వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.75.1
दीर्घकालात्समुत्थाय सम्ज्ञाम् लब्ध्वा च वीर्यवान् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्याम् दीनामुद्वीक्ष्य मातरम् ॥ २.७५.१ ॥
చాలసేపటికి స్పృహ తెచ్చుకొని లేచిన పరాక్రమవంతుడైన భరతుడు, కన్నీటితో నిండిన కళ్లతో దీనురాలైన తల్లిని చూశాడు.
2.75.2
सोऽमात्यमध्येभरतो जननीमभ्यकुत्सयत् ।
राज्यम् न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम् ॥ २.७५.२ ॥
మంత్రుల మధ్యలో భరతుడు తల్లిని నిందించాడు: నేను ఎప్పుడూ రాజ్యాన్ని కోరను, తల్లితో మంత్రాలోచన కూడా చేయను.
2.75.3
अभिषेकम् न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः ।
विप्रकृष्टे ह्यहम् देशे शत्रुघ्न सहितोऽवसम् ॥ २.७५.३ ॥
రాజు నిర్ణయించిన ఆ పట్టాభిషేకం గురించి నాకు తెలియదు; ఎందుకంటే నేను శత్రుఘ్నుడితో దూర దేశంలో ఉన్నాను.
2.75.4
वनवासम् न जानामि रामस्यहम् महात्मनः ।
विवासनम् वा सौमित्रेः सीतायाश्च यथाभवत् ॥ २.७५.४ ॥
మహాత్ముడైన రాముని వనవాసాన్ని, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుని) మరియు సీత యొక్క బహిష్కారాన్ని, అవి ఎలా జరిగాయో కూడా నేను ఎరుగను.
2.75.5
तथैव क्रोशतः तस्य भरतस्य महात्मनः ।
कौसल्या शब्दम् आज्ञाय सुमित्राम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.७५.५ ॥
మహాత్ముడైన భరతుడు ఈ విధంగా విలపిస్తుండగా, కౌసల్య ఆ శబ్దాన్ని గుర్తించి సుమిత్రతో ఇలా అన్నది.
2.75.6
आगतः क्रूर कार्यायाः कैकेय्या भरतः सुतः ।
तम् अहम् द्रष्टुम् इच्चामि भरतम् दीर्घ दर्शिनम् ॥ २.७५.६ ॥
క్రూరకార్యాలు చేసిన కైకేయి కుమారుడు భరతుడు వచ్చాడు. దీర్ఘదర్శియైన ఆ భరతుని నేను చూడాలనుకుంటున్నాను.
2.75.7
एवम् उक्त्वा सुमित्राम् सा विवर्णा मलिन अम्बरा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र वेपमाना विचेतना ॥ २.७५.७ ॥
ఇలా సుమిత్రతో చెప్పి, వివర్ణమై, మాసిన వస్త్రాలతో, వణుకుతూ, స్పృహ తప్పినట్లుగా ఉన్న ఆమె భరతుడు ఉన్న చోటికి బయలుదేరింది.
2.75.8
स तु राम अनुजः च अपि शत्रुघ्न सहितः तदा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र कौसल्याया निवेशनम् ॥ २.७५.८ ॥
అప్పుడు రాముని తమ్ముడైన భరతుడు కూడా శత్రుఘ్నునితో కలిసి కౌసల్య నివాసం ఉన్న చోటికి బయలుదేరాడు.
2.75.9
ततः शत्रुघ्न भरतौ कौसल्याम् प्रेक्ष्य दुह्खितौ ।
पर्यष्वजेताम् दुह्ख आर्ताम् पतिताम् नष्ट चेतनाम् ॥ २.७५.९ ॥
అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు, భరతుడు దుఃఖితులై, దుఃఖంతో పీడితురాలై, పడిపోయి స్పృహ కోల్పోయిన కౌసల్యను చూసి ఆమెను కౌగలించుకున్నారు.
