ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.72.1
अपश्यम्स् तु ततः तत्र पितरम् पितुर् आलये ।
जगाम भरतः द्रष्टुम् मातरम् मातुर् आलये ॥ २.७२.१ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಭರತನು ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಂಡನು; ಬಳಿಕ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.
2.72.2
अनुप्राप्तम् तु तम् दृष्ट्वा कैकेयी प्रोषितम् सुतम् ।
उत्पपात तदा हृष्टा त्यक्त्वा सौवर्ण मानसम् ॥ २.७२.२ ॥
ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮಗನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಕೈಕೇಯಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಆಸನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎದ್ದಳು.
2.72.3
स प्रविश्य एव धर्म आत्मा स्व गृहम् श्री विवर्जितम् ।
भरतः प्रेक्ष्य जग्राह जनन्याः चरणौ शुभौ ॥ २.७२.३ ॥
ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಭರತನು ಶ್ರೀ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳ ಶುಭಕರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
2.72.4
सा तम् मूर्ध्नि समुपाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनम् ।
अङ्के भरतम् आरोप्य प्रष्टुम् समुपचक्रमे ॥ २.७२.४ ॥
ಅವಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಭರತನ ತಲೆಯನ್ನು ವಾಸನೆ ನೋಡಿ, ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ, ಕೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.
2.72.5
अद्य ते कतिचित् रात्र्यः च्युतस्य आर्यक वेश्मनः ।
अपि न अध्व श्रमः शीघ्रम् रथेन आपततः तव ॥ २.७२.५ ॥
ಇಂದು ನೀನು ಅಜ್ಜನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟು ಕೆಲವೇ ರಾತ್ರಿಗಳು ಕಳೆದಿವೆ; ರಥದಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಬಂದ ಕಾರಣ ನಿನಗೆ ದಾರಿಯ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲವೇ?
2.72.6
आर्यकः ते सुकुशलो युधा जिन् मातुलः तव ।
प्रवासाच् च सुखम् पुत्र सर्वम् मे वक्तुम् अर्हसि ॥ २.७२.६ ॥
ನಿನ್ನ ಅಜ್ಜ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನಿನ್ನ ಮಾವ ಯುಧಾಜಿತನೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮಗನೇ, ಪ್ರವಾಸದ ಎಲ್ಲ ಸುಖ-ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಬೇಕು.
2.72.7
एवम् पृष्ठः तु कैकेय्या प्रियम् पार्थिव नन्दनः ।
आचष्ट भरतः सर्वम् मात्रे राजीव लोचनः ॥ २.७२.७ ॥
ಕೈಕೇಯಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು, ರಾಜಕುಮಾರ, ಕಮಲನೇತ್ರ ಭರತನು ತಾಯಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರಿಯ ಸಮಾಚಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
2.72.8
अद्य मे सप्तमी रात्रिः च्युतस्य आर्यक वेश्मनः ।
अम्बायाः कुशली तातः युधाजिन् मातुलः च मे ॥ २.७२.८ ॥
ಆರ್ಯಕನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟು ಇಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳಾಗಿವೆ. ತಾಯಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ತಂದೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನನ್ನ ಮಾವ ಯುಧಾಜಿತ್ತೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
2.72.9
यन् मे धनम् च रत्नम् च ददौ राजा परम् तपः ।
परिश्रान्तम् पथि अभवत् ततः अहम् पूर्वम् आगतः ॥ २.७२.९ ॥
ರಾಜನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ದಣಿಸಿದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಮೊದಲೇ ಬಂದೆ.
2.72.10
राज वाल्य हरैः दूतैः त्वर्यमाणो अहम् आगतः ।
यद् अहम् प्रष्टुम् इच्चामि तत् अम्बा वक्तुम् अर्हसि ॥ २.७२.१० ॥
ರಾಜನ ವೇಗದ ದೂತರಿಂದ ಆತುರಗೊಂಡು ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವುದನ್ನು ತಾಯಿ, ನೀನು ಹೇಳಬೇಕು.
