ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.75.1
दीर्घकालात्समुत्थाय सम्ज्ञाम् लब्ध्वा च वीर्यवान् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्याम् दीनामुद्वीक्ष्य मातरम् ॥ २.७५.१ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉੱਠੇ ਬਲਵਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਮਾਤਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
2.75.2
सोऽमात्यमध्येभरतो जननीमभ्यकुत्सयत् ।
राज्यम् न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम् ॥ २.७५.२ ॥
ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਰਤ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ: ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
2.75.3
अभिषेकम् न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः ।
विप्रकृष्टे ह्यहम् देशे शत्रुघ्न सहितोऽवसम् ॥ २.७५.३ ॥
ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ।
2.75.4
वनवासम् न जानामि रामस्यहम् महात्मनः ।
विवासनम् वा सौमित्रेः सीतायाश्च यथाभवत् ॥ २.७५.४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਸੌਮਿੱਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਿਕਾਲੇ ਬਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ।
2.75.5
तथैव क्रोशतः तस्य भरतस्य महात्मनः ।
कौसल्या शब्दम् आज्ञाय सुमित्राम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.७५.५ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.75.6
आगतः क्रूर कार्यायाः कैकेय्या भरतः सुतः ।
तम् अहम् द्रष्टुम् इच्चामि भरतम् दीर्घ दर्शिनम् ॥ २.७५.६ ॥
ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
2.75.7
एवम् उक्त्वा सुमित्राम् सा विवर्णा मलिन अम्बरा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र वेपमाना विचेतना ॥ २.७५.७ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਨੂੰ, ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਮੈਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਕੰਬਦੀ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹੀ ਉਹ ਭਰਤ ਜਿੱਥੇ ਸਨ ਉੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ।
2.75.8
स तु राम अनुजः च अपि शत्रुघ्न सहितः तदा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र कौसल्याया निवेशनम् ॥ २.७५.८ ॥
ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਵੀ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨਾਲ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ।
2.75.9
ततः शत्रुघ्न भरतौ कौसल्याम् प्रेक्ष्य दुह्खितौ ।
पर्यष्वजेताम् दुह्ख आर्ताम् पतिताम् नष्ट चेतनाम् ॥ २.७५.९ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲ਼ ਲਾ ਲਿਆ।
2.75.10
रुदन्तौ रुदतीम् दुःखात्समेत्यार्याम् मनस्स्विनीम् ।
भरतम् प्रत्युवाच इदम् कौसल्या भृश दुह्खिता ॥ २.७५.१० ॥
ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਉਦਾਰ ਮਨ ਵਾਲੀ ਆਰਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.75.11
इदम् ते राज्य कामस्य राज्यम् प्राप्तम् अकण्टकम् ।
सम्प्राप्तम् बत कैकेय्या शीघ्रम् क्रूरेण कर्मणा ॥ २.७५.११ ॥
ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਏ! ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
2.75.12
प्रस्थाप्य चीर वसनम् पुत्रम् मे वन वासिनम् ।
कैकेयी कम् गुणम् तत्र पश्यति क्रूर दर्शिनी ॥ २.७५.१२ ॥
ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਵਾ ਕੇ ਬਨ ਭੇਜ ਕੇ, ਕਰੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਵੇਖਦੀ ਹੈ?