2.75.10
रुदन्तौ रुदतीम् दुःखात्समेत्यार्याम् मनस्स्विनीम् ।
भरतम् प्रत्युवाच इदम् कौसल्या भृश दुह्खिता ॥ २.७५.१० ॥
ఏడుస్తూ, దుఃఖంతో ఏడుస్తున్న ఆ ఉన్నతమనస్కురాలైన ఆర్యను కలిసి, మిక్కిలి దుఃఖితురాలైన కౌసల్య భరతునికి ఇలా బదులిచ్చింది.
2.75.11
इदम् ते राज्य कामस्य राज्यम् प्राप्तम् अकण्टकम् ।
सम्प्राप्तम् बत कैकेय्या शीघ्रम् क्रूरेण कर्मणा ॥ २.७५.११ ॥
రాజ్యకాంక్ష గల నీకు ఈ కంటకములేని రాజ్యం లభించింది. అయ్యో! కైకేయి క్రూరకర్మతో దీనిని త్వరగా పొందింది.
2.75.12
प्रस्थाप्य चीर वसनम् पुत्रम् मे वन वासिनम् ।
कैकेयी कम् गुणम् तत्र पश्यति क्रूर दर्शिनी ॥ २.७५.१२ ॥
నా కుమారుని చీరవస్త్రాలు ధరింపజేసి అడవికి పంపి, క్రూరదృష్టి గల కైకేయి అందులో ఏ గుణాన్ని చూస్తోంది?
2.75.13
क्षिप्रम् माम् अपि कैकेयी प्रस्थापयितुम् अर्हति ।
हिरण्य नाभो यत्र आस्ते सुतः मे सुमहा यशाः ॥ २.७५.१३ ॥
కైకేయి నన్ను కూడా వెంటనే అక్కడికి పంపాలి, మహాయశస్వి అయిన నా కుమారుడు హిరణ్యనాభుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో అక్కడికి.
2.75.14
अथवा स्वयम् एव अहम् सुमित्र अनुचरा सुखम् ।
अग्नि होत्रम् पुरः कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥ २.७५.१४ ॥
లేదా నేనే సుమిత్రా పుత్రునితో సుఖంగా, అగ్నిహోత్రాన్ని ముందు ఉంచుకొని, రాఘవుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో అక్కడికి వెళ్తాను.
2.75.15
कामम् वा स्वयम् एव अद्य तत्र माम् नेतुम् अर्हसि ।
यत्र असौ पुरुष व्याघ्रः तप्यते मे तपः सुतः ॥ २.७५.१५ ॥
లేదా నీవే ఇప్పుడు నన్ను అక్కడికి తీసుకెళ్లాలి; అక్కడ నా కుమారుడు, పురుషశ్రేష్ఠుడు, తపస్సు చేస్తున్నాడు.
2.75.16
इदम् हि तव विस्तीर्णम् धन धान्य समाचितम् ।
हस्ति अश्व रथ सम्पूर्णम् राज्यम् निर्यातितम् तया ॥ २.७५.१६ ॥
ఇదిగో నీ విశాల రాజ్యం, ధన ధాన్యాలతో నిండినది, ఏనుగులు గుర్రాలు రథాలతో నిండినది; దానిని ఆమె నీకు ఇచ్చింది.
2.75.17
इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्स्तितोऽनघः ।
विव्यथे भरतस्तीव्रम् व्रणे तुद्येव सूचिना ॥ २.७५.१७ ॥
ఇలా, ఇంకా అనేక క్రూర మాటలతో నిందింపబడిన నిష్పాపుడైన భరతుడు, పుండులో సూదితో పొడిచినట్టు తీవ్రంగా బాధపడ్డాడు.
2.75.18
पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः ।
विलप्य बहुधाऽसम्ज्ञो लब्धसम्ज्ञ्स्ततः स्थितः ॥ २.७५.१८ ॥
అప్పుడు చలించిన మనసుతో భరతుడు ఆమె పాదాలపై పడ్డాడు; అనేక విధాలుగా విలపించి మూర్ఛపోయాడు, తరువాత తెలివి తెచ్చుకొని నిలబడ్డాడు.