2.72.11
शून्यो अयम् शयनीयः ते पर्यन्को हेम भूषितः ।
न च अयम् इक्ष्वाकु जनः प्रहृष्टः प्रतिभाति मे ॥ २.७२.११ ॥
ನಿನ್ನ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಈ ಹಾಸಿಗೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ; ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಜನರೂ ನನಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.72.12
राजा भवति भूयिष्ठ्गम् इह अम्बाया निवेशने ।
तम् अहम् न अद्य पश्यामि द्रष्टुम् इच्चन्न् इह आगतः ॥ २.७२.१२ ॥
ರಾಜನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಇಂದು ನಾನು ಅವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅವನನ್ನು ನೋಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
2.72.13
पितुर् ग्रहीष्ये चरणौ तम् मम आख्याहि पृच्चतः ।
आहोस्विद् अम्ब ज्येष्ठायाः कौसल्याया निवेशने ॥ २.७२.१३ ॥
ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತೇನೆ. ತಾಯೇ, ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಹೇಳು — ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಯೇ?
2.72.14
तम् प्रत्युवाच कैकेयी प्रियवद् घोरम् अप्रियम् ।
अजानन्तम् प्रजानन्ती राज्य लोभेन मोहिता ॥ २.७२.१४ ॥
ಅವನಿಗೆ ಕೈಕೇಯಿ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು — ಪ್ರಿಯವಾದಂತೆ, ಆದರೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿ, ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿ; ಅರಿಯದವನಿಗೆ, ಅರಿತಿದ್ದರೂ, ರಾಜ್ಯಲೋಭದಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾಗಿ.
2.72.15
या गतिः सर्व भूतानाम् ताम् गतिम् ते पिता गतः ।
राजा महात्मा तेजस्वी यायजूकः सताम् गतिः ॥ २.७२.१५ ॥
ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿರುವ ಅದೇ ಗತಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ, ಮಹಾತ್ಮ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ಸಜ್ಜನರ ಆಶ್ರಯ.
2.72.16
तत् श्रुत्वा भरतः वाक्यम् धर्म अभिजनवान् शुचिः ।
पपात सहसा भूमौ पितृ शोक बल अर्दितः ॥ २.७२.१६ ॥
ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭರತ — ಧರ್ಮವಂತ, ಕುಲೀನ, ಶುಚಿ — ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು; ತಂದೆಯ ಶೋಕದ ಬಲದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ.
2.72.17
हा हातोऽस्मीति कृपणाम् दीनाम् वाचमुदीरयन् ।
निपपात महाबाहुर्बाहु विक्षिप्य वीर्यवान् ॥ २.७२.१७ ॥
"ಅಯ್ಯೋ! ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ನಾಶವಾದೆ" ಎಂದು ದೀನ, ಕರುಣಾಜನಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ, ಮಹಾಬಾಹು ವೀರ್ಯವಂತ ಭರತ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಬೀಸಿ ಬಿದ್ದನು.
2.72.18
ततः शोकेन सम्वीतः पितुर् मरण दुह्खितः ।
विललाप महा तेजा भ्रान्त आकुलित चेतनः ॥ २.७२.१८ ॥
ಆಗ ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ತಂದೆಯ ಮರಣದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಭರತ, ಭ್ರಾಂತನಾಗಿ, ವ್ಯಾಕುಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದನು.
2.72.19
एतत् सुरुचिरम् भाति पितुर् मे शयनम् पुरा ।
शशिनेवामलम् रात्रौ गगनम् तोयदात्यये ॥ २.७२.१९ ॥
ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಿಂದ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆಕಾಶದಂತೆ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಈ ಅತಿ ಸುಂದರ ಶಯ್ಯೆ ಹಿಂದೆ ಎಷ್ಟು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
2.72.20
तत् इदम् न विभाति अद्य विहीनम् तेन धीमता ।
व्योमेव श्शिना हीनमप्भुष्क इव सागरः ॥ २.७२.२० ॥
ಆ ಜ್ಞಾನಿ ತಂದೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇಂದು ಇದು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶದಂತೆ, ನೀರು ಬತ್ತಿದ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಆಗಿದೆ.
2.72.21
बाष्पमुत्सृज्य कण्ठे स्वात्मना परिपीडितः ।
आच्चाद्य वदनम् श्रीमद्वस्त्रेण जयताम् वरः ॥ २.७२.२१ ॥
ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು, ಕಣ್ಣೀರು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿ ತಾನೇ ಅತಿ ನೊಂದು, ತನ್ನ ಸುಂದರ ಮುಖವನ್ನು ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡನು.
