य शब्दो विरतः सदाऽदीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ २.७१.३० ॥
Mengapa suara yang dahulu selalu mengalir tanpa henti itu kini berhenti? Aku melihat berbagai pertanda buruk dan dosa.
2.71.31
निमित्तानि अमनोज्ञानि तेन सीदति ते मनः ।
सर्वथा कुशलम् सूत दुर्लभम् मम बन्धुषु ॥ २.७१.३१ ॥
Pertanda buruk telah muncul, maka pikiranmu gelisah. Wahai kusir, dalam segala hal, kesejahteraan di antara kerabatku sulit didapat.
2.71.32
तथा ह्यसति सम्मोहे हृदयम् सीदतीव मे ।
विषण्णः शान्तहृदयस्त्रस्तः सुलुलितेन्द्रियः ॥ २.७१.३२ ॥
Demikian pula, tanpa sebab kebingungan yang nyata, hatiku seakan tenggelam. Aku murung dan ketakutan, inderaku sangat terguncang.
2.71.33
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशत् श्रान्त वाहनः ॥ २.७१.३३ ॥
Bharata dengan cepat memasuki kota yang dilindungi keluarga Ikṣvāku; dengan kendaraan yang lelah ia masuk melalui gerbang bernama Vaijayanta.
2.71.34
द्वाह्स्थैः उत्थाय विजयम् पृष्टः तैः सहितः ययौ ।
स तु अनेक अग्र हृदयो द्वाह्स्थम् प्रत्यर्च्य तम् जनम् ॥ २.७१.३४ ॥
Orang-orang yang berjaga di gerbang bangkit dan, menyambutnya dengan doa kemenangan, menanyakan kesejahteraannya. Ia berjalan bersama mereka, namun pikirannya dipenuhi banyak hal; ia membalas hormat kepada penjaga gerbang dan orang-orang itu.
2.71.35
सूतम् अश्व पतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः ।
किमहम् त्वरयानीतः कारणेन विनानघ ॥ २.७१.३५ ॥
Di sana Rāghava berkata kepada kusir yang lelah dari tuan kuda itu: "Wahai yang tak bercela, mengapa aku dibawa begitu tergesa-gesa tanpa alasan apa pun?"
2.71.36
अशुभाशङ्कि हृदयम् शीलम् च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वम् नृपतीनाम् विनाशने ॥ २.७१.३६ ॥
Hatiku penuh ketakutan akan keburukan, dan wataknya pun seakan jatuh. Kami pernah mendengar bahwa di masa lampau, ketika raja-raja binasa, hal-hal seperti ini terjadi.
2.71.37
आकाराः तान् अहम् सर्वान् इह पश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ २.७१.३७ ॥
Wahai kusir, di sini aku melihat semua tanda itu: tak tersapu, kasar dan terabaikan.
2.71.38
असम्यतकवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मेदनेन च ॥ २.७१.३८ ॥
Dengan pintu yang tidak tertutup dengan benar, sama sekali kehilangan keagungan, tanpa persembahan ritual, dan tanpa bercampurnya asap dupa.
2.71.39
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्स्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ २.७१.३९ ॥
Aku melihat rumah-rumah keluarga yang belum makan, tempat orang-orang kehilangan cahaya, yang ditandai kesialan.
2.71.40
अपेतमाल्यशोभानि असम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ २.७१.४० ॥
Kuil-kuil yang kehilangan keindahan kalungan bunga, halamannya tak tersapu dan kosong, tidak lagi bersinar seperti sebelumnya.
2.71.41
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञ्गोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ २.७१.४१ ॥
Arca-arca dewa dibuang, begitu pula pertemuan persembahan; kios-kios bunga dan hari ini pun pasar-pasar barang tidak tampak bercahaya.
2.71.42
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसम्विग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ २.७१.४२ ॥
Hari ini bahkan para pedagang tidak terlihat di sini seperti dahulu; hati mereka gelisah oleh pikiran cemas, dan terikat oleh hancurnya perdagangan.
2.71.43
देवायतनचैत्येषुदीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ २.७१.४३ ॥
Di kuil-kuil dan tempat suci, kawanan burung juga tampak muram.
2.71.44
मलिनम् च अश्रु पूर्ण अक्षम् दीनम् ध्यान परम् कृशम् ।
सस्त्री पुम्सम् च पश्यामि जनम् उत्कण्ठितम् पुरे ॥ २.७१.४४ ॥
Di kota aku melihat laki-laki dan perempuan, wajah mereka suram, mata penuh air mata, sedih, tenggelam dalam pikiran, kurus dan gelisah.
2.71.45
तानि अनिष्टानि अयोध्यायाम् प्रेक्ष्य राज गृहम् ययौ ॥ २.७१.४५ ॥
Melihat tanda-tanda buruk itu di Ayodhyā, ia pergi ke istana kerajaan.
2.71.46
ताम् शून्य शृन्ग अटक वेश्म रथ्याम् ।
रजो अरुण द्वार कपाट यन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्र पुरी प्रकाशाम् ।
दुह्खेन सम्पूर्णतरः बभूव ॥ २.७१.४६ ॥
Melihat kota itu, dengan menara dan teras yang kosong, jalan-jalan memerah oleh debu, gerbang dan palang pintunya, bersinar seperti kota Indra, ia semakin dipenuhi kesedihan.
2.71.47
बहूनि पश्यन् मनसो अप्रियाणि ।
यानि अन्न्यदा न अस्य पुरे बभूवुः ।
अवाक् शिरा दीन मना नहृष्टः ।
पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ २.७१.४७ ॥
Ia melihat banyak hal yang menyakitkan hati, yang belum pernah terjadi di kota itu sebelumnya. Dengan kepala tertunduk, hati sedih, dan tanpa kegembiraan, sang mulia memasuki istana ayahnya.