2.75.13
क्षिप्रम् माम् अपि कैकेयी प्रस्थापयितुम् अर्हति ।
हिरण्य नाभो यत्र आस्ते सुतः मे सुमहा यशाः ॥ २.७५.१३ ॥
ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਛੇਤੀ ਉੱਥੇ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਣਯਨਾਭ ਹੈ।
2.75.14
अथवा स्वयम् एव अहम् सुमित्र अनुचरा सुखम् ।
अग्नि होत्रम् पुरः कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥ २.७५.१४ ॥
ਜਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ, ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਹੈ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.75.15
कामम् वा स्वयम् एव अद्य तत्र माम् नेतुम् अर्हसि ।
यत्र असौ पुरुष व्याघ्रः तप्यते मे तपः सुतः ॥ २.७५.१५ ॥
ਜਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਹ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2.75.16
इदम् हि तव विस्तीर्णम् धन धान्य समाचितम् ।
हस्ति अश्व रथ सम्पूर्णम् राज्यम् निर्यातितम् तया ॥ २.७५.१६ ॥
ਇਹ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜ ਹੈ, ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਾਥੀਆਂ-ਘੋੜਿਆਂ-ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ; ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ।
2.75.17
इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्स्तितोऽनघः ।
विव्यथे भरतस्तीव्रम् व्रणे तुद्येव सूचिना ॥ २.७५.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਕ੍ਰੂਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਝਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ ਬਹੁਤ ਤੜਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸੂਈ ਨਾਲ ਚੁਭੋਈ ਗਈ ਹੋਵੇ।
2.75.18
पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः ।
विलप्य बहुधाऽसम्ज्ञो लब्धसम्ज्ञ्स्ततः स्थितः ॥ २.७५.१८ ॥
ਤਦ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲਾ ਭਰਤ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
2.75.19
एवम् विलपमानाम् ताम् भरतः प्रान्जलिस् तदा ।
कौसल्याम् प्रत्युवाच इदम् शोकैः बहुभिर् आवृताम् ॥ २.७५.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਭਰਤ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.75.20
आर्ये कस्मात् अजानन्तम् गर्हसे माम् अकिल्बिषम् ।
विपुलाम् च मम प्रीतिम् स्थिराम् जानासि राघवे ॥ २.७५.२० ॥
ਹੇ ਆਰਿਆ! ਜੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਐਸੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋ? ਰਾਘਵ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਪਿਆਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
2.75.21
कृता शास्त्र अनुगा बुद्धिर् मा भूत् तस्य कदाचन ।
सत्य सम्धः सताम् श्रेष्ठो यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२१ ॥
ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
2.75.22
प्रैष्यम् पापीयसाम् यातु सूर्यम् च प्रति मेहतु ।
हन्तु पादेन गाम् सुप्ताम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२२ ॥
ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਦਾ ਨੌਕਰ ਬਣੇ; ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਥੁੱਕੇ; ਅਤੇ ਸੁੱਤੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ।
2.75.23
कारयित्वा महत् कर्म भर्ता भृत्यम् अनर्थकम् ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्याः तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२३ ॥
ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜੋ ਗਿਆ, ਮਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਨੌਕਰ ਤੋਂ ਵਿਅਰਥ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਜੋ ਅਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ (ਕੈਕੇਈ) ਦਾ ਹੀ ਪਾਪ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗੇ।
2.75.24
परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुत्रवत् ।
ततः तु द्रुह्यताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२४ ॥
ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਗਏ ਨੂੰ ਲੱਗੇ।
2.75.25
बलि षड् भागम् उद्धृत्य नृपस्य अरक्षतः प्रजाः ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्य अस्तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२५ ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਕਰ ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਯ (ਰਾਮ) ਗਏ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ।
2.75.26
सम्श्रुत्य च तपस्विभ्यः सत्रे वै यज्ञ दक्षिणाम् ।
ताम् विप्रलपताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२६ ॥
ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਝੂਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਯ (ਰਾਮ) ਗਏ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ।
2.75.27
हस्ति अश्व रथ सम्बाधे युद्धे शस्त्र समाकुले ।
मा स्म कार्षीत् सताम् धर्मम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२७ ॥
ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਜਣਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਯ (ਰਾਮ) ਗਏ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ।
2.75.28
उपदिष्टम् सुसूक्ष्म अर्थम् शास्त्रम् यत्नेन धीमता ।
स नाशयतु दुष्ट आत्मा यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२८ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਯ (ਰਾਮ) ਗਏ, ਉਹ।
2.75.29
मा च तम् प्यूढबाह्वम्सम् चन्द्रार्कसम्तेजनम् ।
द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.२९ ॥
ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਵੇਖਣ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਯ (ਰਾਮ) ਗਏ, ਉਹ।
2.75.30
पायसम् कृसरम् चागम् वृथा सो अश्नातु निर्घृणः ।
गुरूमः च अपि अवजानातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३० ॥
ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਪਾਯਸ, ਕ੍ਰਿਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਵਿਅਰਥ ਖਾਵੇ, ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਯ (ਰਾਮ) ਗਏ, ਉਹ।