2.72.22
तम् आर्तम् देव सम्काशम् समीक्ष्य पतितम् भुवि ।
निकृत्तमिव सालस्य स्कन्धम् परशुना वने ॥ २.७२.२२ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಕಡಿದ ಸಾಲ ಮರದ ಕಾಂಡದಂತೆ, ದೇವಸದೃಶನಾದ ಆ ದುಃಖಿತನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ.
2.72.23
मत्तमातङ्गसम्काशम् चन्द्रार्कसदृशम् भुवः ।
उत्थापयित्वा शोक आर्तम् वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.७२.२३ ॥
ಮದಗಜದಂತೆ, ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಆತನನ್ನು, ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಆತನನ್ನು ನೆಲದಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.72.24
उत्तिष्ठ उत्तिष्ठ किम् शेषे राज पुत्र महा यशः ।
त्वद् विधा न हि शोचन्ति सन्तः सदसि सम्मताः ॥ २.७२.२४ ॥
ಏಳಿ, ಏಳಿ! ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ಏಕೆ ಮಲಗಿದ್ದೀರಿ? ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿಮ್ಮಂತಹ ಸಜ್ಜನರು ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.72.25
दानयज्ञाधिकारा हि शीलश्रुतिवचोनुगा ।
बुद्धिस्ते बुद्धिसम्पन्न प्रभेवार्कस्य मन्दिरे ॥ २.७२.२५ ॥
ದಾನ ಯಜ್ಞಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ, ಶೀಲ, ಶ್ರುತಿ, ವಚನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ, ಓ ಬುದ್ಧಿವಂತೆಯೇ, ಸೂರ್ಯನ ಮಂದಿರದ ಪ್ರಭೆಯಂತಿದೆ.
2.72.26
स रुदत्या चिरम् कालम् भूमौ विपरिवृत्य च ।
जननीम् प्रत्युवाच इदम् शोकैः बहुभिर् आवृतः ॥ २.७२.२६ ॥
ಅವನು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಅಳುತ್ತಾ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊರಳಾಡಿ, ಅನೇಕ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿ ತಾಯಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.72.28
अभिषेक्ष्यति रामम् तु राजा यज्ञम् नु यक्ष्यति ।
तत् इदम् हि अन्यथा भूतम् व्यवदीर्णम् मनो मम ।
पितरम् यो न पश्यामि नित्यम् प्रिय हिते रतम् ॥ २.७२.२८ ॥
ರಾಜರು ರಾಮನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವರು, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನೂ ಮಾಡುವರು; ಆದರೆ ಅದು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಆಯಿತು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಒಡೆದಿದೆ, ಪ್ರಿಯರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತರಾದ ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.72.29
अम्ब केन अत्यगात् राजा व्याधिना मय्य् अनागते ।
धन्या राम आदयः सर्वे यैः पिता सम्स्कृतः स्वयम् ॥ २.७२.२९ ॥
ತಾಯಿ, ನಾನು ಬರುವ ಮೊದಲೇ ಯಾವ ರೋಗದಿಂದ ರಾಜರು ಅಗಲಿದರು? ರಾಮ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಧನ್ಯರು, ಅವರೇ ತಂದೆಗೆ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದರು.
2.72.30
न नूनम् माम् महा राजः प्राप्तम् जानाति कीर्तिमान् ।
उपजिघ्रेद्द् हि माम् मूर्ध्नि तातः सम्नम्य सत्वरम् ॥ २.७२.३० ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಹಾಕೀರ್ತಿವಂತ ರಾಜರಿಗೆ ನಾನು ಬಂದಿರುವುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ; ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ತಂದೆ ಬಗ್ಗಿ ಕೂಡಲೇ ನನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಮೂಸುತ್ತಿದ್ದರು.
2.72.31
क्व स पाणिः सुख स्पर्शः तातस्य अक्लिष्ट कर्मणः ।
येन माम् रजसा ध्वस्तम् अभीक्ष्णम् परिमार्जति ॥ २.७२.३१ ॥
ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆಯ ಆ ಸುಖಸ್ಪರ್ಶದ ಕೈ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಧೂಳಿನಿಂದ ಮಲಿನನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಅದು ಪದೇ ಪದೇ ಒರೆಸುತ್ತಿತ್ತು.