2.75.19
एवम् विलपमानाम् ताम् भरतः प्रान्जलिस् तदा ।
कौसल्याम् प्रत्युवाच इदम् शोकैः बहुभिर् आवृताम् ॥ २.७५.१९ ॥
ఇలా విలపిస్తున్న, అనేక శోకాలతో ఆవరించబడిన ఆ కౌసల్యతో అప్పుడు చేతులు జోడించిన భరతుడు ఇలా పలికాడు.
2.75.20
आर्ये कस्मात् अजानन्तम् गर्हसे माम् अकिल्बिषम् ।
विपुलाम् च मम प्रीतिम् स्थिराम् जानासि राघवे ॥ २.७५.२० ॥
ఆర్యా! ఏమీ తెలియని, నిర్దోషినైన నన్ను మీరు ఎందుకు నిందిస్తున్నారు? రాఘవుని పట్ల నాకున్న గొప్ప, స్థిరమైన ప్రేమను మీరు తెలుసుకున్నారు కదా.
2.75.21
कृता शास्त्र अनुगा बुद्धिर् मा भूत् तस्य कदाचन ।
सत्य सम्धः सताम् श्रेष्ठो यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२१ ॥
ఆర్యుని అనుమతితో ఎవరు వెళ్ళాడో, ఆయనకు శాస్త్రాన్ని అనుసరించే బుద్ధి కలుగకుండు గాక; ఆయన సత్యవాది, సజ్జనులలో శ్రేష్ఠుడు.
2.75.22
प्रैष्यम् पापीयसाम् यातु सूर्यम् च प्रति मेहतु ।
हन्तु पादेन गाम् सुप्ताम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२२ ॥
ఆర్యుని అనుమతితో ఎవరు వెళ్ళాడో, అతడు పాపుల సేవకుడు కావాలి; సూర్యుని వైపు ఉమ్మివేయాలి; నిద్రిస్తున్న ఆవును కాలితో తన్నాలి.
2.75.23
कारयित्वा महत् कर्म भर्ता भृत्यम् अनर्थकम् ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्याः तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२३ ॥
ఆర్యుని అనుమతితో ఎవరు వెళ్ళాడో, యజమాని సేవకునితో వ్యర్థమైన గొప్ప కార్యం చేయించిన అధర్మం — ఈమె (కైకేయి) చేసినదే అతనికి కలుగుగాక.
2.75.24
परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुत्रवत् ।
ततः तु द्रुह्यताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२४ ॥
ప్రజలను పుత్రులవలె పాలించే రాజుకు ద్రోహం చేసేవారి పాపం, ఆర్యుని అనుమతితో వెళ్ళినవానికి కలుగుగాక.
2.75.25
बलि षड् भागम् उद्धृत्य नृपस्य अरक्षतः प्रजाः ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्य अस्तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२५ ॥
ప్రజలను రక్షించకుండా ఆరవ భాగాన్ని పన్నుగా తీసుకొనే రాజుకు కలిగే అధర్మం అతనికే కలుగుగాక; ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు (రాముడు) వెళ్ళాడో అతనికే అది.
2.75.26
सम्श्रुत्य च तपस्विभ्यः सत्रे वै यज्ञ दक्षिणाम् ।
ताम् विप्रलपताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२६ ॥
తపస్వులకు సత్ర యజ్ఞంలో దక్షిణ ఇస్తానని మాటిచ్చి దానిని వంచించే వాడికి కలిగే పాపం అతనికే; ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు (రాముడు) వెళ్ళాడో అతనికే అది.
2.75.27
हस्ति अश्व रथ सम्बाधे युद्धे शस्त्र समाकुले ।
मा स्म कार्षीत् सताम् धर्मम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२७ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండి ఆయుధాలతో కూడిన యుద్ధంలో సజ్జనుల ధర్మాన్ని పాటించనివాడికి కలిగే పాపం; ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు (రాముడు) వెళ్ళాడో అతనికే అది.
