వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.71.1
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामाम् द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य ताम् नदीम् ॥ २.७१.१ ॥
వీర్యవంతుడు రాజగృహం నుండి తూర్పు ముఖంగా బయలుదేరాడు. తరువాత ద్యుతిమంతుడు సుదామ నదిని దాటి దాన్ని చూశాడు.
2.71.2
ह्लादिनीम् दूर पाराम् च प्रत्यक् स्रोतः तरन्गिणीम् ।
शतद्रूम् अतरत् श्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकु नन्दनः ॥ २.७१.२ ॥
ఆహ్లాదకరమైన, దూరపు తీరాలు గల, పశ్చిమ దిశగా ప్రవహించే అలలున్న శతద్రు నదిని శ్రీమంతుడైన ఇక్ష్వాకు నందనుడు దాటాడు.
2.71.3
एल धाने नदीम् तीर्त्वा प्राप्य च अपर पर्पटान् ।
शिलाम् आकुर्वतीम् तीर्त्वा आग्नेयम् शल्य कर्तनम् ॥ २.७१.३ ॥
ఏలధాన నదిని దాటి, అపర పర్పటులను చేరి, శిల మరియు ఆకుర్వతి నదిని దాటి, ఆగ్నేయ శల్యకర్తనం చేరాడు.
2.71.4
सत्य सम्धः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिला वहाम् ।
अत्ययात् स महा शैलान् वनम् चैत्र रथम् प्रति ॥ २.७१.४ ॥
సత్యసంధుడు, పవిత్రుడు, శ్రీమంతుడు శిలావహ నదిని చూస్తూ మహా పర్వతాలను దాటి చైత్రరథ వనం వైపు వెళ్ళాడు.
2.71.5
सरस्वतीम् च गङ्गाम् च उग्मेन प्रतिपद्य च ।
उत्तरम् वीरमत्स्यानाम् भारुण्डम् प्राविशद्वनम् ॥ २.७१.५ ॥
సరస్వతి, గంగలను ఉగ్రవేగంతో దాటి, వీరమత్స్యుల ఉత్తరభాగంలోని భారుండ వనంలో ప్రవేశించాడు.
2.71.6
वेगिनीम् च कुलिन्ग आख्याम् ह्रादिनीम् पर्वत आवृताम् ।
यमुनाम् प्राप्य सम्तीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा ॥ २.७१.६ ॥
వేగవంతమైన, కులింగ అనే పేరుగల, ఆహ్లాదకరమైన, పర్వతాలతో చుట్టబడిన యమునకు చేరి దాటి, అప్పుడు సైన్యాన్ని ఓదార్చాడు.
2.71.7
शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायात् आदाय च उदकम् ॥ २.७१.७ ॥
అలసిన గుర్రాల అవయవాలను చల్లబరచి, వాటిని ఓదార్చి, అక్కడ స్నానం చేసి నీరు త్రాగి, నీటిని కూడా తీసుకుని ఆయన ముందుకు సాగాడు.
2.71.8
राज पुत्रः महा अरण्यम् अनभीक्ष्ण उपसेवितम् ।
भद्रः भद्रेण यानेन मारुतः खम् इव अत्ययात् ॥ २.७१.८ ॥
రాజకుమారుడు అంతగా మనుషులు వెళ్ళని ఆ మహారణ్యాన్ని, భద్రమనే మంచి వాహనంపై గాలి ఆకాశాన్ని దాటినట్లుగా దాటాడు.
2.71.9
भागीरथीम् दुष्प्रतरामम्शुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णम् प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ २.७१.९ ॥
రాఘవుడు త్వరగా భాగీరథి అనే ఆ మహానదిని చేరుకున్నాడు — దాటడానికి కష్టమైనది, సూర్యకిరణాల వంటి ప్రవాహం కలది — ప్రసిద్ధమైన ప్రాగ్వట నగరం దగ్గరకు వచ్చాడు.