2.72.32
यो मे भ्राता पिता बन्धुर् यस्य दासो अस्मि धीमतः ।
तस्य माम् शीघ्रम् आख्याहि रामस्य अक्लिष्ट कर्मणः ॥ २.७२.३२ ॥
ನನ್ನ ಸಹೋದರ, ತಂದೆ, ಬಂಧುವಾದವನು, ನಾನು ಯಾರ ದಾಸನೋ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಿ ರಾಮನ ಕುರಿತು ನನಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಸು.
2.72.33
पिता हि भवति ज्येष्ठो धर्मम् आर्यस्य जानतः ।
तस्य पादौ ग्रहीष्यामि स हि इदानीम् गतिर् मम ॥ २.७२.३३ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಆರ್ಯರಿಗೆ ತಂದೆಯೇ ಹಿರಿಯನು. ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತೇನೆ; ಈಗ ಅವನೇ ನನ್ನ ಆಶ್ರಯ.
2.72.34
धर्मविद्धर्मनित्यश्च सत्यसन्धो दृढव्रतः ।
आर्ये किम् अब्रवीद् राजा पिता मे सत्य विक्रमः ॥ २.७२.३४ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಧರ್ಮನಿರತನು, ಸತ್ಯಸಂಧನು, ದೃಢವ್ರತನು, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ನನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜನು ಆರ್ಯನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದನು?
2.72.36
पश्चिमम् साधु सम्देशम् इच्चामि श्रोतुम् आत्मनः ।
राम इति राजा विलपन् हा सीते लक्ष्मण इति च ।
स महात्मा परम् लोकम् गतः गतिमताम् वरः ॥ २.७२.३६ ॥
ಅವನ ಕೊನೆಯ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಬಯಸುತ್ತೇನೆ. 'ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ, ಗತಿಯುಳ್ಳವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪರಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
2.72.37
इमाम् तु पश्चिमाम् वाचम् व्याजहार पिता तव ।
काल धर्म परिक्षिप्तः पाशैः इव महा गजः ॥ २.७२.३७ ॥
ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಈ ಕೊನೆಯ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು, ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ ಮಹಾಗಜದಂತೆ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು.
2.72.38
सिद्ध अर्थाः तु नरा रामम् आगतम् सीतया सह ।
लक्ष्मणम् च महा बाहुम् द्रक्ष्यन्ति पुनर् आगतम् ॥ २.७२.३८ ॥
ಆಸೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಜನರು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ರಾಮನನ್ನು ಮತ್ತು ಮಹಾಬಾಹು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂದವರಾಗಿ ಕಾಣುವರು.
2.72.39
तत् श्रुत्वा विषसाद एव द्वितीया प्रिय शम्सनात् ।
विषण्ण वदनो भूत्वा भूयः पप्रच्च मातरम् ॥ २.७२.३९ ॥
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎರಡನೆಯ ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿಷಾದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಳು. ಮುಖ ಬಾಡಿ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು.
2.72.40
क्व च इदानीम् स धर्म आत्मा कौसल्य आनन्द वर्धनः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च समम् गतः ॥ २.७२.४० ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಆನಂದವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ, ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಈಗ ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ?
2.72.41
तथा पृष्टा यथा तत्त्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ।
माता अस्य युगपद् वाक्यम् विप्रियम् प्रिय शन्कया ॥ २.७२.४१ ॥
ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ತಾಯಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಪ್ರಿಯ ಮಗನ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಆತಂಕದಿಂದ ಅವಳು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.72.42
स हि राज सुतः पुत्र चीर वासा महा वनम् ।
दण्डकान् सह वैदेह्या लक्ष्मण अनुचरः गतः ॥ २.७२.४२ ॥
ಆ ರಾಜಕುಮಾರ, ನಿನ್ನ ಮಗ, ನಾರುಮಡಿ ಧರಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯವಾದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ.
2.72.43
तत् श्रुत्वा भरतः त्रस्तः भ्रातुः चारित्र शन्कया ।
स्वस्य वम्शस्य माहात्म्यात् प्रष्टुम् समुपचक्रमे ॥ २.७२.४३ ॥
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭರತನು ಭಯಗೊಂಡನು. ಸಹೋದರನ ನಡತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಂಶದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವನು ಕೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
2.72.44
कच्चिन् न ब्राह्मण वधम् हृतम् रामेण कस्यचित् ।
कच्चिन् न आढ्यो दरिद्रः वा तेन अपापो विहिम्सितः ॥ २.७२.४४ ॥
ರಾಮನು ಯಾವುದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಲಿ ಬಡವನಾಗಲಿ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಅವನು ಹಿಂಸಿಸಿದ್ದಾನೆಯೇ?
