ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.75.1
दीर्घकालात्समुत्थाय सम्ज्ञाम् लब्ध्वा च वीर्यवान् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्याम् दीनामुद्वीक्ष्य मातरम् ॥ २.७५.१ ॥
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରି ଉଠିଥିବା ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଭରତ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ଦୁଃଖିନୀ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
2.75.2
सोऽमात्यमध्येभरतो जननीमभ्यकुत्सयत् ।
राज्यम् न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम् ॥ २.७५.२ ॥
ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭରତ ମାତାଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ: ମୁଁ କେବେ ବି ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ନା ମାତା ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରେ।
2.75.3
अभिषेकम् न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः ।
विप्रकृष्टे ह्यहम् देशे शत्रुघ्न सहितोऽवसम् ॥ २.७५.३ ॥
ରାଜା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଜାଣି ନ ଥିଲି; କାରଣ ମୁଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଦୂର ଦେଶରେ ଥିଲି।
2.75.4
वनवासम् न जानामि रामस्यहम् महात्मनः ।
विवासनम् वा सौमित्रेः सीतायाश्च यथाभवत् ॥ २.७५.४ ॥
ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ବନବାସ, ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଓ ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ବାସନ, ତାହା କିପରି ହେଲା, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
2.75.5
तथैव क्रोशतः तस्य भरतस्य महात्मनः ।
कौसल्या शब्दम् आज्ञाय सुमित्राम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.७५.५ ॥
ମହାତ୍ମା ଭରତ ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସମୟରେ, କୌଶଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଚିହ୍ନି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.75.6
आगतः क्रूर कार्यायाः कैकेय्या भरतः सुतः ।
तम् अहम् द्रष्टुम् इच्चामि भरतम् दीर्घ दर्शिनम् ॥ २.७५.६ ॥
କ୍ରୂର କର୍ମ କରିଥିବା କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଆସିଛି। ଦୂରଦର୍ଶୀ ସେହି ଭରତଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।
2.75.7
एवम् उक्त्वा सुमित्राम् सा विवर्णा मलिन अम्बरा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र वेपमाना विचेतना ॥ २.७५.७ ॥
ଏହିପରି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କହି ସେ ବିବର୍ଣ୍ଣା, ମଳିନ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, କମ୍ପମାନା ଓ ଅଚେତନପ୍ରାୟ ହୋଇ ଯେଉଁଠାରେ ଭରତ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
2.75.8
स तु राम अनुजः च अपि शत्रुघ्न सहितः तदा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र कौसल्याया निवेशनम् ॥ २.७५.८ ॥
ସେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଅନୁଜ ଭରତ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ନିବାସ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
2.75.9
ततः शत्रुघ्न भरतौ कौसल्याम् प्रेक्ष्य दुह्खितौ ।
पर्यष्वजेताम् दुह्ख आर्ताम् पतिताम् नष्ट चेतनाम् ॥ २.७५.९ ॥
ତା'ପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ପୀଡ଼ିତା, ପଡ଼ିଥିବା ଓ ଅଚେତନା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
2.75.10
रुदन्तौ रुदतीम् दुःखात्समेत्यार्याम् मनस्स्विनीम् ।
भरतम् प्रत्युवाच इदम् कौसल्या भृश दुह्खिता ॥ २.७५.१० ॥
କାନ୍ଦୁଥିବା ସେହି ଉଦାରମନା ଆର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଭେଟି ସେମାନେ ଦୁହେଁ କାନ୍ଦୁଥିବା ସମୟରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା କୌଶଲ୍ୟା ଭରତଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.75.11
इदम् ते राज्य कामस्य राज्यम् प्राप्तम् अकण्टकम् ।
सम्प्राप्तम् बत कैकेय्या शीघ्रम् क्रूरेण कर्मणा ॥ २.७५.११ ॥
ରାଜ୍ୟ କାମନା କରୁଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ରାଜ୍ୟ ମିଳିଛି। ହାୟ! କୈକେୟୀ କ୍ରୂର କର୍ମରେ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ପାଇଛନ୍ତି।
2.75.12
प्रस्थाप्य चीर वसनम् पुत्रम् मे वन वासिनम् ।
कैकेयी कम् गुणम् तत्र पश्यति क्रूर दर्शिनी ॥ २.७५.१२ ॥
ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚୀର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ବନକୁ ପଠାଇ, କ୍ରୂରଦୃଷ୍ଟି କୈକେୟୀ ସେଥିରେ କେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି?
