รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.72.1
अपश्यम्स् तु ततः तत्र पितरम् पितुर् आलये ।
जगाम भरतः द्रष्टुम् मातरम् मातुर् आलये ॥ २.७२.१ ॥
ที่นั่น ภรตได้เห็นพระบิดาในเรือนของพระบิดาก่อน แล้วจึงไปพบพระมารดาในเรือนของพระมารดา
2.72.2
अनुप्राप्तम् तु तम् दृष्ट्वा कैकेयी प्रोषितम् सुतम् ।
उत्पपात तदा हृष्टा त्यक्त्वा सौवर्ण मानसम् ॥ २.७२.२ ॥
เมื่อเห็นพระโอรสผู้กลับจากการเนรเทศมาถึง ไกเกยีก็ดีพระทัยยิ่งนัก ลุกขึ้นทันที ละจากที่นั่งทองคำของนาง
2.72.3
स प्रविश्य एव धर्म आत्मा स्व गृहम् श्री विवर्जितम् ।
भरतः प्रेक्ष्य जग्राह जनन्याः चरणौ शुभौ ॥ २.७२.३ ॥
ภรตผู้มีจิตใจชอบธรรม เมื่อเข้าไปในเรือนของตนซึ่งขาดความรุ่งเรืองแล้ว เห็นพระมารดาก็กราบลงที่พระบาทอันเป็นมงคลทั้งสองของพระนาง
2.72.4
सा तम् मूर्ध्नि समुपाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनम् ।
अङ्के भरतम् आरोप्य प्रष्टुम् समुपचक्रमे ॥ २.७२.४ ॥
นางดมศีรษะของภรตผู้รุ่งโรจน์ โอบกอดไว้ อุ้มภรตขึ้นวางบนตัก แล้วเริ่มซักถามพระโอรส
2.72.5
अद्य ते कतिचित् रात्र्यः च्युतस्य आर्यक वेश्मनः ।
अपि न अध्व श्रमः शीघ्रम् रथेन आपततः तव ॥ २.७२.५ ॥
ลูกรัก เพียงไม่กี่คืนนับจากที่เจ้าออกจากเรือนของตาเจ้า เจ้ามาถึงด้วยรถศึกอย่างรวดเร็ว ความเหน็ดเหนื่อยจากหนทางคงไม่รบกวนเจ้าเป็นแน่
2.72.6
आर्यकः ते सुकुशलो युधा जिन् मातुलः तव ।
प्रवासाच् च सुखम् पुत्र सर्वम् मे वक्तुम् अर्हसि ॥ २.७२.६ ॥
ตาของเจ้าสบายดี และยุธาชิตน้าของเจ้าก็สบายดี ลูกรัก เจ้าควรเล่าข่าวดีทั้งหมดจากการเดินทางให้แม่ฟังด้วย
2.72.7
एवम् पृष्ठः तु कैकेय्या प्रियम् पार्थिव नन्दनः ।
आचष्ट भरतः सर्वम् मात्रे राजीव लोचनः ॥ २.७२.७ ॥
เมื่อไกเกยีซักถามเช่นนี้ ภรตผู้เป็นโอรสของพระราชา มีดวงตาดุจกลีบบัว ก็เล่าข่าวดีทั้งหมดให้พระมารดาฟัง
2.72.8
अद्य मे सप्तमी रात्रिः च्युतस्य आर्यक वेश्मनः ।
अम्बायाः कुशली तातः युधाजिन् मातुलः च मे ॥ २.७२.८ ॥
วันนี้เป็นคืนที่เจ็ดแล้วที่ลูกจากเรือนของตาผู้สูงศักดิ์ แม่สบายดี พ่อสบายดี และยุธาชิตน้าของลูกก็สบายดี
2.72.9
यन् मे धनम् च रत्नम् च ददौ राजा परम् तपः ।
परिश्रान्तम् पथि अभवत् ततः अहम् पूर्वम् आगतः ॥ २.७२.९ ॥
ทรัพย์และอัญมณีที่พระราชาพระราชทานให้ลูกทำให้ลูกเหน็ดเหนื่อยตามทาง ลูกจึงมาก่อนเพื่อนำขบวนล่วงหน้า
2.72.10
राज वाल्य हरैः दूतैः त्वर्यमाणो अहम् आगतः ।
यद् अहम् प्रष्टुम् इच्चामि तत् अम्बा वक्तुम् अर्हसि ॥ २.७२.१० ॥