2.75.28
उपदिष्टम् सुसूक्ष्म अर्थम् शास्त्रम् यत्नेन धीमता ।
स नाशयतु दुष्ट आत्मा यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२८ ॥
బుద్ధిమంతుడు ప్రయత్నంతో ఉపదేశించిన అతి సూక్ష్మార్థమైన శాస్త్రాన్ని ఆ దుష్టాత్ముడు నాశనం చేయుగాక; ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు (రాముడు) వెళ్ళాడో ఆ వాడు.
2.75.29
मा च तम् प्यूढबाह्वम्सम् चन्द्रार्कसम्तेजनम् ।
द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.२९ ॥
విశాలమైన భుజాలు, బలమైన బాహువులు కలిగి చంద్రసూర్యుల వలె తేజస్సు గలవాడైన అతడిని రాజ్యసింహాసనంపై కూర్చుని ఉండగా అతడు చూడకుండు గాక; ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు (రాముడు) వెళ్ళాడో ఆ వాడు.
2.75.30
पायसम् कृसरम् चागम् वृथा सो अश्नातु निर्घृणः ।
गुरूमः च अपि अवजानातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३० ॥
ఆ నిర్దయుడు పాయసం, కృసరం, ఇతర ఆహారాన్ని వృథాగా తిననివ్వు; పెద్దలను కూడా అవమానించుగాక; ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు (రాముడు) వెళ్ళాడో ఆ వాడు.
2.75.31
गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून् परिवदेत्स्वयम् ।
मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३१ ॥
ఎవని విషయంలో ఆర్యుడు (తండ్రి) అనుమతి ఇచ్చాడో, అతడు ఆవులను కాలితో తాకనీ; తానే పెద్దలను నిందించనీ; మిత్రుని పట్ల అత్యంత ద్రోహం చేయనీ.
2.75.32
विश्वासात्कथितम् किम्चित्परिवादम् मिथः क्वचित् ।
विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३२ ॥
ఎవని విషయంలో ఆర్యుడు (తండ్రి) అనుమతి ఇచ్చాడో, ఆ దుష్టాత్ముడు నమ్మకంతో ఇద్దరి మధ్య చెప్పబడిన ఏదైనా నిందను ఎప్పుడైనా బయటపెట్టనీ.
2.75.33
अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्तात्मा निरपत्रपः ।
लोके भवतु विद्वेष्यो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३३ ॥
ఎవని విషయంలో ఆర్యుడు (తండ్రి) అనుమతి ఇచ్చాడో, అతడు నిజంగా ఉపకారం చేయనివాడు, కృతజ్ఞత లేనివాడు, ఆత్మగౌరవం కోల్పోయినవాడు, సిగ్గులేనివాడు అయి లోకంలో ద్వేషింపబడనీ.
2.75.34
पुत्रैः दारैः च भृत्यैः च स्व गृहे परिवारितः ।
स एको मृष्टम् अश्नातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३४ ॥
ఎవని విషయంలో ఆర్యుడు (తండ్రి) అనుమతి ఇచ్చాడో, అతడు తన ఇంట్లో కుమారులు, భార్యలు, సేవకులతో చుట్టుముట్టబడి, ఒంటరిగా రుచికరమైన భోజనం చేయనీ.
2.75.35
अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम् ।
अनवाप्य क्रियाम् धर्म्याम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३५ ॥
ఎవని విషయంలో ఆర్యుడు (తండ్రి) అనుమతి ఇచ్చాడో, అతడు తగిన భార్యలను పొందక, సంతానం లేనివాడై, ధర్మబద్ధమైన కర్మలను సాధించక మరణించనీ.
2.75.36
मात्मनः सम्ततिम् द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः ।
आयुः समग्रमप्राप्य यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३६ ॥
ఎవని విషయంలో ఆర్యుడు (తండ్రి) అనుమతి ఇచ్చాడో, అతడు తన భార్యల వద్ద దుఃఖితుడై తన సంతతిని చూడనీ; పూర్ణ ఆయుష్షు పొందకపోనీ.