2.75.13
क्षिप्रम् माम् अपि कैकेयी प्रस्थापयितुम् अर्हति ।
हिरण्य नाभो यत्र आस्ते सुतः मे सुमहा यशाः ॥ २.७५.१३ ॥
କୈକେୟୀ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ମୋ ପୁଅ ହିରଣ୍ୟନାଭ ଅଛନ୍ତି।
2.75.14
अथवा स्वयम् एव अहम् सुमित्र अनुचरा सुखम् ।
अग्नि होत्रम् पुरः कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥ २.७५.१४ ॥
କିମ୍ବା ମୁଁ ନିଜେ ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସୁଖରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଘବ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯିବି।
2.75.15
कामम् वा स्वयम् एव अद्य तत्र माम् नेतुम् अर्हसि ।
यत्र असौ पुरुष व्याघ्रः तप्यते मे तपः सुतः ॥ २.७५.१५ ॥
କିମ୍ବା ତୁମେ ଆଜି ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋ ପୁଅ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
2.75.16
इदम् हि तव विस्तीर्णम् धन धान्य समाचितम् ।
हस्ति अश्व रथ सम्पूर्णम् राज्यम् निर्यातितम् तया ॥ २.७५.१६ ॥
ଏହା ତୁମର ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ, ଧନଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହାତୀ-ଘୋଡା-ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ ଏହା ତୁମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି।
2.75.17
इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्स्तितोऽनघः ।
विव्यथे भरतस्तीव्रम् व्रणे तुद्येव सूचिना ॥ २.७५.१७ ॥
ଏହିପରି ଓ ଅନେକ କ୍ରୂର ବାକ୍ୟରେ ନିନ୍ଦିତ ନିଷ୍ପାପ ଭରତ ଘାଆରେ ସୂଚିରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲାଭଳି ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଲେ।
2.75.18
पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः ।
विलप्य बहुधाऽसम्ज्ञो लब्धसम्ज्ञ्स्ततः स्थितः ॥ २.७५.१८ ॥
ସେତେବେଳେ ବିଚଳିତ ମନ ଭରତ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ; ନାନା ପ୍ରକାରେ ବିଳାପ କରି ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ, ପରେ ଚେତନା ଫେରି ଠିଆ ହେଲେ।
2.75.19
एवम् विलपमानाम् ताम् भरतः प्रान्जलिस् तदा ।
कौसल्याम् प्रत्युवाच इदम् शोकैः बहुभिर् आवृताम् ॥ २.७५.१९ ॥
ଏପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ବହୁ ଶୋକରେ ଆବୃତ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ହାତଯୋଡ଼ି ଭରତ ଏହା କହିଲେ।
2.75.20
आर्ये कस्मात् अजानन्तम् गर्हसे माम् अकिल्बिषम् ।
विपुलाम् च मम प्रीतिम् स्थिराम् जानासि राघवे ॥ २.७५.२० ॥
ହେ ଆର୍ଯ୍ୟେ! କିଛି ନ ଜାଣିଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୋତେ ଆପଣ କାହିଁକି ଦୋଷ ଦେଉଛନ୍ତି? ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ବିପୁଳ ଓ ସ୍ଥିର ପ୍ରୀତି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି।
2.75.21
कृता शास्त्र अनुगा बुद्धिर् मा भूत् तस्य कदाचन ।
सत्य सम्धः सताम् श्रेष्ठो यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२१ ॥
ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି କେବେ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୁଦ୍ଧ ନ ହେଉ; ସେ ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ଓ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
2.75.22
प्रैष्यम् पापीयसाम् यातु सूर्यम् च प्रति मेहतु ।
हन्तु पादेन गाम् सुप्ताम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२२ ॥
ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲେ, ସେ ପାପୀମାନଙ୍କ ସେବକ ହେଉ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଛିଞ୍ଚୁ; ଏବଂ ଶୋଇଥିବା ଗାଈକୁ ପାଦରେ ମାରୁ।
2.75.23
कारयित्वा महत् कर्म भर्ता भृत्यम् अनर्थकम् ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्याः तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२३ ॥
ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲେ, ମାଲିକ ସେବକଦ୍ୱାରା ନିରର୍ଥକ ମହାକର୍ମ କରାଇବାର ଯେ ଅଧର୍ମ, ତାହା ଏହି (କୈକେୟୀ)ର ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ।
2.75.24
परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुत्रवत् ।
ततः तु द्रुह्यताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२४ ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରପରି ପାଳୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ସହ ଦ୍ରୋହ କରୁଥିବାଙ୍କ ପାପ, ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲେ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ।
2.75.25
बलि षड् भागम् उद्धृत्य नृपस्य अरक्षतः प्रजाः ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्य अस्तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२५ ॥
ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରି ଷଷ୍ଠ ଭାଗ କର ନେଉଥିବା ରାଜାର ଯେଉଁ ପାପ, ତାହା ତାହାରି ହେଉ; ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଗଲେ, ତାହାରି ହେଉ।
2.75.26
सम्श्रुत्य च तपस्विभ्यः सत्रे वै यज्ञ दक्षिणाम् ।
ताम् विप्रलपताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२६ ॥
ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ସତ୍ରଯଜ୍ଞରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ତାହା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକର ପାପ ତାହାରି ହେଉ; ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଗଲେ, ତାହାରି ହେଉ।
2.75.27
हस्ति अश्व रथ सम्बाधे युद्धे शस्त्र समाकुले ।
मा स्म कार्षीत् सताम् धर्मम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२७ ॥
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଧର୍ମ ପାଳେ ନାହିଁ, ତାହାରି ସେ ପାପ ହେଉ; ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଗଲେ, ତାହାରି ହେଉ।
2.75.28
उपदिष्टम् सुसूक्ष्म अर्थम् शास्त्रम् यत्नेन धीमता ।
स नाशयतु दुष्ट आत्मा यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२८ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯତ୍ନରେ ଶିଖାଇଥିବା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥର ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ନଷ୍ଟ କରୁ; ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଗଲେ, ସେ।
2.75.29
मा च तम् प्यूढबाह्वम्सम् चन्द्रार्कसम्तेजनम् ।
द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.२९ ॥
ପ୍ରଶସ୍ତ କାନ୍ଧ ଓ ବଳବାନ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ତାହାଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ସେ ଯେମିତି ନ ଦେଖେ; ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଗଲେ, ସେ।
2.75.30
पायसम् कृसरम् चागम् वृथा सो अश्नातु निर्घृणः ।
गुरूमः च अपि अवजानातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३० ॥
ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ପାୟସ, କୃସର ଓ ଅନ୍ୟ ଭୋଜନ ବୃଥା ଖାଉ, ଏବଂ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବଜ୍ଞା କରୁ; ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଗଲେ, ସେ।
2.75.31
गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून् परिवदेत्स्वयम् ।
मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३१ ॥
ଯାହାର ବିଷୟରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ପିତା) ଅନୁମତି ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ପାଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ, ନିଜେ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୋହ କରୁ।
2.75.32
विश्वासात्कथितम् किम्चित्परिवादम् मिथः क्वचित् ।
विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३२ ॥
ଯାହାର ବିଷୟରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ପିତା) ଅନୁମତି ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାସରେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁହାଯାଇଥିବା କୌଣସି ନିନ୍ଦା କେବେ ପ୍ରକାଶ କରୁ।
2.75.33
अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्तात्मा निरपत्रपः ।
लोके भवतु विद्वेष्यो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३३ ॥