ลูกมาถึงเพราะถูกเร่งโดยทูตผู้เร็วดั่งลมของพระราชา สิ่งที่ลูกอยากถาม แม่ควรเล่าให้ลูกฟัง
2.72.11
शून्यो अयम् शयनीयः ते पर्यन्को हेम भूषितः ।
न च अयम् इक्ष्वाकु जनः प्रहृष्टः प्रतिभाति मे ॥ २.७२.११ ॥
ที่นอนของแม่ที่ประดับด้วยทองคำนี้ว่างเปล่า และผู้คนแห่งอิกษวากุดูไม่แช่มชื่นในสายตาของลูก
2.72.12
राजा भवति भूयिष्ठ्गम् इह अम्बाया निवेशने ।
तम् अहम् न अद्य पश्यामि द्रष्टुम् इच्चन्न् इह आगतः ॥ २.७२.१२ ॥
พระราชามักประทับอยู่ที่นี่ในเรือนของแม่เสมอ แต่วันนี้ลูกไม่เห็นพระองค์ ทั้งที่ลูกมาที่นี่ด้วยใจหวังจะพบพระองค์
2.72.13
पितुर् ग्रहीष्ये चरणौ तम् मम आख्याहि पृच्चतः ।
आहोस्विद् अम्ब ज्येष्ठायाः कौसल्याया निवेशने ॥ २.७२.१३ ॥
ลูกจะกราบพระบาทของพระบิดา แม่ โปรดบอกลูกผู้ถามอยู่นี้เถิด ว่าพระองค์อยู่ในเรือนของพระมารดาคนโตของลูก คือเกาศัลยาหรือ
2.72.14
तम् प्रत्युवाच कैकेयी प्रियवद् घोरम् अप्रियम् ।
अजानन्तम् प्रजानन्ती राज्य लोभेन मोहिता ॥ २.७२.१४ ॥
ไกเกยีตอบภรตด้วยถ้อยคำที่ฟังเหมือนน่ารื่นหู แต่แท้จริงน่าสะพรึงและไม่น่าพอใจ นางรู้ทั้งหมดแต่กล่าวกับผู้ที่ไม่รู้ ถูกความโลภในราชสมบัติทำให้หลงผิด
2.72.15
या गतिः सर्व भूतानाम् ताम् गतिम् ते पिता गतः ।
राजा महात्मा तेजस्वी यायजूकः सताम् गतिः ॥ २.७२.१५ ॥
จุดหมายเดียวกันที่สรรพสัตว์ทั้งปวงไปถึง บิดาของเจ้าได้ไปถึงแล้ว พระราชาผู้มีใจยิ่งใหญ่ รุ่งโรจน์ ผู้ประกอบยัญ เป็นที่พึ่งของผู้ประเสริฐ
2.72.16
तत् श्रुत्वा भरतः वाक्यम् धर्म अभिजनवान् शुचिः ।
पपात सहसा भूमौ पितृ शोक बल अर्दितः ॥ २.७२.१६ ॥
ภรตผู้ชอบธรรม มีตระกูลสูงส่ง และบริสุทธิ์ เมื่อได้ยินถ้อยคำนั้น ก็ล้มลงกับพื้นทันที ถูกความเศร้าโศกถึงบิดาเข้าครอบงำอย่างรุนแรง
2.72.17
हा हातोऽस्मीति कृपणाम् दीनाम् वाचमुदीरयन् ।
निपपात महाबाहुर्बाहु विक्षिप्य वीर्यवान् ॥ २.७२.१७ ॥
"อ้า อ้า ข้าพเจ้าพินาศแล้ว!" ภรตผู้มีแขนทรงพลังและกล้าหาญ เปล่งถ้อยคำน่าสงสารและทุกข์ระทมเช่นนั้น แล้วเหวี่ยงแขนออกและล้มลง
2.72.18
ततः शोकेन सम्वीतः पितुर् मरण दुह्खितः ।
विललाप महा तेजा भ्रान्त आकुलित चेतनः ॥ २.७२.१८ ॥
แล้วภรตผู้รุ่งโรจน์ ถูกความเศร้าโศกห่อหุ้ม ทุกข์ระทมเพราะการสิ้นพระชนม์ของบิดา มีจิตใจสับสนปั่นป่วน ก็เริ่มคร่ำครวญ
2.72.19
एतत् सुरुचिरम् भाति पितुर् मे शयनम् पुरा ।
शशिनेवामलम् रात्रौ गगनम् तोयदात्यये ॥ २.७२.१९ ॥
ที่นอนของบิดาข้าพเจ้าเคยงดงามยิ่งนัก เปรียบเหมือนท้องฟ้าอันปราศจากมลทิน สว่างด้วยจันทร์ในยามค่ำคืน เมื่อฝนเพิ่งหยุดตกไป
2.72.20
तत् इदम् न विभाति अद्य विहीनम् तेन धीमता ।