2.75.31
गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून् परिवदेत्स्वयम् ।
मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३१ ॥
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਰਿਆ (ਪਿਤਾ) ਨੇ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹੇ, ਆਪ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਧੋਖਾ ਕਰੇ।
2.75.32
विश्वासात्कथितम् किम्चित्परिवादम् मिथः क्वचित् ।
विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३२ ॥
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਰਿਆ (ਪਿਤਾ) ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਹੀ ਗਈ ਕੋਈ ਨਿੰਦਾ ਕਦੇ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰੇ।
2.75.33
अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्तात्मा निरपत्रपः ।
लोके भवतु विद्वेष्यो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३३ ॥
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਰਿਆ (ਪਿਤਾ) ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਗਵਾਏ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇ।
2.75.34
पुत्रैः दारैः च भृत्यैः च स्व गृहे परिवारितः ।
स एको मृष्टम् अश्नातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३४ ॥
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਰਿਆ (ਪਿਤਾ) ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਵੇ।
2.75.35
अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम् ।
अनवाप्य क्रियाम् धर्म्याम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३५ ॥
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਰਿਆ (ਪਿਤਾ) ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾ ਪਾ ਕੇ, ਬੇ-ਔਲਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮਯੋਗ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਰੇ।
2.75.36
मात्मनः सम्ततिम् द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः ।
आयुः समग्रमप्राप्य यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३६ ॥
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਰਿਆ (ਪਿਤਾ) ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਪਾਵੇ।
2.75.37
राज स्त्री बाल वृद्धानाम् वधे यत् पापम् उच्यते ।
भृत्य त्यागे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.३७ ॥
ਰਾਜਾ, ਇਸਤਰੀ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੌਕਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗੇ।
2.75.38
लाक्षया मधुमाम्सेन लोहेन च विषेण च ।
सदैव बिभृयाद्भृत्यान् यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.३८ ॥
ਲਾਖ, ਸ਼ਹਿਦ-ਮਾਸ, ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਆਰਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।
2.75.39
सम्ग्रामे समुपोढे स शत्रुपक्ष्भयम्करे ।
पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमे गतः ॥ २.७५.३९ ॥
ਜਦੋਂ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਆਰਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।
2.75.40
कपालपाणिः पृथिवीमटताम् चीरसम्वृतः ।
भिक्समाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतह् ॥ २.७५.४० ॥
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਟਕਦਾ, ਛਾਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ — ਜਿਸ ਦਾ ਆਰਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।
2.75.41
पाने प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः ।
काम्क्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४१ ॥
ਸ਼ਰਾਬ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਸਕਤ ਰਹੇ, ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਆਰਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।
2.75.42
यस्य धर्मे मनो भूयादधर्मम् स निषेवताम् ।
अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४२ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਅਪਾਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਆਰਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।
2.75.43
सम्चितान्यस्य वित्तानि विविधानि सहस्रशः ।
दस्युभिर्विप्रलुप्यन्ताम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४३ ॥
ਆਰਿਆ (ਰਾਮ) ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਡਾਕੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੁੱਟੀ ਜਾਵੇ।
2.75.44
उभे सम्ध्ये शयानस्य यत् पापम् परिकल्प्यते ।
तच् च पापम् भवेत् तस्य यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४४ ॥
ਦੋਹਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਆਰਿਆ (ਰਾਮ) ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਗਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗੇ।
2.75.45
यद् अग्नि दायके पापम् यत् पापम् गुरु तल्पगे ।
मित्र द्रोहे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.४५ ॥
ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ, ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਵੱਡਾ ਪਾਪ, ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ — ਉਹੀ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
2.75.46
देवतानाम् पितृऋणाम् च माता पित्रोस् तथैव च ।
मा स्म कार्षीत् स शुश्रूषाम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਿਣ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਹ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ — ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਿਆ (ਰਾਮ) ਗਏ ਉਹ।
2.75.47
सताम् लोकात् सताम् कीर्त्याः सज् जुष्टात् कर्मणः तथा ।
भ्रश्यतु क्षिप्रम् अद्य एव यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४७ ॥
ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਤੋਂ, ਸਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਕਰਮ ਤੋਂ — ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਿਆ (ਰਾਮ) ਗਏ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਛੇਤੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।