ଯାହାର ବିଷୟରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ପିତା) ଅନୁମତି ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଅକର୍ତ୍ତା, କୃତଘ୍ନ, ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ହରାଇଥିବା ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୋଇ ଜଗତରେ ଘୃଣାର ପାତ୍ର ହେଉ।
2.75.34
पुत्रैः दारैः च भृत्यैः च स्व गृहे परिवारितः ।
स एको मृष्टम् अश्नातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३४ ॥
ଯାହାର ବିଷୟରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ପିତା) ଅନୁମତି ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ଘରେ ପୁଅ, ପତ୍ନୀ ଓ ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହି ଏକାକୀ ସୁସ୍ବାଦୁ ଭୋଜନ କରୁ।
2.75.35
अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम् ।
अनवाप्य क्रियाम् धर्म्याम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३५ ॥
ଯାହାର ବିଷୟରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ପିତା) ଅନୁମତି ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ଉପଯୁକ୍ତ ପତ୍ନୀ ନ ପାଇ, ସନ୍ତାନହୀନ ହୋଇ, ଧର୍ମ୍ୟ କର୍ମ ନ କରି ମରୁ।
2.75.36
मात्मनः सम्ततिम् द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः ।
आयुः समग्रमप्राप्य यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३६ ॥
ଯାହାର ବିଷୟରେ ଆର୍ଯ୍ୟ (ପିତା) ଅନୁମତି ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ନିଜ ସନ୍ତତି ଦେଖୁ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ନ ପାଉ।
2.75.37
राज स्त्री बाल वृद्धानाम् वधे यत् पापम् उच्यते ।
भृत्य त्यागे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.३७ ॥
ରାଜା, ସ୍ତ୍ରୀ, ବାଳକ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ବଧରେ ଯେଉଁ ପାପ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଭୃତ୍ୟ ତ୍ୟାଗରେ ଯେଉଁ ପାପ, ସେହି ପାପ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ।
2.75.38
लाक्षया मधुमाम्सेन लोहेन च विषेण च ।
सदैव बिभृयाद्भृत्यान् यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.३८ ॥
ଲାକ୍ଷା, ମଧୁ-ମାଂସ, ଲୌହ ଓ ବିଷ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁ; ଯାହାର ଆର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ।
2.75.39
सम्ग्रामे समुपोढे स शत्रुपक्ष्भयम्करे ।
पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमे गतः ॥ २.७५.३९ ॥
ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ପଳାଉ ପଳାଉ ସେ ବଧ ହେଉ; ଯାହାର ଆର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ।
2.75.40
कपालपाणिः पृथिवीमटताम् चीरसम्वृतः ।
भिक्समाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतह् ॥ २.७५.४० ॥
ହାତରେ କପାଳ ନେଇ, ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ବଲ୍କଳ ପରିଧାନ କରି, ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ଭିକ୍ଷା ମାଗି — ଯାହାର ଆର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ।
2.75.41
पाने प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः ।
काम्क्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४१ ॥
ମଦ୍ୟପାନ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପାଶା ଖେଳରେ ସଦା ଆସକ୍ତ ରହୁ, କାମ-କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହୋଇ; ଯାହାର ଆର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ।
2.75.42
यस्य धर्मे मनो भूयादधर्मम् स निषेवताम् ।
अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४२ ॥
ଯାହାର ମନ ଧର୍ମରେ ନ ଥାଉ, ସେ ଅଧର୍ମ ସେବନ କରୁ; ଅପାତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷଣକାରୀ ହେଉ; ଯାହାର ଆର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ।
2.75.43
सम्चितान्यस्य वित्तानि विविधानि सहस्रशः ।
दस्युभिर्विप्रलुप्यन्ताम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४३ ॥
ଆର୍ଯ (ରାମ) ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଗଲେ, ତାହାର ସଞ୍ଚିତ ବିବିଧ ସହସ୍ର ସମ୍ପତ୍ତି ଡକାୟତମାନେ ଲୁଟନ୍ତୁ।