2.71.10
स गङ्गाम् प्राग्वटे तीर्त्वे समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबलस्ताम् स तीर्त्वाथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ २.७१.१० ॥
ఆయన ప్రాగ్వట తీర్థం వద్ద గంగను చేరి, సైన్యంతో కుటికోష్ఠిక అనే నివాస స్థలానికి వచ్చాడు; తరువాత దానిని దాటి ధర్మవర్ధనం అనే చోటుకు వచ్చాడు.
2.71.11
तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् ।
वरूथम् च ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥ २.७१.११ ॥
తోరణానికి దక్షిణ వైపున ఆయన జంబూప్రస్థం వద్దకు చేరాడు; దశరథుని కుమారుడు వరూథం అనే రమ్యమైన గ్రామానికి వెళ్ళాడు.
2.71.12
तत्र रम्ये वने वासम् कृत्वा असौ प्रान् मुखो ययौ ।
उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ २.७१.१२ ॥
అక్కడ రమ్యమైన అరణ్యంలో విడిది చేసి, ఆయన తూర్పుముఖంగా బయలుదేరాడు — ఉజ్జిహానా ఉద్యానానికి, అక్కడ ప్రియక వృక్షాలు ఉన్నచోటికి.
2.71.13
सालाम्स् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्य अथ भरतः वाहिनीम् त्वरितः ययौ ॥ २.७१.१३ ॥
సాల వృక్షాలు, ప్రియక వృక్షాలు ఉన్న చోటికి చేరి, వేగవంతమైన గుర్రాలపై ఎక్కి, తరువాత సైన్యానికి వీడ్కోలు చెప్పి భరతుడు త్వరగా ముందుకు సాగాడు.
2.71.14
वासम् कृत्वा सर्व तीर्थे तीर्त्वा च उत्तानकाम् नदीम् ।
अन्या नदीः च विविधाः पार्वतीयैः तुरम् गमैः ॥ २.७१.१४ ॥
సర్వతీర్థం వద్ద విడిది చేసి, ఉత్తానకా నదిని దాటి, పర్వతప్రాంత గుర్రాలతో ఇతర వివిధ నదులనూ దాటి.
2.71.15
हस्ति पृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत ।
ततार च नर व्याघ्रः लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ २.७१.१५ ॥
ఏనుగు వీపు ఎక్కి కుటికను దాటాడు; నరశ్రేష్ఠుడైన అతడు లౌహిత్యం వద్ద కపీవతిని దాటాడు.
2.71.16
एक साले स्थाणुमतीम् विनते गोमतीम् नदीम् ।
कलिन्ग नगरे च अपि प्राप्य साल वनम् तदा ॥ २.७१.१६ ॥
ఏకసాలంలో స్థాణుమతిని, వినతంలో గోమతి నదిని (దాటాడు); కళింగ నగరం చేరి, అప్పుడు సాల వనాన్ని చేరాడు.
2.71.17
भरतः क्षिप्रम् आगच्चत् सुपरिश्रान्त वाहनः ।
वनम् च समतीत्य आशु शर्वर्याम् अरुण उदये ॥ २.७१.१७ ॥
భరతుడు త్వరగా వచ్చాడు; అతని వాహనాలు బాగా అలసిపోయాయి; అడవిని దాటి, రాత్రి గడిచి అరుణోదయ సమయంలో (చేరాడు).
2.71.18
अयोध्याम् मनुना राज्ञा निर्मिताम् स ददर्श ह ।
ताम् पुरीम् पुरुष व्याघ्रः सप्त रात्र उषिटः पथि ॥ २.७१.१८ ॥
మనువు రాజు నిర్మించిన అయోధ్యను అతడు చూశాడు; దారిలో ఏడు రాత్రులు గడిపి, ఆ నగరాన్ని ఆ నరశ్రేష్ఠుడు చూశాడు.