व्योमेव श्शिना हीनमप्भुष्क इव सागरः ॥ २.७२.२० ॥
เมื่อขาดปราชญ์ผู้เป็นบิดานั้นไป ที่นอนนี้ไม่เปล่งประกายดังเดิม เปรียบเหมือนท้องฟ้าที่ปราศจากพระจันทร์ หรือมหาสมุทรที่เหือดแห้ง
2.72.21
बाष्पमुत्सृज्य कण्ठे स्वात्मना परिपीडितः ।
आच्चाद्य वदनम् श्रीमद्वस्त्रेण जयताम् वरः ॥ २.७२.२१ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชนะ ทรงทุกข์ระทมอยู่ในใจ น้ำตาพลุ่งขึ้นมาติดคอ จึงทรงใช้ผ้าคลุมพระพักตร์อันงดงาม
2.72.22
तम् आर्तम् देव सम्काशम् समीक्ष्य पतितम् भुवि ।
निकृत्तमिव सालस्य स्कन्धम् परशुना वने ॥ २.७२.२२ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นพระองค์ผู้เศร้าโศกนั้น ประดุจเทพเจ้า ล้มลงกับพื้นดิน เหมือนลำต้นของต้นสาละที่ถูกขวานตัดในป่า
2.72.23
मत्तमातङ्गसम्काशम् चन्द्रार्कसदृशम् भुवः ।
उत्थापयित्वा शोक आर्तम् वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.७२.२३ ॥
พระองค์ทรงยกผู้ที่เหมือนช้างตกมัน และเหมือนดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์ ผู้เศร้าโศกนั้นขึ้นจากพื้น แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
2.72.24
उत्तिष्ठ उत्तिष्ठ किम् शेषे राज पुत्र महा यशः ।
त्वद् विधा न हि शोचन्ति सन्तः सदसि सम्मताः ॥ २.७२.२४ ॥
ลุกขึ้นเถิด ลุกขึ้นเถิด เหตุใดจึงนอนอยู่เล่า โอ เจ้าชายผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ คนดีอย่างท่านที่เป็นที่นับถือในที่ประชุม ย่อมไม่โศกเศร้าเช่นนี้
2.72.25
दानयज्ञाधिकारा हि शीलश्रुतिवचोनुगा ।
बुद्धिस्ते बुद्धिसम्पन्न प्रभेवार्कस्य मन्दिरे ॥ २.७२.२५ ॥
ปัญญาของท่านนั้นมีคุณสมบัติที่ควรแก่การให้ทานและการบูชายัญ ดำเนินตามความประพฤติดี การศึกษาเล่าเรียน และถ้อยคำ โอ ผู้มีปัญญา ปัญญาของท่านเปรียบเหมือนรัศมีในวิมานของดวงอาทิตย์
2.72.26
स रुदत्या चिरम् कालम् भूमौ विपरिवृत्य च ।
जननीम् प्रत्युवाच इदम् शोकैः बहुभिर् आवृतः ॥ २.७२.२६ ॥
พระองค์ทรงคร่ำครวญอยู่นานและกลิ้งเกลือกอยู่กับพื้นดิน ถูกความโศกเศร้านานาประการครอบงำ จึงตรัสถ้อยคำนี้กับพระมารดา
2.72.28
अभिषेक्ष्यति रामम् तु राजा यज्ञम् नु यक्ष्यति ।
तत् इदम् हि अन्यथा भूतम् व्यवदीर्णम् मनो मम ।
पितरम् यो न पश्यामि नित्यम् प्रिय हिते रतम् ॥ २.७२.२८ ॥
พระราชาจะทรงสถาปนาพระรามให้ขึ้นครองราชย์ และคงจะทรงประกอบพิธียัญ แต่บัดนี้เหตุการณ์กลับเป็นไปอย่างอื่น จิตใจของข้าพเจ้าแตกสลาย เพราะข้าพเจ้าไม่เห็นพระบิดาผู้ทรงยินดีในความเกื้อกูลของผู้เป็นที่รักอยู่เสมอ