2.75.37
राज स्त्री बाल वृद्धानाम् वधे यत् पापम् उच्यते ।
भृत्य त्यागे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.३७ ॥
రాజు, స్త్రీ, బాలురు, వృద్धులను వధించుటలో ఏ పాపము చెప్పబడినదో, సేవకుని త్యజించుటలో ఏ పాపము ఉన్నదో, ఆ పాపమే అతనికి చేరుగాక.
2.75.38
लाक्षया मधुमाम्सेन लोहेन च विषेण च ।
सदैव बिभृयाद्भृत्यान् यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.३८ ॥
లాక్క, మధు-మాంసం, ఇనుము, విషంతో ఎల్లప్పుడూ సేవకులను పోషించుగాక; ఎవరి ఆర్యుడు ప్రాణం కోల్పోయాడో.
2.75.39
सम्ग्रामे समुपोढे स शत्रुपक्ष्भयम्करे ।
पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमे गतः ॥ २.७५.३९ ॥
శత్రుపక్షానికి భయంకరమైన యుద్ధం వచ్చినప్పుడు, పారిపోతూ అతడు చంపబడుగాక; ఎవరి ఆర్యుడు ప్రాణం కోల్పోయాడో.
2.75.40
कपालपाणिः पृथिवीमटताम् चीरसम्वृतः ।
भिक्समाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतह् ॥ २.७५.४० ॥
చేతిలో కపాలంతో, భూమిపై తిరుగుతూ, వల్కలం ధరించి, పిచ్చివాడిలా భిక్ష అడుగుతూ — ఎవరి ఆర్యుడు ప్రాణం కోల్పోయాడో.
2.75.41
पाने प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः ।
काम्क्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४१ ॥
మద్యపానంలో, స్త్రీలలో, జూదంలో ఎల్లప్పుడూ ఆసక్తుడై ఉండుగాక, కామక్రోధాలకు లొంగినవాడై; ఎవరి ఆర్యుడు ప్రాణం కోల్పోయాడో.
2.75.42
यस्य धर्मे मनो भूयादधर्मम् स निषेवताम् ।
अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४२ ॥
ఎవరి మనస్సు ధర్మంలో ఉండకుండునో, అతడు అధర్మాన్ని సేవించుగాక; అపాత్రులపై వర్షించువాడగుగాక; ఎవరి ఆర్యుడు ప్రాణం కోల్పోయాడో.
2.75.43
सम्चितान्यस्य वित्तानि विविधानि सहस्रशः ।
दस्युभिर्विप्रलुप्यन्ताम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४३ ॥
ఆర్యుడు (రాముడు) ఎవని అనుమతితో వెళ్ళాడో, వాడి పోగుచేసిన అనేక వేల సంపదలు దొంగలచే దోచుకోబడుగాక.
2.75.44
उभे सम्ध्ये शयानस्य यत् पापम् परिकल्प्यते ।
तच् च पापम् भवेत् तस्य यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४४ ॥
ఉభయ సంధ్యలలో నిద్రించేవానికి ఏ పాపం కల్పింపబడుతుందో, ఆర్యుడు (రాముడు) ఎవని అనుమతితో వెళ్ళాడో వానికే ఆ పాపం కలుగుగాక.
2.75.45
यद् अग्नि दायके पापम् यत् पापम् गुरु तल्पगे ।
मित्र द्रोहे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.४५ ॥
అగ్నిని పెట్టువానికి ఏ పాపం ఉందో, గురుపత్నితో శయనించువానికి ఏ గొప్ప పాపం ఉందో, మిత్రద్రోహంలో ఏ పాపం ఉందో — ఆ పాపమే వానికి చేరుగాక.
2.75.46
देवतानाम् पितृऋणाम् च माता पित्रोस् तथैव च ।
मा स्म कार्षीत् स शुश्रूषाम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४६ ॥
దేవతలకు, పితృఋణానికి, తల్లిదండ్రులకు అతడు సేవ చేయకుండుగాక — ఆర్యుడు (రాముడు) ఎవని అనుమతితో వెళ్ళాడో అతడు.