2.75.44
उभे सम्ध्ये शयानस्य यत् पापम् परिकल्प्यते ।
तच् च पापम् भवेत् तस्य यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४४ ॥
ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶୟନକାରୀର ଯେଉଁ ପାପ କଳ୍ପିତ ହୁଏ, ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଗଲେ ତାହାରି ସେହି ପାପ ହେଉ।
2.75.45
यद् अग्नि दायके पापम् यत् पापम् गुरु तल्पगे ।
मित्र द्रोहे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.४५ ॥
ଅଗ୍ନି ଲଗାଇବା ପାପ, ଗୁରୁପତ୍ନୀଗାମୀର ଗୁରୁତର ପାପ, ମିତ୍ରଦ୍ରୋହର ପାପ — ସେହି ପାପ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
2.75.46
देवतानाम् पितृऋणाम् च माता पित्रोस् तथैव च ।
मा स्म कार्षीत् स शुश्रूषाम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४६ ॥
ଦେବତା, ପିତୃଋଣ ଏବଂ ମାତା-ପିତାଙ୍କ ସେବା ସେ ଯେପରି ନ କରେ — ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଗଲେ ସେ।
2.75.47
सताम् लोकात् सताम् कीर्त्याः सज् जुष्टात् कर्मणः तथा ।
भ्रश्यतु क्षिप्रम् अद्य एव यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४७ ॥
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଲୋକରୁ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିରୁ, ସଜ୍ଜନସେବିତ କର୍ମରୁ — ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଗଲେ ସେ ଆଜି ହିଁ ଶୀଘ୍ର ପତିତ ହେଉ।
2.75.48
अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम् ।
दीर्घबाहुर्महावक्षा यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.४८ ॥
ମାତୃସେବା ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଅନର୍ଥରେ ରହୁ — ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମହାବକ୍ଷା, ଆର୍ଯ୍ୟ (ରାମ) ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଗଲେ ସେ।
2.75.49
बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः ।
स भूयात्सततक्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४९ ॥
ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଗଲେ, ସେ ବହୁ ପୁତ୍ରବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦରିଦ୍ର ଓ ଜ୍ବର-ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବଦା କ୍ଳେଶ ଭୋଗ କରୁ।
2.75.50
आशामाशम् समानानाम् दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम् ।
आर्थिनाम् वितथाम् कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५० ॥
ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଗଲେ, ସେ ସମାନ ଲୋକ, ଦୀନ ଓ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦୃଷ୍ଟି ଯାଚକମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଶା ବ୍ୟର୍ଥ କରୁ।
2.75.51
मायया रमताम् नित्यम् परुषः पिशुनोऽशुचिः ।
राज्ञो भीत स्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५१ ॥
ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଗଲେ, ସେ ସର୍ବଦା ମାୟାରେ ରମୁ, କଠୋର, ଚୁଗଲଖୋର, ଅଶୁଚି, ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଓ ଅଧର୍ମୀ ସ୍ୱଭାବର ହେଉ।
2.75.52
ऋतुस्नाताम् सतीम् भार्यामृतुकालानुरोधिनीम् ।
अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५२ ॥
ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଗଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଋତୁସ୍ନାତା, ଋତୁକାଳରେ ଅନୁରାଗିଣୀ ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଅବହେଳା କରୁ।
2.75.53
धर्मदारान् परित्यज्य परदारान्नि षेवताम् ।
त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५३ ॥
ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଗଲେ, ସେ ଧର୍ମପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପରସ୍ତ୍ରୀ ସେବନ କରୁ; ଧର୍ମରେ ଅନୁରାଗ ତ୍ୟାଗ କରି ମୂଢ଼ ରହୁ।
2.75.54
विप्रलु प्तप्रजातस्य दुष्कृतम् ब्राह्मणस्य यत् ।
तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५४ ॥
ଯାହାର ଅନୁମତିରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଗଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣର ସନ୍ତାନ ହରଣର ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ, ସେହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ନିଜେ ଭୋଗ କରୁ।