2.72.29
अम्ब केन अत्यगात् राजा व्याधिना मय्य् अनागते ।
धन्या राम आदयः सर्वे यैः पिता सम्स्कृतः स्वयम् ॥ २.७२.२९ ॥
ท่านแม่ พระราชาเสด็จสวรรคตด้วยโรคอะไร ก่อนที่ข้าพเจ้าจะมาถึง ผู้ที่โชคดีคือพระรามและทุกพระองค์ ที่ได้ประกอบพิธีศพพระบิดาด้วยพระองค์เอง
2.72.30
न नूनम् माम् महा राजः प्राप्तम् जानाति कीर्तिमान् ।
उपजिघ्रेद्द् हि माम् मूर्ध्नि तातः सम्नम्य सत्वरम् ॥ २.७२.३० ॥
พระราชาผู้ยิ่งใหญ่และมีชื่อเสียง คงไม่ทรงทราบว่าข้าพเจ้ามาถึงแล้วแน่นอน ถ้าทรงทราบ พระบิดาคงทรงก้มลงและรีบดมศีรษะของข้าพเจ้า
2.72.31
क्व स पाणिः सुख स्पर्शः तातस्य अक्लिष्ट कर्मणः ।
येन माम् रजसा ध्वस्तम् अभीक्ष्णम् परिमार्जति ॥ २.७२.३१ ॥
มือของพระบิดาอยู่ที่ไหนเล่า มือที่สัมผัสแล้วเป็นสุข ของผู้ทำการโดยไม่ลำบาก ที่เคยลูบข้าพเจ้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า เมื่อข้าพเจ้าเปรอะฝุ่น
2.72.32
यो मे भ्राता पिता बन्धुर् यस्य दासो अस्मि धीमतः ।
तस्य माम् शीघ्रम् आख्याहि रामस्य अक्लिष्ट कर्मणः ॥ २.७२.३२ ॥
ผู้ที่เป็นพี่ชาย บิดา และญาติของข้าพเจ้า ผู้ที่ข้าพเจ้าเป็นบ่าวรับใช้ ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าโดยด่วนถึงพระรามผู้มีปัญญานั้น ผู้ทำการโดยไม่ลำบาก
2.72.33
पिता हि भवति ज्येष्ठो धर्मम् आर्यस्य जानतः ।
तस्य पादौ ग्रहीष्यामि स हि इदानीम् गतिर् मम ॥ २.७२.३३ ॥
เพราะบิดาเป็นผู้อาวุโสที่สุดสำหรับผู้ประเสริฐที่รู้ธรรม ข้าพเจ้าจะจับเท้าของพระองค์ เพราะบัดนี้พระองค์เท่านั้นคือที่พึ่งของข้าพเจ้า
2.72.34
धर्मविद्धर्मनित्यश्च सत्यसन्धो दृढव्रतः ।
आर्ये किम् अब्रवीद् राजा पिता मे सत्य विक्रमः ॥ २.७२.३४ ॥
พระบิดาของข้าพเจ้าเป็นพระราชาผู้รู้ธรรม ตั้งมั่นในธรรม มั่นคงในสัจจะและคำปฏิญาณ มีความกล้าหาญด้วยสัจจะ ได้ตรัสอะไรกับผู้ประเสริฐบ้าง
2.72.36
पश्चिमम् साधु सम्देशम् इच्चामि श्रोतुम् आत्मनः ।
राम इति राजा विलपन् हा सीते लक्ष्मण इति च ।
स महात्मा परम् लोकम् गतः गतिमताम् वरः ॥ २.७२.३६ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังข่าวสารอันดีงามครั้งสุดท้ายของพระองค์ พระองค์ทรงคร่ำครวญว่า โอ พระราม โอ สีดา โอ พระลักษมณ์ ผู้ยิ่งใหญ่นั้น ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีจุดหมาย ได้เสด็จสู่โลกอันสูงสุดแล้ว
2.72.37
इमाम् तु पश्चिमाम् वाचम् व्याजहार पिता तव ।
काल धर्म परिक्षिप्तः पाशैः इव महा गजः ॥ २.७२.३७ ॥
พระบิดาของท่านได้ตรัสถ้อยคำครั้งสุดท้ายนี้ เหมือนช้างใหญ่ที่ติดบ่วง ถูกกาลเวลาและธรรมล้อมไว้