2.75.47
सताम् लोकात् सताम् कीर्त्याः सज् जुष्टात् कर्मणः तथा ।
भ्रश्यतु क्षिप्रम् अद्य एव यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४७ ॥
సజ్జనుల లోకం నుండి, సజ్జనుల కీర్తి నుండి, సత్పురుషులు సేవించిన కర్మ నుండి — ఆర్యుడు (రాముడు) ఎవని అనుమతితో వెళ్ళాడో అతడు ఈ రోజే త్వరగా పతనమగుగాక.
2.75.48
अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम् ।
दीर्घबाहुर्महावक्षा यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.४८ ॥
తల్లి సేవను విడిచి అతడు అనర్థంలో నిలిచియుండుగాక — దీర్ఘబాహువు, విశాల వక్షుడు, ఆర్యుడు (రాముడు) ఎవని అనుమతితో వెళ్ళాడో అతడు.
2.75.49
बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः ।
स भूयात्सततक्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४९ ॥
ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు వెళ్ళాడో, అతడు అనేక పుత్రులు కలవాడైనా దరిద్రుడై, జ్వర-రోగములతో కూడి, ఎల్లప్పుడూ క్లేశము అనుభవించుగాక.
2.75.50
आशामाशम् समानानाम् दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम् ।
आर्थिनाम् वितथाम् कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५० ॥
ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు వెళ్ళాడో, అతడు సమానులు, దీనులు, పైకి చూసే యాచకుల ప్రతి ఆశను వ్యర్థం చేయుగాక.
2.75.51
मायया रमताम् नित्यम् परुषः पिशुनोऽशुचिः ।
राज्ञो भीत स्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५१ ॥
ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు వెళ్ళాడో, అతడు ఎల్లప్పుడూ మాయలో రమించి, కఠినుడు, చాడీలు చెప్పేవాడు, అశుచి, రాజుకు భయపడేవాడు, అధర్మ స్వభావుడు కావాలి.
2.75.52
ऋतुस्नाताम् सतीम् भार्यामृतुकालानुरोधिनीम् ।
अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५२ ॥
ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు వెళ్ళాడో, ఆ దుష్టాత్ముడు ఋతుస్నానం చేసిన, ఋతుకాలంలో అనురాగం కలిగిన సతీ భార్యను విస్మరించుగాక.
2.75.53
धर्मदारान् परित्यज्य परदारान्नि षेवताम् ।
त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५३ ॥
ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు వెళ్ళాడో, అతడు ధర్మపత్నులను విడిచి పరస్త్రీలను సేవించుగాక; ధర్మంపై ప్రీతిని విడిచి మూఢుడుగా ఉండుగాక.
2.75.54
विप्रलु प्तप्रजातस्य दुष्कृतम् ब्राह्मणस्य यत् ।
तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५४ ॥
ఎవరి అనుమతితో ఆర్యుడు వెళ్ళాడో, అతడు బ్రాహ్మణుని సంతానం నష్టమైన దుష్కార్యాన్నే స్వయంగా పొందుగాక.
2.75.55
पानीयदूषके पापम् तथैव विषदायके ।
यत्तदेकः स लभताम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५५ ॥
నీటిని కలుషితం చేసినవాడికి, అలాగే విషం ఇచ్చినవాడికి కలిగే పాపాన్ని, ఆర్యుని అనుమతితో వెళ్లినవాడు ఒంటరిగా పొందుగాక.
2.75.56
ब्राह्मणायोद्यताम् पूजाम् विहन्तु कलुषेन्द्रियः ।
बालवत्साम् च गाम् दोग्दु यस्यर्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५६ ॥
కలుషిత మనసుగలవాడు బ్రాహ్మణునికి అర్పించబోయే పూజను అడ్డుకున్నా, లేదా దూడ ఉన్న ఆవును పాలు పితకకుండా చేసినా, ఆర్యుని అనుమతితో వెళ్లినవాడే ఆ పాపాన్ని పొందుగాక.