2.75.55
पानीयदूषके पापम् तथैव विषदायके ।
यत्तदेकः स लभताम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५५ ॥
ପାଣି ଦୂଷିତକାରୀର ଯେଉଁ ପାପ, ଏବଂ ସେହିପରି ବିଷଦାନକାରୀର ପାପ, ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲା, ସେ ଏକାକୀ ତାହା ପାଉ।
2.75.56
ब्राह्मणायोद्यताम् पूजाम् विहन्तु कलुषेन्द्रियः ।
बालवत्साम् च गाम् दोग्दु यस्यर्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५६ ॥
କଳୁଷିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପୂଜାରେ ବାଧା ଦେଲେ, କିମ୍ବା ବାଛୁରିଥିବା ଗାଈକୁ ଦୁହିବାରେ ଅଟକାଇଲେ, ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲା ସେ ତାହା ପାଉ।
2.75.57
तृष्णार्तम् सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत् ।
लभेत तस्य यत्पापम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५७ ॥
ପାଣି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକକୁ ଛଳନାରେ ଅଟକାଇବାର ଯେଉଁ ପାପ, ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲା ସେ ତାହା ପାଉ।
2.75.58
भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः ।
तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५८ ॥
ବିବାଦ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପକ୍ଷପାତରେ ପଥ ଧରି ଦେଖୁଥିବା ଲୋକର ପାପ ସହ, ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯିଏ ଗଲା ସେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ।
2.75.59
विहीनाम् पति पुत्राभ्याम् कौसल्याम् पार्थिव आत्मजः ।
एवम् आश्वसयन्न् एव दुह्ख आर्तः निपपात ह ॥ २.७५.५९ ॥
ପତି ଏବଂ ପୁତ୍ର ଦୁହିଁଙ୍କଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହିପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ରାଜକୁମାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
2.75.60
तथा तु शपथैः कष्टैः शपमानम् अचेतनम् ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् कौसल्या वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.७५.६० ॥
ସେତେବେଳେ ଦୁଃଖଦ ଶପଥ କରୁଥିବା, ଅଚେତନ ପ୍ରାୟ ଓ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ଭରତଙ୍କୁ କୌଶଲ୍ୟା ଏହି କଥା କହିଲେ।
2.75.61
मम दुह्खम् इदम् पुत्र भूयः समुपजायते ।
शपथैः शपमानो हि प्राणान् उपरुणत्सि मे ॥ २.७५.६१ ॥
ପୁତ୍ର! ମୋର ଏହି ଦୁଃଖ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି। ଶପଥ ଉପରେ ଶପଥ କରି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ହିଁ ରୋକୁଛ।
2.75.62
दिष्ट्या न चलितः धर्मात् आत्मा ते सह लक्ष्मणः ।
वत्स सत्य प्रतिज्ञो मे सताम् लोकान् अवाप्स्यसि ॥ २.७५.६२ ॥
ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତୁମ ଆତ୍ମା ଧର୍ମରୁ ବିଚଳିତ ହୋଇନାହିଁ। ବତ୍ସ! ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ତୁମେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଲୋକ ପାଇବ।
2.75.63
इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतम् भ्रातृवत्सलम् ।
परिष्वज्य महाबाहुम् रुरोद भृशदुःखिता ॥ २.७५.६३ ॥
ଏହା କହି, ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମୀ ମହାବାହୁ ଭରତଙ୍କୁ କୋଳକୁ ଟାଣି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ।
2.75.64
एवम् विलपमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।
मोहाच् च शोक सम्रोधात् बभूव लुलितम् मनः ॥ २.७५.६४ ॥
ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମନ ମୋହ ଓ ଶୋକ ଦମନ ହେତୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଗଲା।
2.75.65
लालप्यमानस्य विचेतनस्य ।
प्रनष्ट बुद्धेः पतितस्य भूमौ ।
मुहुर् मुहुर् निह्श्वसतः च दीर्घम् ।
सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः ॥ २.७५.६५ ॥
ବିଳାପ କରୁ କରୁ, ଅଚେତନ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧି ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ତାଙ୍କର ସେ ରାତି ଶୋକରେ ହିଁ ବିତିଗଲା।