2.71.19
अयोध्याम् अग्रतः दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत् ।
एषा न अतिप्रतीता मे पुण्य उद्याना यशस्विनी ॥ २.७१.१९ ॥
ఎదురుగా అయోధ్యను చూసి, రథంలో సారథితో ఆయన ఇలా అన్నాడు: పుణ్య ఉద్యానాలు కలిగిన ఈ యశస్విని నగరం నాకు ఇప్పుడు అంతగా ప్రీతికరంగా కనిపించడం లేదు.
2.71.20
अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डु मृत्तिका ।
यज्वभिर् गुण सम्पन्नैः ब्राह्मणैः वेद पारगैः ॥ २.७१.२० ॥
సారథీ, దూరం నుండి అయోధ్య లేత మట్టి (గోడలు) కలదిగా కనిపిస్తోంది; అక్కడ యజ్ఞం చేసే, గుణసంపన్నులైన, వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు.
2.71.21
भूयिष्ठम् ऋषैः आकीर्णा राज ऋषि वर पालिता ।
अयोध्यायाम् पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् ॥ २.७१.२१ ॥
ఎక్కువగా ఋషులతో నిండి, శ్రేష్ఠ రాజర్షులచే పాలింపబడిన (ఈ నగరం). పూర్వం అయోధ్యలో గొప్ప, కోలాహలమైన శబ్దం వినిపించేది.
2.71.22
समन्तान् नर नारीणाम् तम् अद्य न शृणोम्य् अहम् ।
उद्यानानि हि साय अह्ने क्रीडित्वा उपरतैः नरैः ॥ २.७१.२२ ॥
నలువైపుల నుండి స్త్రీపురుషుల ఆ ధ్వనిని ఈ రోజు నేను వినడం లేదు. పగలు, సాయంత్రం ఉద్యానాలలో ఆడి, ఇప్పుడు ప్రజలు విరమించారు.
2.71.23
समन्तात् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते मम अन्यदा ।
तानि अद्य अनुरुदन्ति इव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ २.७१.२३ ॥
ముందు చుట్టూ జనం పరుగులు తీస్తున్నప్పుడు అవి నాకు ప్రకాశవంతంగా కనిపించేవి. ఈ రోజు, ప్రేమికులచే విడువబడి, అవి ఏడుస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి.
2.71.24
अरण्य भूता इव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न हि अत्र यानैः दृश्यन्ते न गजैः न च वाजिभिः ॥ २.७१.२४ ॥
సారథీ, ఈ పట్టణం నాకు అడవిలా కనిపిస్తోంది. ఇక్కడ వాహనాలు గానీ, ఏనుగులు గానీ, గుర్రాలు గానీ కనిపించడం లేదు.
2.71.25
निर्यान्तः वा अभियान्तः वा नर मुख्या यथा पुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ २.७१.२५ ॥
పూర్వం నగరంలో బయటకు వెళ్తున్న లేదా లోపలికి వస్తున్న శ్రేష్ఠ పురుషులతోనూ, మత్తులై ఆనందంగా ఉన్నవారితోనూ ఉద్యానవనాలు ప్రకాశించేవి.
2.71.26
जनानाम् रतिसम्योगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य वश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ २.७१.२६ ॥
ప్రజల ఆనందకరమైన కలయికలలో అత్యంత గుణవంతమైనవిగా ఉన్నవాటిని, ఇప్పుడు పూర్తిగా ఆనందరహితమైనవిగా నేను చెబుతాను.
2.71.27
स्रस्तपर्णैरनुपथम् विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दो मत्तानाम् मृगपक्षिणाम् ॥ २.७१.२७ ॥
రాలిన ఆకులతో దారివెంబడి ఉన్న చెట్లు ఏడుస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి; అయినా ఈనాటికీ మత్తెక్కిన మృగపక్షుల శబ్దం వినిపించడం లేదు.
2.71.28
सम्रक्ताम् मधुराम् वाणीम् कलम् व्याहरताम् बहु ।
चन्दनागुरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्चितोऽतुलः ॥ २.७१.२८ ॥
అనేకులు స్పష్టమైన, మధురమైన స్వరంతో మృదువుగా మాట్లాడుతుండగా, చందనం అగరు కలిసిన ధూపపు సాటిలేని సువాసన వ్యాపించి ఉండేది.