2.72.38
सिद्ध अर्थाः तु नरा रामम् आगतम् सीतया सह ।
लक्ष्मणम् च महा बाहुम् द्रक्ष्यन्ति पुनर् आगतम् ॥ २.७२.३८ ॥
ชนทั้งหลายผู้บรรลุจุดมุ่งหมายแล้ว จะได้เห็นพระรามเสด็จกลับมาพร้อมกับสีดา และพระลักษมณ์ผู้มีพระพาหาใหญ่ ที่เสด็จกลับมาอีกครั้ง
2.72.39
तत् श्रुत्वा विषसाद एव द्वितीया प्रिय शम्सनात् ।
विषण्ण वदनो भूत्वा भूयः पप्रच्च मातरम् ॥ २.७२.३९ ॥
เมื่อได้ฟังดังนั้น พระมเหสีองค์ที่สองก็ทรุดโทรมลงทันที เพียงเพราะได้ยินข่าวดีที่เป็นที่รักเท่านั้น ใบหน้าหม่นหมอง นางจึงทูลถามพระมารดาอีกครั้ง
2.72.40
क्व च इदानीम् स धर्म आत्मा कौसल्य आनन्द वर्धनः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च समम् गतः ॥ २.७२.४० ॥
บัดนี้ผู้มีจิตใจประกอบด้วยธรรมนั้น ผู้เพิ่มพูนความยินดีของพระนางเการเสลยา ได้เสด็จไปที่ไหนแล้ว พร้อมกับพระลักษมณ์ผู้เป็นพี่ชาย และพระนางสีดาหรือ
2.72.41
तथा पृष्टा यथा तत्त्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ।
माता अस्य युगपद् वाक्यम् विप्रियम् प्रिय शन्कया ॥ २.७२.४१ ॥
เมื่อถูกถามอย่างนั้น พระมารดาจึงเริ่มกราบทูลความจริง แต่เพราะความกลัวต่อบุตรผู้เป็นที่รัก นางจึงพูดถ้อยคำที่ไม่น่าฟังออกมาพร้อมกันทีเดียว
2.72.42
स हि राज सुतः पुत्र चीर वासा महा वनम् ।
दण्डकान् सह वैदेह्या लक्ष्मण अनुचरः गतः ॥ २.७२.४२ ॥
ท่านคือพระโอรสของพระราชา พระโอรสของท่านเอง สวมผ้าเปลือกไม้ ได้เสด็จเข้าสู่ป่าใหญ่ ดัณฑการัณย์ พร้อมกับพระวิเทหีสีดา โดยมีพระลักษมณ์ติดตาม
2.72.43
तत् श्रुत्वा भरतः त्रस्तः भ्रातुः चारित्र शन्कया ।
स्वस्य वम्शस्य माहात्म्यात् प्रष्टुम् समुपचक्रमे ॥ २.७२.४३ ॥
ภรตได้ยินดังนั้นก็หวาดหวั่น เพราะสงสัยในความประพฤติของพี่ชาย และด้วยนึกถึงความยิ่งใหญ่ของวงศ์ตนเอง จึงเริ่มซักถาม
2.72.44
कच्चिन् न ब्राह्मण वधम् हृतम् रामेण कस्यचित् ।
कच्चिन् न आढ्यो दरिद्रः वा तेन अपापो विहिम्सितः ॥ २.७२.४४ ॥
พระรามไม่ได้สังหารพราหมณ์ใดใช่หรือไม่ และพระองค์ไม่ได้ทำร้ายผู้ที่ไร้บาป ไม่ว่าจะร่ำรวยหรือยากจนใช่หรือไม่
2.72.45
कच्चिन् न पर दारान् वा राज पुत्रः अभिमन्यते ।
कस्मात् स दण्डक अरण्ये भ्रूणहा इव विवासितः ॥ २.७२.४५ ॥
โอรสของพระราชาไม่ได้ปรารถนาภรรยาของผู้อื่นใช่หรือไม่ ถ้าไม่ได้ เหตุใดพระองค์จึงถูกเนรเทศเข้าไปในป่าทัณฑกะ ราวกับผู้ที่ฆ่าทารกในครรภ์
2.72.46
अथ अस्य चपला माता तत् स्व कर्म यथा तथम् ।
तेन एव स्त्री स्वभावेन व्याहर्तुम् उपचक्रमे ॥ २.७२.४६ ॥