2.75.57
तृष्णार्तम् सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत् ।
लभेत तस्य यत्पापम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५७ ॥
నీరు ఉన్నప్పటికీ దాహంతో బాధపడే వానిని మోసంతో అడ్డగించినవాడు పొందే పాపాన్ని, ఆర్యుని అనుమతితో వెళ్లినవాడు పొందుగాక.
2.75.58
भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः ।
तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५८ ॥
వాదులాడుకుంటున్నవారిలో పక్షపాతంతో మార్గాన్ని ఆశ్రయించి చూస్తూ ఉండేవానికి కలిగే పాపంతో, ఆర్యుని అనుమతితో వెళ్లినవాడు కలుసుకొనుగాక.
2.75.59
विहीनाम् पति पुत्राभ्याम् कौसल्याम् पार्थिव आत्मजः ।
एवम् आश्वसयन्न् एव दुह्ख आर्तः निपपात ह ॥ २.७५.५९ ॥
భర్తను, కుమారుడిని కోల్పోయిన కౌసల్యను ఇలా ఓదార్చుతుండగానే, రాజకుమారుడు దుఃఖంతో బాధపడి కిందపడిపోయాడు.
2.75.60
तथा तु शपथैः कष्टैः शपमानम् अचेतनम् ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् कौसल्या वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.७५.६० ॥
అప్పుడు బాధాకరమైన ప్రమాణాలతో ప్రమాణం చేస్తూ, మూర్ఛితుడై, శోకంతో తపించిపోతున్న భరతునితో కౌసల్య ఈ మాటలు చెప్పింది.
2.75.61
मम दुह्खम् इदम् पुत्र भूयः समुपजायते ।
शपथैः शपमानो हि प्राणान् उपरुणत्सि मे ॥ २.७५.६१ ॥
కుమారా! నా దుఃఖం ఇది మళ్ళీ మళ్ళీ పుడుతోంది. ప్రమాణాలతో ప్రమాణం చేస్తూ నువ్వు నా ప్రాణాలనే అడ్డుకుంటున్నావు.
2.75.62
दिष्ट्या न चलितः धर्मात् आत्मा ते सह लक्ष्मणः ।
वत्स सत्य प्रतिज्ञो मे सताम् लोकान् अवाप्स्यसि ॥ २.७५.६२ ॥
అదృష్టవశాత్తు నువ్వు, లక్ష్మణునితో కలిసి నీ ఆత్మ ధర్మం నుండి తొలగలేదు. వత్సా! సత్యప్రతిజ్ఞుడవైన నువ్వు సత్పురుషుల లోకాలను పొందుతావు.
2.75.63
इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतम् भ्रातृवत्सलम् ।
परिष्वज्य महाबाहुम् रुरोद भृशदुःखिता ॥ २.७५.६३ ॥
ఇలా చెప్పి, సోదరప్రేమ గల మహాబాహువైన భరతుడిని ఒడిలోకి తీసుకుని కౌగిలించుకుని, అత్యంత దుఃఖంతో ఆమె ఏడ్చింది.
2.75.64
एवम् विलपमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।
मोहाच् च शोक सम्रोधात् बभूव लुलितम् मनः ॥ २.७५.६४ ॥
ఇలా విలపిస్తూ దుఃఖంతో బాధపడుతున్న ఆ మహాత్ముని మనసు మోహం వల్లనూ, శోకాన్ని అణచుకోవడం వల్లనూ కలత చెందింది.
2.75.65
लालप्यमानस्य विचेतनस्य ।
प्रनष्ट बुद्धेः पतितस्य भूमौ ।
मुहुर् मुहुर् निह्श्वसतः च दीर्घम् ।
सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः ॥ २.७५.६५ ॥
విలపిస్తూ, స్పృహ లేకుండా, బుద్ధి కోల్పోయి నేలపై పడి, మళ్ళీ మళ్ళీ దీర్ఘంగా నిట్టూరుస్తూ ఉన్న అతనికి ఆ రాత్రి శోకంలోనే గడిచిపోయింది.