2.72.45
कच्चिन् न पर दारान् वा राज पुत्रः अभिमन्यते ।
कस्मात् स दण्डक अरण्ये भ्रूणहा इव विवासितः ॥ २.७२.४५ ॥
ರಾಜಕುಮಾರನು ಪರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಬಯಸಿದನೇ? ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಗಾರನಂತೆ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು?
2.72.46
अथ अस्य चपला माता तत् स्व कर्म यथा तथम् ।
तेन एव स्त्री स्वभावेन व्याहर्तुम् उपचक्रमे ॥ २.७२.४६ ॥
ಆಗ ಅವನ ಚಂಚಲ ಸ್ವಭಾವದ ತಾಯಿ, ತನ್ನ ಕರ್ಮವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.
2.72.47
एवमुक्ता तु कैकेयी भरतेन महात्मना ।
उवाच वचनम् हृष्टा मूढा पण्डितमानिनी ॥ २.७२.४७ ॥
ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಕೈಕೇಯಿ, ತಾನು ಪಂಡಿತೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಮೂಢೆ, ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.72.48
न ब्राह्मण धनम् किम्चिद्द् हृतम् रामेण कस्यचित् ।
कश्चिन् न आढ्यो दरिद्रः वा तेन अपापो विहिम्सितः ॥ २.७२.४८ ॥
ರಾಮನು ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನೂ ಅಪಹರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಲಿ ಬಡವರಾಗಲಿ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ಯಾರನ್ನೂ ಅವನು ಹಿಂಸಿಸಲಿಲ್ಲ.
2.72.49
न रामः पर दारामः च चक्षुर्भ्याम् अपि पश्यति ।
मया तु पुत्र श्रुत्वा एव रामस्य एव अभिषेचनम् ॥ २.७२.४९ ॥
ರಾಮನು ಪರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕಣ್ಣೆತ್ತಿಯೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಗನೇ, ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ನಾನು—
2.72.50
याचितः ते पिता राज्यम् रामस्य च विवासनम् ।
स स्व वृत्तिम् समास्थाय पिता ते तत् तथा अकरोत् ॥ २.७२.५० ॥
ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಮನ ವನವಾಸವನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು; ನಿನ್ನ ತಂದೆ ತನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು.
2.72.51
रामः च सह सौमित्रिः प्रेषितः सह सीतया ।
तम् अपश्यन् प्रियम् पुत्रम् मही पालो महा यशाः ॥ २.७२.५१ ॥
ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಾಣದ ಆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಭೂಪಾಲಕ…
2.72.52
पुत्र शोक परिद्यूनः पन्चत्वम् उपपेदिवान् ।
त्वया तु इदानीम् धर्मज्ञ राजत्वम् अवलम्ब्यताम् ॥ २.७२.५२ ॥
ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ, ಈಗ ನೀನು ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊ.
2.72.53
त्वत् कृते हि मया सर्वम् इदम् एवम् विधम् कृतम् ।
मा शोकम् मा च सम्तापम् धैर्यमाश्रय पुत्रक ॥ २.७२.५३ ॥
ನಿನಗಾಗಿಯೇ ನಾನು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದೆ. ಮಗನೇ, ಶೋಕಿಸಬೇಡ, ಸಂತಾಪಪಡಬೇಡ, ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು.
2.72.54
त्वदधीना हि नगरी राज्यम् चैतदनामयम् ।
तत् पुत्र शीघ्रम् विधिना विधिज्ञैः ।
वसिष्ठ मुख्यैः सहितः द्विज इन्द्रैः ।
सम्काल्य राजानम् अदीन सत्त्वम् ।
आत्मानम् उर्व्याम् अभिषेचयस्व ॥ २.७२.५४ ॥
ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ನಗರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಗನೇ, ವಿಧಿಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಿಜರೊಂದಿಗೆ ಬೇಗನೆ ವಿಧಿಯಂತೆ ರಾಜನನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ನೀನೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ ಹೊಂದು.