2.75.48
अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम् ।
दीर्घबाहुर्महावक्षा यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.४८ ॥
ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਅਨਰਥ ਵਿੱਚ ਰਹੇ — ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਆਰਿਆ (ਰਾਮ) ਗਏ ਉਹ।
2.75.49
बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः ।
स भूयात्सततक्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४९ ॥
ਜਿਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਰਿਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਤਾਪ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਭੋਗੇ।
2.75.50
आशामाशम् समानानाम् दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम् ।
आर्थिनाम् वितथाम् कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५० ॥
ਜਿਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਰਿਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਦਿਆਂ, ਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾਈ ਬੈਠੇ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਆਸ ਵਿਅਰਥ ਕਰੇ।
2.75.51
मायया रमताम् नित्यम् परुषः पिशुनोऽशुचिः ।
राज्ञो भीत स्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५१ ॥
ਜਿਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਰਿਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਸਦਾ ਛਲ ਵਿੱਚ ਰਮੇ, ਕਠੋਰ, ਚੁਗਲਖੋਰ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
2.75.52
ऋतुस्नाताम् सतीम् भार्यामृतुकालानुरोधिनीम् ।
अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५२ ॥
ਜਿਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਰਿਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਰੁਤੂ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੀ, ਰੁਤੂ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਗਣੀ ਸਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਵੇ।
2.75.53
धर्मदारान् परित्यज्य परदारान्नि षेवताम् ।
त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५३ ॥
ਜਿਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਰਿਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਧਰਮ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰੇ; ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੂਰਖ ਰਹੇ।
2.75.54
विप्रलु प्तप्रजातस्य दुष्कृतम् ब्राह्मणस्य यत् ।
तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५४ ॥
ਜਿਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਰਿਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਲੁੱਟਣ ਦਾ ਜੋ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਪ ਭੋਗੇ।
2.75.55
पानीयदूषके पापम् तथैव विषदायके ।
यत्तदेकः स लभताम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५५ ॥
ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜਿਸਦੇ ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
2.75.56
ब्राह्मणायोद्यताम् पूजाम् विहन्तु कलुषेन्द्रियः ।
बालवत्साम् च गाम् दोग्दु यस्यर्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५६ ॥
ਮਲੀਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਛੇ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਉਹੀ ਪਾਵੇ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
2.75.57
तृष्णार्तम् सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत् ।
लभेत तस्य यत्पापम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५७ ॥
ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਹ ਪਾਵੇ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
2.75.58
भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः ।
तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५८ ॥
ਝਗੜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾਲ ਰਾਹ ਫੜ ਕੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁੜੇ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
2.75.59
विहीनाम् पति पुत्राभ्याम् कौसल्याम् पार्थिव आत्मजः ।
एवम् आश्वसयन्न् एव दुह्ख आर्तः निपपात ह ॥ २.७५.५९ ॥
ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.75.60
तथा तु शपथैः कष्टैः शपमानम् अचेतनम् ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् कौसल्या वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.७५.६० ॥
ਤਦ ਦੁਖਦਾਈ ਸਹੁੰਆਂ ਖਾਂਦੇ, ਬੇਸੁਧ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.75.61
मम दुह्खम् इदम् पुत्र भूयः समुपजायते ।
शपथैः शपमानो हि प्राणान् उपरुणत्सि मे ॥ २.७५.६१ ॥
ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੁੰਆਂ ਉੱਤੇ ਸਹੁੰਆਂ ਖਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
2.75.62
दिष्ट्या न चलितः धर्मात् आत्मा ते सह लक्ष्मणः ।
वत्स सत्य प्रतिज्ञो मे सताम् लोकान् अवाप्स्यसि ॥ २.७५.६२ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲੀ। ਵਤਸ! ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
2.75.63
इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतम् भ्रातृवत्सलम् ।
परिष्वज्य महाबाहुम् रुरोद भृशदुःखिता ॥ २.७५.६३ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਕੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਈ।
2.75.64
एवम् विलपमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।
मोहाच् च शोक सम्रोधात् बभूव लुलितम् मनः ॥ २.७५.६४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
2.75.65
लालप्यमानस्य विचेतनस्य ।
प्रनष्ट बुद्धेः पतितस्य भूमौ ।
मुहुर् मुहुर् निह्श्वसतः च दीर्घम् ।
सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः ॥ २.७५.६५ ॥
ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਬੇਹੋਸ਼, ਬੁੱਧੀ ਗੁਆ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਉਸਦੀ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਤ ਗਈ।