2.71.29
प्रवाति पवनः श्रीमान् किम् नु नाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानाम् कोणसम्घट्टितः पुनः ॥ २.७१.२९ ॥
ఆ శోభాయుతమైన గాలి ఈరోజు పూర్వంలా ఎందుకు వీయడం లేదు? భేరి, మృదంగం, వీణల మెటికలకు తగిలి అది మళ్లీ ధ్వనించేది కదా.
2.71.30
किमद्य शब्दो विरतः सदाऽदीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ २.७१.३० ॥
పూర్వం ఎప్పుడూ తగ్గని వేగంతో సాగిన ఆ శబ్దం ఈరోజు ఎందుకు ఆగిపోయింది? అనేక రకాల అశుభాలను, పాపకరమైనవాటిని నేను చూస్తున్నాను.
2.71.31
निमित्तानि अमनोज्ञानि तेन सीदति ते मनः ।
सर्वथा कुशलम् सूत दुर्लभम् मम बन्धुषु ॥ २.७१.३१ ॥
అశుభ శకునాలున్నాయి; అందువల్ల నీ మనసు కుంగిపోతోంది. సారథీ, నా బంధువుల మధ్య అన్ని విధాలా క్షేమం దుర్లభం.
2.71.32
तथा ह्यसति सम्मोहे हृदयम् सीदतीव मे ।
विषण्णः शान्तहृदयस्त्रस्तः सुलुलितेन्द्रियः ॥ २.७१.३२ ॥
అలాగే, అసత్యమైన భ్రమలోనూ నా హృదయం మునిగిపోతున్నట్టుంది. నేను దుఃఖితుడై, భయపడి, ఇంద్రియాలు బాగా కలత చెందినవాడనయ్యాను.
2.71.33
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशत् श्रान्त वाहनः ॥ २.७१.३३ ॥
భరతుడు త్వరగా ఇక్ష్వాకు వంశం పాలించిన నగరంలో ప్రవేశించాడు. అలసిన వాహనాలతో వైజయంత ద్వారం గుండా లోపలికి వచ్చాడు.
2.71.34
द्वाह्स्थैः उत्थाय विजयम् पृष्टः तैः सहितः ययौ ।
स तु अनेक अग्र हृदयो द्वाह्स्थम् प्रत्यर्च्य तम् जनम् ॥ २.७१.३४ ॥
ద్వారం వద్ద ఉన్నవారు లేచి విజయ స్వాగతంతో అతనిని పలకరించారు. అతడు వారితో కలిసి నడిచాడు; కానీ అతని మనసు అనేక ఆలోచనలలో మునిగి ఉంది. ద్వారపాలకుని, ప్రజలను అతడు గౌరవంగా ప్రతిగౌరవించాడు.
2.71.35
सूतम् अश्व पतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः ।
किमहम् त्वरयानीतः कारणेन विनानघ ॥ २.७१.३५ ॥
అక్కడ రాఘవుడు అలసిపోయిన సారథిని ఇలా అన్నాడు— నిష్కల్మషుడా, ఏ కారణం లేకుండా నన్ను ఇంత త్వరగా ఎందుకు తీసుకొచ్చావు?
2.71.36
अशुभाशङ्कि हृदयम् शीलम् च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वम् नृपतीनाम् विनाशने ॥ २.७१.३६ ॥
అశుభాన్ని భయపడే నా హృదయం ఉంది; నా స్వభావమూ పడిపోతున్నట్లుంది. పూర్వం రాజుల వినాశంలో ఇలాంటివే జరిగాయని మనం విన్నాం.
2.71.37
आकाराः तान् अहम् सर्वान् इह पश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ २.७१.३७ ॥
సారథీ, ఇక్కడ ఆ లక్షణాలన్నింటినీ నేను చూస్తున్నాను — ఊడ్చి శుభ్రం చేయబడనివి, పరుషంగా, నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నవి.