ฝ่ายมารดาผู้หวั่นไหวของพระองค์ เมื่อยอมรับการกระทำของตนตามที่เป็นจริง ก็เริ่มพูดออกมาด้วยอุปนิสัยแบบหญิง
2.72.47
एवमुक्ता तु कैकेयी भरतेन महात्मना ।
उवाच वचनम् हृष्टा मूढा पण्डितमानिनी ॥ २.७२.४७ ॥
เมื่อพระภรตผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่กล่าวดังนั้นแล้ว ไกเกยีซึ่งยินดีแต่เขลา และคิดว่าตนฉลาด ก็กล่าวถ้อยคำเหล่านี้
2.72.48
न ब्राह्मण धनम् किम्चिद्द् हृतम् रामेण कस्यचित् ।
कश्चिन् न आढ्यो दरिद्रः वा तेन अपापो विहिम्सितः ॥ २.७२.४८ ॥
พระรามไม่เคยเอาทรัพย์สินของพราหมณ์ผู้ใดไป และไม่เคยทำร้ายผู้ที่ไร้บาปใด ไม่ว่าจะร่ำรวยหรือยากจน
2.72.49
न रामः पर दारामः च चक्षुर्भ्याम् अपि पश्यति ।
मया तु पुत्र श्रुत्वा एव रामस्य एव अभिषेचनम् ॥ २.७२.४९ ॥
พระรามไม่แม้แต่จะเหลือบตามองภรรยาของผู้อื่น แต่ลูกเอ๋ย เมื่อแม่ได้ยินข่าวการอภิเษกของพระราม
2.72.50
याचितः ते पिता राज्यम् रामस्य च विवासनम् ।
स स्व वृत्तिम् समास्थाय पिता ते तत् तथा अकरोत् ॥ २.७२.५० ॥
บิดาของเจ้าถูกขอให้มอบราชอาณาจักรแก่เจ้า และขอให้เนรเทศพระราม พระองค์ยึดมั่นในคำสัตย์ของพระองค์ และทรงทำตามนั้นจริง ๆ
2.72.51
रामः च सह सौमित्रिः प्रेषितः सह सीतया ।
तम् अपश्यन् प्रियम् पुत्रम् मही पालो महा यशाः ॥ २.७२.५१ ॥
พระรามและพระลักษมณ์ถูกส่งไปด้วยกันพร้อมกับสีดา เมื่อไม่ได้เห็นโอรสอันเป็นที่รัก ผู้ปกป้องแผ่นดินผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่นั้น
2.72.52
पुत्र शोक परिद्यूनः पन्चत्वम् उपपेदिवान् ।
त्वया तु इदानीम् धर्मज्ञ राजत्वम् अवलम्ब्यताम् ॥ २.७२.५२ ॥
ทรงซูบผอมด้วยความเศร้าโศกถึงโอรส จึงสิ้นพระชนม์ไป ข้าแต่ผู้รู้ธรรม บัดนี้ขอให้เจ้ารับความเป็นกษัตริย์ไว้
2.72.53
त्वत् कृते हि मया सर्वम् इदम् एवम् विधम् कृतम् ।
मा शोकम् मा च सम्तापम् धैर्यमाश्रय पुत्रक ॥ २.७२.५३ ॥
เพราะเห็นแก่เจ้า แม่จึงได้ทำทุกสิ่งมาถึงเพียงนี้ ลูกเอ๋ย อย่าเศร้าโศก อย่าทุกข์ร้อนเลย จงพึ่งความมั่นคงเถิด
2.72.54
त्वदधीना हि नगरी राज्यम् चैतदनामयम् ।
तत् पुत्र शीघ्रम् विधिना विधिज्ञैः ।
वसिष्ठ मुख्यैः सहितः द्विज इन्द्रैः ।
सम्काल्य राजानम् अदीन सत्त्वम् ।
आत्मानम् उर्व्याम् अभिषेचयस्व ॥ २.७२.५४ ॥
เพราะนครนี้และราชอาณาจักรนี้ปลอดภัยอยู่ได้ก็ด้วยอำนาจของเจ้าเพียงผู้เดียว ดังนั้น ลูกเอ๋ย จงรีบอภิเษกตนเองขึ้นครองแผ่นดินเสีย ตามพิธีการที่ถูกต้อง พร้อมด้วยพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่มีวสิษฐเป็นประธาน ผู้รู้พิธีกรรม และตั้งราชาให้ประทับ โดยไม่ท้อถอยในจิตใจ