2.71.38
असम्यतकवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मेदनेन च ॥ २.७१.३८ ॥
తలుపులు సరిగా బిగించబడనివి, అన్నివిధాలా శోభ లేనివి, బలికర్మలు లేనివి, ధూప పొగ కలయిక లేనివి.
2.71.39
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्स्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ २.७१.३९ ॥
కుటుంబాలు భోజనం చేయనివి, జనులు తేజస్సు లేనివారు, అలక్ష్మి ఆవరించిన గృహస్థుల ఇళ్లను నేను చూస్తున్నాను.
2.71.40
अपेतमाल्यशोभानि असम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ २.७१.४० ॥
పూలమాలల శోభ తొలగిపోయిన, ప్రాంగణాలు ఊడ్చబడని, శూన్యమైన దేవాలయాలు పూర్వంలా ప్రకాశించడం లేదు.
2.71.41
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञ्गोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ २.७१.४१ ॥
దేవతా విగ్రహాలు పడవేయబడ్డాయి, యజ్ఞ సభలు కూడా అలాగే ఉన్నాయి; పూల అంగళ్లలోనూ ఈ రోజు సరుకుల అంగళ్లలోనూ వెలుగు లేదు.
2.71.42
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसम्विग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ २.७१.४२ ॥
ఈ రోజు వ్యాపారులు కూడా ఇక్కడ పూర్వంలా కనిపించడం లేదు; వారి హృదయాలు ఆలోచనతో కలత చెందాయి, వ్యాపారం నష్టపోవడంతో బంధింపబడినట్లున్నారు.
2.71.43
देवायतनचैत्येषुदीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ २.७१.४३ ॥
దేవాలయాల్లోను, చైత్యాల్లోను పక్షి సమూహాలు కూడా అలాగే దీనంగా కనిపించాయి.
2.71.44
मलिनम् च अश्रु पूर्ण अक्षम् दीनम् ध्यान परम् कृशम् ।
सस्त्री पुम्सम् च पश्यामि जनम् उत्कण्ठितम् पुरे ॥ २.७१.४४ ॥
నగరంలో మాసిన ముఖాలతో, కన్నీటితో నిండిన కళ్ళతో, దీనంగా, ధ్యానంలో మునిగి, కృశించి, స్త్రీ పురుషులు ఆతురతతో ఉండటం నేను చూస్తున్నాను.
2.71.45
तानि अनिष्टानि अयोध्यायाम् प्रेक्ष्य राज गृहम् ययौ ॥ २.७१.४५ ॥
అయోధ్యలో ఈ అశుభ సూచనలను చూసి ఆయన రాజభవనానికి వెళ్ళారు.
2.71.46
ताम् शून्य शृन्ग अटक वेश्म रथ्याम् ।
रजो अरुण द्वार कपाट यन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्र पुरी प्रकाशाम् ।
दुह्खेन सम्पूर्णतरः बभूव ॥ २.७१.४६ ॥
ఖాళీ శిఖరాలు, మేడలు, ధూళితో ఎర్రబారిన వీధులు, తలుపులు గడియలు ఉన్న, ఇంద్రపురి వలె ప్రకాశించే ఆ పురిని చూసి ఆయన దుఃఖంతో నిండిపోయారు.
2.71.47
बहूनि पश्यन् मनसो अप्रियाणि ।
यानि अन्न्यदा न अस्य पुरे बभूवुः ।
अवाक् शिरा दीन मना नहृष्टः ।
पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ २.७१.४७ ॥
ఆ నగరంలో మునుపెన్నడూ లేని అనేక అప్రియ దృశ్యాలను ఆయన చూశారు. తల వంచుకొని, మనసు దీనమై, సంతోషం లేకుండా, ఆ మహాత్ముడు తండ్రి భవనంలో ప్రవేశించారు.